Trưa nắng gắt, một anh thanh niên dừng xe trước cửa nhà bà cụ, hỏi đường ra bến xe. Bà cụ đang ngồi quạt, nghe hỏi thì đứng dậy, chỉ tay về phía ngã ba, dặn đi thẳng, qua hai cái đèn đỏ thì rẽ trái. Anh thanh niên cảm ơn, nổ máy đi. Chỉ mất một phút. Bà lại ngồi xuống quạt tiếp. Chuyện nhỏ như vậy, ngày nào cũng xảy ra ở khắp nơi.
Chỉ đường cho người lạ là một việc quá quen thuộc đến mức ít ai nghĩ nó là bố thí. Nhưng thật ra, nó là một dạng bố thí rất đẹp. Trong đạo Phật có dạy về ba loại bố thí: tài thí, pháp thí và vô úy thí. Tài thí là cho tiền của. Pháp thí là cho lời hay, điều phải, sự hiểu biết. Vô úy thí là cho người ta bớt sợ. Chỉ đường là cho đi sự hiểu biết của mình. Mình biết đường, người ta không biết. Mình chỉ cho họ, họ đỡ loay hoay giữa trưa nắng. Đó là pháp thí trong đời thường.
Pháp thí nghe thì lớn lao, nhưng thật ra nằm ngay trong những việc nhỏ. Chỉ đường cho người lạ. Dạy một đứa trẻ cách qua đường an toàn. Nói cho người mới đến biết chợ nào rẻ, bệnh viện nào gần. Chia sẻ một kinh nghiệm mình đã trải qua để người khác khỏi vấp phải. Tất cả đều là cho đi điều mình biết. Sách xưa dạy rằng pháp thí là món cho càng cho càng đầy. Vì kiến thức cho đi không mất. Mình chỉ đường cho mười người, mình vẫn biết đường như cũ. Nhưng mười người ấy đã bớt đi mười lần lạc đường.
Chỉ đường cũng cần có tâm. Có người chỉ qua loa, chỉ sai, người ta đi lạc càng xa. Có người chỉ mà giọng khó chịu, như thể người hỏi làm phiền mình. Người lạ hỏi đường đã ngại rồi. Họ sợ làm phiền. Họ sợ bị lừa. Mình chỉ bằng giọng nhẹ nhàng, chỉ rõ ràng, kèm theo một dấu hiệu dễ nhớ, như qua cây xăng thì rẽ, hay đi đến chợ thì hỏi tiếp, người ta sẽ yên tâm hơn nhiều.
Nhiều người bây giờ có điện thoại, có bản đồ, ít hỏi đường hơn. Nhưng vẫn có người không rành công nghệ. Người già. Người ở quê lên phố. Người ngoại tỉnh. Với họ, một người chịu dừng lại chỉ đường quý hơn cái điện thoại. Vì điện thoại chỉ đường bằng máy. Con người chỉ đường bằng lòng. Mình chỉ, mình còn dặn thêm: đường này đông, đi cẩn thận nhé. Câu dặn ấy, bản đồ không nói được.
Cho đi sự hiểu biết còn là cách thương người mà không cần tiền. Nhiều người muốn giúp người khác nhưng nghĩ mình nghèo, không có gì để cho. Thật ra, ai cũng có thứ để cho. Người biết đường cho đường. Người biết chữ dạy chữ. Người biết nghề dạy nghề. Người từng đi qua khó khăn, kể lại kinh nghiệm cho người đang khó khăn. Những món cho ấy không lấy từ túi tiền. Chúng lấy từ những gì mình đã sống, đã biết. Mà cho đi như vậy, mình không nghèo đi. Mình giàu thêm, vì mình thấy mình có ích.
Kinh Trường Bộ 31 cũng dạy cách đối xử với nhau: bố thí, ái ngữ, lợi hành, đồng sự, không lường gạt. Chỉ đường cho người lạ là làm cả bốn thứ ấy. Mình cho đi sự hiểu biết. Mình nói lời nhẹ nhàng. Mình làm điều có ích. Và mình đồng hành cùng người ta một đoạn đường, dù chỉ bằng lời chỉ dẫn. Bốn việc trong một phút.
Trưa nay, nếu có người lạ hỏi đường, hãy dừng lại một chút. Chỉ cho rõ. Nói cho nhẹ. Dặn thêm một câu cẩn thận. Người ta đi rồi, mình cũng quên ngay. Nhưng người ta sẽ nhớ. Vì giữa trưa nắng, có một người lạ đã không quay mặt khi mình cần hỏi. Từ bi, có khi chỉ là một phút chỉ đường như vậy, nhưng người được chỉ sẽ nhớ mãi rất lâu.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư