Có những đêm, bạn nằm mà không ngủ được. Không phải vì ồn. Mà vì sợ. Sợ bệnh tật. Sợ mất việc. Sợ con cái gặp chuyện không hay. Sợ một ngày nào đó, người thân rời bỏ mình. Nỗi sợ cứ lớn dần trong bóng tối, như một con sóng đen dâng lên. Lúc ấy, bạn làm gì? Có người bật điện thoại lên lướt cho quên. Có người uống thuốc ngủ. Có người nằm im mà chịu đựng. Ít ai nghĩ rằng, chính lúc sợ hãi nhất, lòng từ bi lại là thứ cứu mình nhanh nhất.
Trong phẩm Phổ Môn của Kinh Pháp Hoa, đức Phật kể về Bồ-tát Quán Thế Âm, vị Bồ-tát lắng nghe tiếng kêu than của chúng sanh mà đến cứu độ. Kinh nói: có người vào trong lửa lớn, xưng danh hiệu Quán Thế Âm thì lửa chẳng cháy được. Có người bị nước lớn cuốn trôi, xưng danh hiệu ngài thì được chỗ cạn. Có người gặp oán tặc, xưng danh hiệu ngài thì được thoát khỏi. Nghe thì như chuyện thần thoại. Nhưng các vị thiền sư xưa đã giảng rõ: lửa, nước, oán tặc ở đây không chỉ là lửa thật, nước thật, mà còn là lửa sân giận, nước phiền não, oán tặc trong lòng mình.
Hòa thượng Thích Thanh Từ giảng phẩm này có một đoạn rất hay. Ngài nói: Bồ-tát Quán Thế Âm cứu khổ là làm cho chúng sanh hết sợ, gọi là thí pháp vô úy. Vô úy là không sợ. Phần nhiều mọi khổ đau đều phát nguồn từ lòng sợ hãi, sợ đói, sợ khát, sợ bệnh, sợ chết. Lúc sợ thì bồn chồn, lo âu, kinh hãi, ăn ngủ không được, khổ não hiện ra ngay lúc sợ.
Ngẫm lại mà xem, có đúng không? Cái khổ của ta, phần lớn không đến từ việc đang xảy ra, mà từ việc ta sợ nó sẽ xảy ra. Người bệnh chưa chết vì bệnh, mà đã khổ vì sợ chết. Người nghèo chưa chết vì đói, mà đã khổ vì sợ đói. Người mẹ chưa mất con, mà đã khổ vì sợ mất con. Sợ là do tưởng tượng mà ra, và khổ do sợ mà có. Tưởng tượng nhiều là sợ nhiều, sợ nhiều là khổ nhiều.
Thiền sư xưa kể một chuyện vui. Có vị tướng đến hỏi thiền sư: thế nào là hắc phong, cơn gió đen trong kinh nói đến? Thiền sư chê ông hỏi vớ vẩn. Vị tướng nổi giận, mặt đỏ gay. Thiền sư chỉ vào mặt ông mà nói: đó, hắc phong đó. Hắc phong không phải là gió ngoài biển. Hắc phong là cơn sân giận của con người. Sân giận nổi lên, tự mình chịu khổ, lại gây khổ cho người khác. Cũng như vậy, nước quỉ la-sát không nằm ở vị trí nào trên quả địa cầu. Nó là lòng sân hận dấy khởi, rồi con người theo đó mà tạo nghiệp ác, thọ quả báo khổ đau.
Vậy thì niệm danh hiệu Quán Thế Âm nghĩa là gì? Không phải là cầu xin một vị thần bên ngoài đến cứu mình. Theo lời giảng của các thiền sư, niệm Quán Âm tức là lắng nghe tánh nghe của chính mình, là xoay lại nhìn vào lòng mình. Khi ta sợ, ta thường chạy ra ngoài tìm cứu viện. Nhưng cứu viện thật sự nằm ở trong: một tâm lắng xuống, một hơi thở chậm lại, một lòng từ bi khởi lên. Lòng từ bi khởi lên thì sân giận tiêu tan. Sân giận tiêu tan thì sợ hãi cũng tan. Đó mới là ý nghĩa thật của câu kinh: niệm danh hiệu Quán Thế Âm thì thoát khỏi nạn.
Hãy thử một lần, khi sợ hãi dâng lên, đừng chạy trốn nó. Ngồi yên. Hít vào thật chậm. Thở ra thật chậm. Rồi thầm niệm: Nam-mô Quán Thế Âm Bồ-tát. Không cần niệm to. Chỉ cần niệm với lòng thành. Mỗi tiếng niệm là một lần ta nhắc mình: ta không một mình. Có một lòng từ bi lớn đang ôm lấy ta. Và quan trọng hơn, lòng từ bi ấy cũng đang ở trong chính ta, chỉ cần ta gọi nó dậy.
Có người mẹ kể: con trai bà bị tai nạn, nằm viện, bác sĩ nói tình hình xấu. Bà không biết làm gì, chỉ ngồi ngoài hành lang mà niệm Quán Âm suốt đêm. Đến sáng, con bà qua cơn nguy kịch. Bà tin là Bồ-tát đã cứu. Người khác có thể nói đó là trùng hợp. Nhưng điều chắc chắn là suốt đêm ấy, bà không hoảng loạn, không gào khóc, không làm ầm lên khiến mọi người thêm rối. Lòng bà đã có chỗ tựa. Và một người mẹ bình tĩnh thì giúp được con nhiều hơn một người mẹ hoảng loạn.
Từ bi không phải là phép màu từ trên trời rơi xuống. Từ bi là khi ta đối diện với nỗi sợ của chính mình mà không bỏ chạy. Là khi ta thấy người khác sợ hãi mà đưa tay ra, nói một câu: đừng sợ, có tôi đây. Trong phẩm Phổ Môn, vị thương chủ dẫn đoàn người buôn gặp oán tặc đã nói đúng một câu như vậy: các ông chớ nên sợ sệt, hãy một lòng xưng danh hiệu Quán Thế Âm Bồ-tát, vị Bồ-tát đó hay đem pháp vô úy thí cho chúng sanh. Một câu nói, cả đoàn người thoát nạn. Đôi khi, cứu khổ chỉ đơn giản như vậy: cho người ta hết sợ.
Vậy nên, khi sợ hãi dâng lên, đừng hỏi: ai cứu tôi đây? Hãy nhớ đến lòng từ bi. Nhớ đến Quán Thế Âm là nhớ đến khả năng lắng nghe và thương yêu trong chính mình. Lửa nào thiêu được một tâm đã lắng? Nước nào nhận chìm được một lòng đã an? Sợ hãi chỉ làm khổ được người nào quên mất rằng trong mình vốn có một chốn an ổn để quay về.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư