Có một câu nói mà nhiều người trong chúng ta ôm trong lòng suốt nhiều năm, có khi suốt cả đời: nó mắng tôi, nó đánh tôi, nó thắng tôi, nó cướp tôi. Chỉ một câu ấy thôi, mà mỗi lần nhớ lại là lòng lại sôi lên. Ta kể đi kể lại cho người khác nghe, như kể một vết thương chưa lành. Ta tưởng rằng nhớ kỹ như vậy là để không quên bài học. Nhưng thực ra, chính câu nói ấy đang giữ ta lại trong khổ đau.
Trong Kinh Pháp Cú, đức Phật dạy hai câu kệ đi liền nhau, như hai con đường rẽ ra từ cùng một ngã ba:
Nó mắng tôi, đánh tôi, nó thắng tôi, cướp tôi. Ai ôm hiềm hận ấy, hận thù không thể nguôi. Nó mắng tôi, đánh tôi, nó thắng tôi, cướp tôi. Không ôm hiềm hận ấy, hận thù được tự nguôi.
Cùng một chuyện xảy ra. Cùng một người làm ta đau. Nhưng có hai cách sống với nó. Một cách là ôm lấy. Một cách là buông xuống. Kết quả khác nhau hoàn toàn. Ôm thì hận không nguôi. Buông thì hận tự nguôi. Không cần ai xin lỗi. Không cần ai đền bù. Chỉ cần ta ngừng ôm.
Hãy nghĩ về một người mẹ già. Con trai bà vì tranh đất mà kiện bà ra tòa. Bà thắng kiện, nhưng từ đó bà không còn nói chuyện với con nữa. Mỗi lần nhắc đến con, bà lại khóc. Bà ôm câu nó kiện tôi, nó cướp đất của tôi suốt mười năm. Mười năm ấy, bà sống trong giận dữ và tủi thân. Bà tưởng mình đang giữ công lý. Nhưng thực ra, bà đang giữ một hòn than nóng trong tay. Buông xuống, bà sợ người ta nói bà nhu nhược. Nhưng giữ lấy, bà khổ. Ai thắng trong chuyện này? Không ai cả. Chỉ có khổ đau là thắng.
Tha thứ không phải là nói rằng người kia đúng. Tha thứ không phải là quên đi chuyện đã xảy ra. Tha thứ là ta quyết định không để chuyện ấy tiếp tục làm khổ ta nữa. Người làm ta đau có thể đã đi xa, đã quên mất chuyện cũ, đang sống cuộc đời của họ. Còn ta thì ở lại, ngày ngày ôm lấy câu chuyện cũ mà nhai đi nhai lại. Như vậy có công bằng không? Ta đang tự trừng phạt mình thay cho người đã làm ta đau.
Đức Phật còn dạy một câu kệ khác, rất đẹp, về người sống không hận:
Vui thay chúng ta sống! Không hận giữa hận thù, giữa những người thù hận, ta sống không hận thù.
Vui thay. Hai chữ ấy đáng suy nghĩ. Người không hận thì vui. Người ôm hận thì khổ. Vậy mà ta cứ tưởng ôm hận là mạnh mẽ, là bản lĩnh. Thực ra, người mạnh nhất là người có thể sống vui giữa những người thù hận. Không phải vì họ không biết đau. Mà vì họ biết đau rồi thì phải buông, chứ không ôm đau mà đi suốt đời.
Có người hỏi: tha thứ rồi, lỡ họ lại làm hại mình thì sao? Xin thưa, tha thứ không có nghĩa là dại dột. Tha thứ là buông hận trong lòng. Còn việc phòng ngừa, giữ khoảng cách, bảo vệ mình, vẫn phải làm. Ta có thể tha thứ cho người đã lừa mình, nhưng không nhất thiết phải đưa tiền cho họ lừa lần nữa. Tha thứ là chuyện của lòng. Cẩn thận là chuyện của trí. Hai việc ấy không mâu thuẫn nhau.
Làm sao để tha thứ? Đừng bắt đầu bằng việc ép mình phải thương người đã hại mình. Hãy bắt đầu bằng việc thương chính mình. Tự hỏi: ta đã khổ đủ chưa? Ta còn muốn khổ thêm bao lâu nữa? Rồi hãy nhìn người kia bằng con mắt khác. Có thể họ cũng là nạn nhân của tham lam, của sân hận, của sự ngu dốt. Họ làm ta đau, nhưng chính họ cũng đang đau. Hiểu được như vậy, lòng ta tự nhiên mềm đi. Không phải mềm vì họ xứng đáng. Mà mềm vì ta không muốn khổ thêm nữa.
Có một cách thực tập rất đơn giản. Mỗi tối trước khi ngủ, hãy nghĩ đến một người làm mình khó chịu, và thầm nói trong lòng: tôi buông câu chuyện này xuống. Tôi không ôm nó nữa. Không cần nói ra miệng. Không cần người kia biết. Chỉ cần lòng mình biết. Làm một lần chưa đủ, thì làm mười lần, một trăm lần. Mỗi lần buông, lòng nhẹ đi một chút. Đến một ngày, bạn sẽ nhớ lại chuyện cũ mà không còn thấy đau nữa. Chỉ thấy nó như một chuyện đã qua, của một người đã khác.
Tha thứ là tự cứu mình. Không phải là ban ơn cho kẻ khác. Người được cứu đầu tiên khi ta tha thứ, chính là ta. Vậy nên, nếu trong lòng bạn còn một câu nó mắng tôi, nó hại tôi, hãy thử buông nó xuống hôm nay. Đừng ôm thêm nữa. Bàn tay nào ôm than nóng cũng sẽ bỏng. Chỉ có buông ra, tay mới lành.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư