🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Cho tất cả mà không đòi đền đáp

Từ bi – bố thí · 8 phút đọc

Tôi có một người bạn, mỗi lần giúp ai xong là về kể. Hôm nay tôi cho bà kia hai trăm nghìn, hôm qua tôi chở ông nọ đi bệnh viện, tuần trước tôi quyên góp cho chùa bao nhiêu. Kể không phải để khoe, bạn tôi nói vậy. Kể vì vui, vì thấy mình làm được việc tốt. Nhưng kể nhiều rồi, tôi nhận ra một điều. Bạn tôi nhớ rất rõ mình đã cho ai, cho bao nhiêu, cho lúc nào. Còn những người được bạn tôi giúp, họ có nhớ không? Có người nhớ và biết ơn. Có người lại thấy nặng nề, vì mỗi lần gặp bạn tôi là lại nhớ mình đang nợ một món ân tình. Cái cho đi mà còn ghi sổ, dù ghi trong đầu chứ không ghi trên giấy, thì người nhận vẫn cảm thấy mình đang mắc nợ. Món quà ấy, cho đi rồi mà người nhận không thấy nhẹ, thì món quà chưa trọn.

Trong sách Phật Học Tinh Hoa, cụ Nguyễn Duy Cần nói về tài thí ba la mật, tức là cách cho tiền của, vật chất của bậc Bồ Tát. Tài thí của người thường là vì danh, vì lợi, hoặc vì cầu phúc báo, chứ không phải vì thật thương yêu chúng sinh. Còn tài thí ba la mật thì khác hẳn. Phải cho tất cả mà không đòi hỏi được đền đáp, dù là đối với tình thương cũng vậy. Cái cách cho ấy mới thật là tài thí ba la mật, đưa mình đến bờ bên kia là giải thoát. Nghe thì cao xa, nhưng đem vào đời thường thì rất gần. Cho mà không đòi đền đáp nghĩa là cho xong thì thôi, không chờ người ta cảm ơn, không chờ người ta nhớ ơn, không chờ đời trả lại cho mình một món tương đương.

Cụ còn nói một ý rất tinh tế. Tài thí ba la mật là cho mà đừng làm mất thể diện của kẻ thọ, tức là làm rất kín đáo, người thọ ân không rõ được do đâu mà được, thọ một cách tự nhiên mà không dè mình đã thọ ân. Người đời cho tiền, tuy không vụ lợi nhưng còn để cho người biết mà tri ân, đó cũng chưa phải là bố thí ba la mật. Ý này đáng để mình suy nghĩ. Có khi mình cho người ta năm trăm nghìn, nhưng mình đưa bằng một thái độ làm người ta thấy mình đang ban ơn. Người nhận cầm tiền mà cúi mặt xuống. Món tiền ấy giúp họ qua bữa đói, nhưng nó cũng làm họ thấy mình nhỏ đi một chút. Còn nếu mình cho một cách kín đáo, nhẹ nhàng, như thể việc cho là việc tự nhiên, thì người nhận vẫn giữ được thể diện của mình. Họ nhận mà không thấy mình đang nợ ai. Đó mới là cho trọn vẹn.

Cho mà không đòi đền đáp không có nghĩa là cho một cách dại dột. Cụ Nguyễn Duy Cần nói, bố thí có ba cách: tài thí, pháp thí, vô úy thí. Tài thí là cho tiền của, vật chất. Pháp thí là cho lời hay, lẽ phải. Vô úy thí là cho sự không sợ hãi, làm cho người khác yên lòng. Ba cách ấy đều phải thấm nhuần một tinh thần chung. Đó là tinh thần vô ngã, vô kỷ, vô công, vô danh. Nghĩa là cho mà không thấy có mình là người cho, không thấy có công lao của mình, không cần ai biết tên mình. Như mặt trời chiếu sáng vạn vật mà không hay rằng mình chiếu sáng. Mặt trời không chờ cây cỏ cảm ơn. Nó cứ chiếu. Người cho được như vậy thì lòng mình nhẹ như không.

Trong đời thường, cho kín đáo có nhiều cách. Có người âm thầm đóng tiền học cho đứa trẻ hàng xóm mà không cho ai biết. Có người gửi một phong bì qua khe cửa nhà người đang khó khăn, không để tên. Có người thấy đồng nghiệp túng thiếu thì khéo léo nhờ họ làm giúp một việc rồi trả công hậu hĩnh, để họ nhận tiền mà vẫn giữ được tự trọng. Những cách cho ấy không lên báo, không ai khen, nhưng người nhận được giúp mà không thấy mình đang mắc nợ. Và người cho, khi cho như vậy, cũng không vướng vào cái bẫy của sự tự hào. Mình cho xong thì quên đi. Quên đi không phải là vô tâm. Quên đi là để món cho được sạch, không còn dính chút mong cầu nào.

Vậy tập cho mà không đòi đền đáp thì bắt đầu từ đâu? Bắt đầu từ việc nhìn lại lòng mình sau mỗi lần cho. Mình có đang chờ người ta cảm ơn không? Mình có đang kể lại việc tốt của mình cho người khác nghe không? Mình có đang buồn khi người ta không nhớ ơn mình không? Nếu có, thì không sao cả. Đó là tâm lý rất thường của con người. Nhận ra nó đã là một bước tiến. Rồi lần sau, khi cho, mình thử cho xong rồi thôi. Không nhắc lại. Không kể lại. Không chờ đợi. Cứ để món cho đi như một hạt giống rơi xuống đất, mình không đứng đó chờ xem nó nảy mầm lúc nào. Hạt giống tự có sức sống của nó. Việc tốt tự có quả của nó. Mình không cần phải canh chừng.

Cho tất cả mà không đòi đền đáp, nghe thì như mất mát, nhưng thật ra là được. Người cho như vậy thì lòng nhẹ. Người nhận như vậy thì lòng cũng nhẹ. Không ai nợ ai. Chỉ còn lại một việc tốt đã làm xong, như một làn gió thổi qua rồi thôi. Gió không đòi cây phải cảm ơn. Cây cũng không cần phải nhớ ơn gió. Nhưng nhờ có gió, cây đã mát một buổi trưa hè. Cho đi như vậy, cho đến khi cho mà không thấy mình đang cho, thì đó mới là bố thí ba la mật. Và khi ấy, người cho sẽ hiểu một điều rất lạ. Mình tưởng mình đang cho người khác. Thật ra, chính mình là người được nhận nhiều nhất. Vì lòng mình, sau mỗi lần cho như vậy, lại rộng ra thêm một chút, nhẹ đi thêm một chút, và yên hơn thêm một chút.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — trang 231 (bố thí có ba cách: tài thí, pháp thí, vô úy thí; tài thí của thường nhân là vì danh, vì lợi, hoặc vì cầu phúc báo)
• Phật Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — trang 232 (tài thí ba la mật: cho tất cả mà không đòi hỏi được đền đáp; cho mà đừng làm mất thể diện của kẻ thọ, làm rất kín đáo)
Bài liên quanÔm hận trong lòng, người khổ đầu tiên là mìnhCơn giận như xe đang lăn: thắng lại được mới là thắngThương người cả khi họ không có mặt