🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Thương cả người dữ: lòng từ không chọn mặt

Từ bi – bố thí · 8 phút đọc

Có một câu chuyện trong sách Phật Học Tinh Hoa mà tôi đọc xong cứ nhớ mãi. Một vị chân tu bị một tên sát nhân dọa giết. Đệ tử của thầy hoảng sợ, muốn làm ồn lên để đuổi kẻ ác đi, muốn báo quan, muốn bảo vệ thầy. Thầy ngăn lại. Thầy nói, thà để thầy chết, con đừng làm ồn. Thầy sợ tên sát nhân chết trong khi mang tội ác thì tội nghiệp cho nó, chưa kịp có thời giờ mà sám hối và cải tà quy chánh. Vị chân tu ấy chết. Về sau rất lâu, người thiên hạ mới biết sự thật, thì tên sát nhân đã vượt biên giới đi mất. Câu chuyện ấy nghe qua thì khó hiểu. Sao lại thương cả kẻ muốn giết mình? Sao lại lo cho kẻ ác hơn là lo cho chính mình? Nhưng đó chính là lòng từ bi ở mức cao nhất. Thương không còn phân biệt kẻ lành người dữ.

Cụ Nguyễn Duy Cần giải thích rõ. Đạo Phật là một đạo đại từ bi, năng hỷ xả, và người tu hạnh Bồ Tát phải biết thường hành bình đẳng, không còn phân biệt kẻ lành người dữ, kẻ thiện người ác. Bình đẳng quan, theo tiếng Phạn gọi là xả, tức là bỏ đi cái quan niệm sai lầm phân chia thiện ác. Thái độ bình đẳng ấy là sự thản nhiên điềm đạm của bậc đại giác trước vấn đề khen chê, thương ghét. Nghe thì có vẻ xa vời. Nhưng đem vào đời thường, nó có nghĩa là thế này. Thương người tốt thì dễ. Thương người xấu, người đã làm mình khổ, người mà ai cũng ghét, thì khó. Nhưng nếu chỉ thương người tốt, thì lòng từ của mình vẫn còn có điều kiện. Mình thương ai xứng đáng được thương. Còn người không xứng đáng thì mình ghét. Cái thương ấy vẫn còn chia phe. Mà chia phe thì chưa phải là từ bi lớn.

Trong đời thường, người dữ không phải lúc nào cũng là kẻ giết người. Người dữ có khi chỉ là người hàng xóm hay chửi bới, người đồng nghiệp hay chơi xấu, người thân trong nhà hay làm mình tổn thương. Thương những người ấy thì làm thế nào? Không phải là khen họ làm đúng. Không phải là để họ tiếp tục làm hại mình. Thương người dữ nghĩa là nhìn thấy đằng sau cái dữ của họ là một cái khổ. Người hay chửi bới, có khi vì họ đang sợ hãi, sợ mình bị coi thường, sợ mình bị bỏ rơi. Người hay chơi xấu, có khi vì họ đang tham, đang muốn có thứ mà họ nghĩ mình không có được bằng cách ngay thẳng. Người hay làm mình tổn thương, có khi vì chính họ đã từng bị tổn thương, mà không ai chữa lành cho họ. Thấy được cái khổ ấy, mình không còn ghét họ như trước nữa. Mình vẫn giữ khoảng cách để bảo vệ mình, nhưng lòng mình không còn đầy hận thù.

Thương cả người dữ không có nghĩa là dung túng cái xấu. Có một sự khác biệt rất lớn giữa thương và bênh. Thương là mong cho người ấy bớt khổ, mong cho họ có cơ hội sửa sai. Bênh là nói rằng việc họ làm là đúng, là giúp họ che giấu việc xấu. Người có lòng từ bi vẫn phân biệt rõ đúng sai. Họ vẫn nói, việc này là sai, không được làm như vậy nữa. Nhưng họ nói bằng giọng của người muốn giúp, không phải giọng của người muốn trừng phạt. Họ vẫn đưa kẻ phạm lỗi ra ánh sáng, nhưng họ đưa bằng một tấm lòng mong người ấy quay đầu, chứ không phải bằng một tấm lòng mong người ấy chết đi. Cái khác biệt ấy nằm ở trong lòng người nói, chứ không nằm ở lời nói bên ngoài.

Vậy tập thương cả người dữ thì bắt đầu từ đâu? Bắt đầu từ một người nhỏ thôi, không cần bắt đầu từ kẻ thù lớn nhất đời mình. Hãy chọn một người mà mình không ưa, một người hay làm mình khó chịu, và thử nhìn họ bằng một con mắt khác. Hỏi một câu, người này đang khổ vì điều gì mà mình chưa thấy? Có thể câu trả lời không đến ngay. Nhưng chỉ cần mình chịu hỏi, lòng mình đã mở ra một khe nhỏ. Qua khe nhỏ ấy, ánh sáng sẽ lọt vào. Rồi một ngày, mình sẽ thấy người ấy không còn đáng ghét như trước nữa. Họ vẫn có những tính xấu. Nhưng mình đã thấy được con người đằng sau những tính xấu ấy. Và mình có thể thương con người ấy, dù mình không đồng ý với những việc họ làm.

Thương cả người dữ là bài học khó nhất của lòng từ bi. Nó khó vì nó đi ngược lại bản năng của con người. Bản năng bảo mình thương người tốt, ghét người xấu. Nhưng từ bi lớn không đi theo bản năng. Nó đi theo trí tuệ. Trí tuệ thấy rằng người dữ cũng là chúng sinh đang khổ, cũng cần được cứu giúp, cũng có Phật tánh trong lòng, chỉ là đang bị che lấp. Vị chân tu trong câu chuyện đã thấy được điều ấy, nên thầy chọn chết mà không oán hận. Mình không cần phải làm được như thầy. Mình chỉ cần bắt đầu từ một bước nhỏ. Hôm nay, bớt ghét một người đi một chút. Ngày mai, bớt thêm một chút nữa. Lòng mình rộng ra từng chút một, như mặt hồ lặng dần sau cơn sóng. Đến một lúc nào đó, mình sẽ thấy lòng mình không còn chia người thành phe tốt phe xấu nữa. Chỉ còn lại những con người, ai cũng đang khổ, ai cũng đang cần được thương. Và khi ấy, mình mới thật sự hiểu thế nào là lòng từ bi không chọn mặt.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Phật Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — trang 244 (vị chân tu thà chết để kẻ sát nhân có thời giờ quay đầu; đạo Phật là đạo đại từ bi, năng hỷ xả; người tu hạnh Bồ Tát phải biết thường hành bình đẳng, không phân biệt kẻ lành người dữ)
• Phật Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — trang 213 (nếu không có cái đau khổ của chúng sinh thì sẽ không có hạnh Đại Từ Bi của Bồ Tát)
Bài liên quanRải tâm từ mỗi sáng: nguyện cho mọi loài được anNgười cho đi mà không biết mình đã choMột bữa cơm chia đôi