🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Cho lời khuyên mà không áp đặt

Từ bi – bố thí · 7 phút đọc

Có một kiểu thương rất hay gặp trong nhà mình. Thương nên mới khuyên. Khuyên vì thấy người ta đi sai đường. Nhưng khuyên mãi, khuyên hoài, người ta không những không nghe mà còn xa mình dần.

Tôi quen một anh bạn. Anh thương em trai lắm. Em trai bỏ việc văn phòng đi bán hàng online, tháng đầu lỗ, tháng sau cũng lỗ. Anh khuyên: bỏ đi, quay lại đi làm cho chắc. Khuyên một lần em nghe. Khuyên lần hai em im. Khuyên lần ba em gắt: anh không hiểu gì về em cả. Từ đó hai anh em ít nói chuyện. Anh thì ấm ức: mình nói đúng mà, sao nó không nghe. Em thì tủi: anh chỉ thấy mình thất bại, đâu thấy mình đang cố.

Câu chuyện đó quen lắm. Trong nhà nào cũng có một người hay khuyên và một người chán nghe khuyên. Vấn đề không phải lời khuyên đúng hay sai. Nhiều lời khuyên đúng một trăm phần trăm mà vẫn không đi vào lòng người. Vì cách nói làm người ta thấy mình bị áp đặt, bị coi thường, bị dạy đời.

Nhà Phật có một chữ rất đẹp cho chuyện này: ái ngữ. Ái ngữ là lời nói lành, lời nói làm người nghe mát lòng. Trong sách Đạo Bụt Nguyên Chất, thầy Thích Nhất Hạnh nhắc người học Phật phải thực tập chánh ngữ, ái ngữ. Lời nói không ái ngữ thì có tính độc hại và mũi nhọn, dù ý mình tốt đến đâu. Nghe thì nhẹ mà thấm: lời hay mà nói như dao thì vẫn cứa vào lòng người ta.

Cho lời khuyên cũng là một cách bố thí. Bố thí không chỉ là cho tiền, cho đồ. Cho một lời hay, một kinh nghiệm, một cách nhìn cũng là cho. Nhưng bố thí pháp mà còn muốn người ta phải nghe theo ý mình, còn muốn lập công, lập danh thì chưa phải là bố thí trọn vẹn. Trong sách Phật Học Tinh Hoa, cụ Nguyễn Duy Cần viết rất rõ: pháp thí phải tuyệt nhiên không vì mục đích lập công hay lập danh, không để cầu phúc báo hay được người ta ghi ân tôn trọng. Nói và làm phải đi đôi với nhau. Lời khuyên chỉ có giá trị khi người nói cũng sống như lời mình nói.

Vậy khuyên sao cho đúng? Trước hết, hãy hỏi trước khi khuyên. Hỏi một câu thôi: em có muốn nghe ý của anh không? Người ta đang rối, đang khổ, chưa chắc đã cần một lời khuyên. Có khi họ chỉ cần được nghe, được hiểu. Mình chưa hỏi mà đã khuyên, giống như chưa hỏi người ta khát hay không mà cứ ép uống nước. Nước ngon mấy mà ép thì cũng thành khó chịu.

Thứ hai, nói bằng kinh nghiệm của mình, đừng nói bằng giọng dạy đời. Thay vì nói: em phải làm thế này, em sai rồi, hãy nói: hồi trước anh cũng từng như vậy, anh đã thử cách này và thấy ổn. Một câu kể chuyện của mình nhẹ hơn mười câu ra lệnh. Người nghe không thấy mình bị xét xử. Họ thấy mình được chia sẻ.

Thứ ba, nói một lần rồi thôi. Lời khuyên nói một lần là đủ. Nói lần hai là nhắc. Nói lần ba là ép. Người ta đã nghe rồi, còn làm hay không là quyền của họ. Mình cứ nhắc hoài, người ta không nhớ lời khuyên nữa, chỉ nhớ cảm giác bị làm phiền. Thương nhau thì phải tin nhau một chút. Tin rằng người ta sẽ tự nghĩ ra, tự đứng lên được.

Thứ tư, khuyên đúng lúc. Lúc người ta đang nóng giận, đang thất bại ê chề, lời khuyên nào cũng nghe như chê bai. Đợi lúc lòng họ lắng xuống một chút, một bữa cơm, một buổi đi dạo, nói một câu ngắn thôi cũng đủ. Có những lời nói ra đúng lúc, người ta nhớ cả đời. Có những lời nói ra sai lúc, người ta quên ngay nhưng còn giận mãi.

Và cuối cùng, đừng quên làm gương. Nhiều khi không cần khuyên gì cả. Mình sống đàng hoàng, làm ăn chăm chỉ, đối xử tử tế với mọi người, người nhà tự nhìn mà học. Lời nói hay nhất nhiều khi không phải là lời nói ra, mà là cách mình sống mỗi ngày. Người ta tin vào việc làm hơn là tin vào lời nói.

Cho lời khuyên mà không áp đặt, nghe thì dễ mà làm thì khó. Khó vì mình thương quá nên sốt ruột. Khó vì mình thấy rõ con đường đúng mà người ta cứ đi đường vòng. Nhưng thương thật thì phải tôn trọng. Tôn trọng người ta có quyền chọn, quyền sai, quyền tự đứng lên từ cái sai của mình. Mình chỉ là người đi bên cạnh, chỉ đường bằng một lời nói nhẹ, rồi để người ta tự bước.

Hôm nay, nếu trong nhà mình có ai đang cần một lời khuyên, hãy thử nói khác đi một chút. Hỏi trước một câu. Nói bằng giọng kể chuyện. Nói một lần rồi thôi. Biết đâu, lời khuyên đó sẽ đi vào lòng người ta, thay vì đi qua tai rồi biến mất. Cho đi một lời lành mà không cột người ta vào ý mình, đó cũng là một cách bố thí. Nhẹ nhàng mà bền lâu.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Đạo Bụt Nguyên Chất (Thích Nhất Hạnh) — trang 79 ("Bài thứ mười lăm: Phải thực tập chánh ngữ, ái ngữ.")
• Đạo Bụt Nguyên Chất (Thích Nhất Hạnh) — trang 21 ("Lời nói của họ không ái ngữ mà có tính cách độc hại và mũi nhọn.")
• Phật Học Tinh Hoa (Nguyễn Duy Cần) — trang 232 ("pháp thí ba la mật phải tuyệt nhiên không vì mục đích lập công, hay lập danh")
Bài liên quanThương người hay im lặng chịu đựngThương người học chậm: dạy lại lần nữa cũng là bố thíNgười ta từ chối sự giúp đỡ của mình, thương sao cho đúng