Chị Lan chữa khỏi bệnh lao, về làng. Bác sĩ nói chị đã khỏi hẳn, không còn lây nữa. Nhưng về đến làng, chị thấy mọi thứ khác đi. Người ta không ngồi gần chị nữa. Đi chợ, người ta tránh sạp của chị. Đứa con chị đi học, bạn bè không chơi cùng. Chị khỏi bệnh rồi. Mà làng thì vẫn coi chị như đang bệnh.
Bệnh đã khổ. Bị xa lánh còn khổ hơn. Người bệnh không chỉ đau ở thân. Họ đau ở lòng. Mỗi lần người ta tránh mặt, lòng họ lại thắt lại một chút. Họ tự hỏi: mình có tội gì? Mình bệnh, mình có muốn bệnh đâu. Sao mọi người coi mình như người có tội?
Trong sách Đạo Bụt Nguyên Chất, thầy Thích Nhất Hạnh dạy về chữ xả trong từ bi hỷ xả: xả có nghĩa là không loại trừ. Người nào cũng là anh em của mình. Câu đầu tiên mình phải nói với người kia là: “Anh là người anh em của tôi, tôi không có ý muốn loại trừ anh!” Người mang bệnh cũng là anh em của mình. Họ bệnh, không phải họ có tội. Loại trừ họ ra khỏi làng, khỏi chợ, khỏi bữa cơm chung, là mình đã lấy đi của họ thứ quý nhất: cảm giác mình vẫn thuộc về mọi người.
Thương người mang bệnh bị xa lánh, trước hết là đừng xa lánh theo. Đừng nghe người ta nói rồi tránh theo. Hãy hỏi bác sĩ, hỏi người có chuyên môn, xem bệnh đó có lây không, lây bằng đường nào, phòng tránh ra sao. Nhiều bệnh, khi đã chữa khỏi, không còn lây nữa. Nhiều bệnh chỉ lây qua đường riêng, không lây qua bữa cơm chung hay cái bắt tay. Biết đúng rồi, mình sẽ không sợ một cách mù quáng nữa.
Thương đúng cách là ngồi gần. Ăn chung một bữa cơm khi đã biết là an toàn. Hỏi thăm sức khỏe thật lòng, không phải hỏi cho có. Giúp họ việc nhà lúc họ còn mệt. Người mới khỏi bệnh nặng, sức còn yếu. Gánh nước, nấu cơm, giặt giũ, những việc đó nặng với họ. Mình giúp một tay, họ đỡ mệt một phần. Mà quan trọng hơn, họ thấy mình vẫn được coi là người bình thường.
Đừng thương hại kiểu tội nghiệp. Đừng nhìn họ bằng ánh mắt thương xót, nói bằng giọng thở dài: “Khổ thân chị quá!” Người bệnh không cần ai thương hại. Họ cần được đối xử như trước đây. Vẫn trêu nhau, vẫn rủ nhau đi chợ, vẫn ngồi uống nước chè như cũ. Bình thường là món quà lớn nhất mình có thể cho họ.
Con cái của người bệnh cũng bị xa lánh theo. Đứa trẻ không bệnh, mà bạn bè không chơi cùng, chỉ vì mẹ nó từng bệnh. Thương người lớn, cũng phải thương đứa trẻ. Rủ nó chơi. Hỏi han nó ở trường. Đừng để nó lớn lên với cảm giác nhà mình là nhà bị người ta tránh. Một đứa trẻ được đối xử bình thường, lớn lên sẽ bình thường.
Có người sợ bệnh, nên tránh người bệnh. Nỗi sợ đó cũng cần được thương. Đừng mắng người sợ là ác. Hãy giải thích nhẹ nhàng: bệnh này chữa được, chị ấy đã khỏi, bác sĩ nói không lây nữa. Đưa thông tin đúng, nỗi sợ sẽ bớt đi. Người ta xa lánh vì không biết. Biết rồi, nhiều người sẽ quay lại. Thương cả người sợ, thì làng mới hết xa lánh.
Trong Phật Học Tinh Hoa có câu: Phật còn đau khổ, là vì tất cả chúng sinh còn đau khổ. Chỉ có kẻ nào biết đau khổ vì cái đau khổ của kẻ khác, kẻ ấy mới có thể đi đến bên Phật. Người mang bệnh bị cả làng xa lánh, nỗi đau của họ không nằm ở cơn bệnh. Nó nằm ở ánh mắt của người xung quanh. Biết đau cùng nỗi đau đó, mình sẽ không thể quay mặt đi.
Chị Lan kể, sau nửa năm, có một bà cụ trong làng bắt đầu ngồi nói chuyện với chị ở cổng. Rồi một người nữa. Rồi người ta lại mua hàng ở sạp của chị. Không ai xin lỗi chị. Không ai nói gì to tát. Nhưng làng đã quay lại với chị, từ từ, như nước về lại ruộng sau hạn. Chị nói: “Tôi không giận làng. Tôi chỉ mong lần sau, có ai bệnh, làng đừng tránh họ lâu như đã tránh tôi.”
Lần sau, nếu trong làng có người bệnh, mình có thể làm khác đi. Hỏi thăm sớm. Ngồi gần hơn. Nói một câu: “Chị là người nhà của chúng tôi. Chị bệnh thì chúng tôi cùng lo.” Một câu như vậy, nói ra không tốn gì. Mà với người đang bệnh, nó đáng giá hơn nhiều thang thuốc.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư