Tôi còn nhớ một buổi chiều, mình đang lái xe máy về nhà sau một ngày dài. Một chiếc xe khác vượt lên, cắt ngang đầu xe tôi, suýt nữa thì ngã. Tôi bực mình, bấm còi inh ỏi, chửi một câu, rồi phóng theo để nói cho ra lẽ. Về đến nhà, tôi vẫn còn tức. Cơm ăn không ngon. Vợ hỏi một câu, tôi gắt lại. Con hỏi một câu, tôi cũng gắt. Cả nhà im lặng. Đến tối, tôi ngồi một mình mới thấy hối hận. Chuyện trên đường chỉ là một giây. Nhưng cơn giận ấy đã theo tôi về đến nhà, làm khổ cả vợ con tôi, những người không hề liên quan. Một chiếc xe lạ cắt ngang, tôi đã để nó điều khiển cả buổi tối của gia đình mình.
Kinh Pháp Cú có một câu kệ nói về cơn giận, hình ảnh rất đẹp. Bỏ phẫn nộ, ly mạn, vượt qua mọi kiết sử, khổ không theo vô sản. Và câu kệ tiếp theo. Ai chận được phẫn nộ, như dừng xe đang lăn, ta gọi người đánh xe. Người khác chỉ là kẻ cầm cương. Nghĩa là cơn giận giống như một chiếc xe đang lao xuống dốc. Nó có đà, có sức mạnh, càng để lâu càng khó dừng. Người biết chận cơn giận lại đúng lúc, như người đánh xe giỏi biết kéo thắng kịp thời, thì người ấy mới thật sự làm chủ. Còn người để cơn giận lôi đi, thì chỉ như kẻ ngồi trên xe mà không cầm được cương. Xe đi đâu, mình đi đó. Giận đi đâu, mình đi đó.
Vì sao cơn giận khó dừng như vậy? Vì nó đến rất nhanh. Một câu nói trái ý, một hành động vô lễ, chỉ trong một giây là cơn giận đã bùng lên. Lúc ấy, miệng mình nói trước khi đầu mình kịp nghĩ. Tay mình làm trước khi lòng mình kịp cân nhắc. Đến khi cơn giận qua đi, mình mới thấy hậu quả. Một câu nói nặng làm vợ buồn cả tuần. Một cái tát làm con sợ cả tháng. Một quyết định nóng vội làm mất cả một tình bạn mấy chục năm. Cơn giận không chỉ làm khổ người khác. Nó còn làm khổ chính mình. Người giận thì tim đập nhanh, máu dồn lên đầu, ngủ không ngon, ăn không yên. Giận xong, mình mệt hơn cả người bị mình giận.
Vậy chận cơn giận lại thì làm thế nào? Kinh Pháp Cú nói, ai chận được phẫn nộ như dừng xe đang lăn. Muốn dừng xe, phải biết xe đang lăn. Nghĩa là phải nhận ra mình đang giận, ngay lúc giận vừa mới nhen lên. Nhiều người không nhận ra. Họ tưởng mình đang nói lý lẽ, đang bảo vệ công bằng. Nhưng thật ra, giọng mình đã cao lên, mặt mình đã đỏ lên, tay mình đã run lên. Đó là dấu hiệu của cơn giận. Nhận ra được là đã thắng một nửa. Vì khi mình biết mình đang giận, mình có thể chọn dừng lại. Còn khi mình không biết, cơn giận sẽ lái mình đi đến đâu thì đến.
Có một cách dừng rất đơn giản, ai cũng làm được. Đó là dừng lại một hơi thở. Khi cảm thấy giận, đừng nói gì, đừng làm gì trong mười giây. Hít vào thật sâu, thở ra thật chậm. Mười giây ấy không làm mất gì của ai. Nhưng nó đủ để chiếc xe đang lăn chậm lại. Trong mười giây ấy, mình có thể tự hỏi một câu. Mình nói câu này ra thì có ích gì không? Người nghe có bớt sai đi không, hay chỉ thêm buồn? Câu hỏi ấy như một cái thắng. Kéo thắng rồi, xe vẫn còn lăn một đoạn, nhưng nó sẽ dừng lại trước khi lao xuống vực. Còn nếu không kéo thắng, xe sẽ lao đi, và mình sẽ phải trả giá bằng những lời nói không lấy lại được.
Tập chận giận không phải là tập để không bao giờ giận. Người tu hành cũng còn giận, huống gì người thường. Tập là để giận mà không bị giận lôi đi. Giận mà vẫn biết mình đang giận. Giận mà vẫn giữ được miệng, giữ được tay. Giận mà vẫn không làm tổn thương người vô tội. Mỗi lần chận được cơn giận, mình lại mạnh hơn một chút. Như người đánh xe, càng tập càng quen tay. Lúc đầu, phải gồng mình mới kéo được thắng. Lâu dần, chỉ cần một cái chạm nhẹ là xe đã dừng. Đến lúc ấy, người khác sẽ nhìn mình mà nói, sao người này bình tĩnh thế. Họ không biết rằng sự bình tĩnh ấy là kết quả của bao nhiêu lần mình đã tập dừng lại đúng lúc.
Cơn giận như xe đang lăn. Ai cũng có một chiếc xe như vậy trong lòng. Xe lăn xuống dốc là chuyện thường. Nhưng người làm chủ được chiếc xe của mình thì khác với người bị xe lôi đi. Hôm nay, trên đường về nhà, nếu có ai cắt ngang đầu xe mình, hãy thử dừng lại một hơi thở. Đừng để một giây trên đường làm hỏng cả buổi tối của gia đình mình. Chận được cơn giận là chận được bao nhiêu khổ đau cho mình và cho người. Và đó là một chiến thắng thầm lặng, không ai khen, không ai biết, nhưng lòng mình thì biết. Mình đã làm chủ được chiếc xe của chính mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư