Có những ngày tôi tự hỏi, sao trong lòng mình lại có nhiều giận dữ đến vậy. Một câu nói trái ý cũng đủ làm mình bực cả buổi. Một người đi xe ẩu cắt ngang đầu mình cũng đủ làm mình chửi thầm suốt quãng đường còn lại. Rồi tôi nhìn lại và thấy mình không phải là người xấu. Tôi vẫn muốn sống hiền, vẫn muốn thương người. Nhưng sao cái giận cứ chực sẵn trong lòng, chỉ chờ một mồi lửa nhỏ là bùng lên? Nhiều người cũng tự hỏi như vậy. Họ tưởng mình sinh ra đã nóng tính, đã khó thương người, rồi đành chịu. Nhưng sự thật không phải vậy.
Trong cuốn Đạo Bụt Nguyên Chất, Thiền sư Thích Nhất Hạnh nói về những hạt giống trong tâm thức của mỗi người. Trong lòng ta có đủ loại hạt giống. Có hạt giống tham, hạt giống giận, hạt giống sợ hãi. Nhưng cũng có hạt giống của tình thương, hạt giống của từ bi, dù hạt giống ấy đang còn rất nhỏ. Hạt giống nào được tưới tẩm thường xuyên thì hạt giống ấy lớn lên. Hạt giống nào không được tưới thì nhỏ dần lại. Giận dữ trong ta lớn, không phải vì ta là người giận dữ, mà vì ta đã tưới cho nó quá nhiều, mỗi ngày, mà không hay.
Tưới tẩm nghĩa là gì? Nghĩa là mỗi lần ta nghĩ đi nghĩ lại về chuyện làm mình giận, mỗi lần ta kể lại chuyện đó cho người khác nghe với giọng đầy bực tức, mỗi lần ta xem những thứ làm cho lòng mình thêm nóng, ta đang tưới cho hạt giống giận. Ngược lại, mỗi lần ta nhớ đến một việc tốt của ai đó, mỗi lần ta dừng lại hít một hơi thật sâu trước khi nói, mỗi lần ta chọn nhìn người làm mình giận bằng con mắt thông cảm, ta đang tưới cho hạt giống từ bi. Hai hạt giống ấy ở trong cùng một mảnh đất. Hạt này lớn lên thì hạt kia nhỏ lại. Không cần phải nhổ bỏ hạt giận bằng bạo lực. Chỉ cần chăm tưới hạt thương, hạt giận tự khắc yếu đi.
Thiền sư còn nói rõ hơn. Từ và bi là phương thuốc đối trị hận thù. Khi từ bi lớn lên, ta dùng năng lượng đó để quán chiếu thì sẽ chuyển hóa được sự hận thù trong ta. Quán chiếu là nhìn sâu vào lòng mình và thấy rằng người làm mình khổ cũng đang khổ. Người chồng quát vợ, có khi vì anh ta đang sợ mất việc. Người hàng xóm nói lời cay độc, có khi vì bà ấy đang cô đơn và đau ốm. Thấy được cái khổ đằng sau cơn giận của họ, lòng mình tự nhiên mềm lại. Không phải vì mình cố gắng tha thứ, mà vì mình đã thấy rõ. Cái thấy ấy làm cho hạt giống từ bi nảy mầm.
Vậy tưới hạt giống từ bi mỗi ngày thì làm thế nào? Không cần việc gì lớn lao. Buổi sáng thức dậy, trước khi cầm điện thoại, hãy thầm nguyện một câu đơn giản. Hôm nay, xin cho mình đủ bình tĩnh để không làm ai khổ vì lời nói của mình. Trên đường đi làm, gặp ai đi chậm, thay vì bấm còi thúc giục, hãy nghĩ rằng có thể họ đang chở con nhỏ, hoặc đang mệt. Về nhà, trước khi trách người thân một câu, hãy uống một ngụm nước, hít một hơi, rồi mới nói. Những việc nhỏ ấy chính là nước tưới. Mỗi lần làm như vậy, hạt giống thương lớn thêm một chút. Một tuần, một tháng, một năm, mình sẽ thấy lòng mình khác đi lúc nào không hay.
Có người sẽ nói, tôi đã giận cả đời rồi, tưới sao kịp. Nhưng Thiền sư nói, trong tàng thức của mình có hận thù, có lo lắng, nhưng cũng có hạt giống của từ và bi dù hạt giống đó đang còn rất nhỏ. Nếu biết cách tưới tẩm, nuôi nấng thì hạt giống đó sẽ càng ngày càng lớn. Nhỏ không có nghĩa là không có. Một hạt mầm nhỏ vẫn có thể thành cây lớn, chỉ cần được chăm đều đặn. Và điều hay nhất là con đường này càng đi càng dễ. Ban đầu, từ ý nghĩ đến từ bi phải đi qua nhiều bước. Nhưng tập lâu rồi, mình chỉ cần nhấn nút là từ bi tới liền. Lúc ấy, thương người không còn là một nỗ lực gồng mình nữa, mà trở thành thói quen tự nhiên của lòng mình.
Trong lòng ai cũng có hạt giống từ bi. Người hiền không phải là người không có giận. Người hiền là người đã chọn tưới cho hạt thương nhiều hơn hạt giận, ngày này qua ngày khác. Hôm nay, mình tưới cho hạt nào? Câu hỏi ấy, nếu tự hỏi mỗi sáng, sẽ đổi cả một đời người. Vì cuối cùng, ta trở thành thứ mà ta tưới tẩm mỗi ngày. Tưới giận thì thành người giận dữ. Tưới thương thì thành người có lòng từ bi. Mảnh đất thì vẫn là mảnh đất ấy. Quyền chọn hạt giống nào lớn lên, vẫn nằm trong tay mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư