Giữa chợ, một người đàn ông to tiếng với bà bán rau. Bà bán thiếu cho ông ta mấy ngàn, ông ta chửi bà là đồ gian lận. Bà cụ run run, nói không thành câu. Xung quanh, người ta đứng nhìn. Có người quay mặt đi. Có người lấy điện thoại ra quay. Không ai nói gì.
Bà bán rau sáu mươi mấy tuổi. Bà gánh rau ra chợ từ bốn giờ sáng. Bà bán thiếu mấy ngàn, không phải vì bà gian. Mà vì bà tính nhầm. Người đàn ông kia cũng không phải người xấu. Ông ta chỉ nóng tính. Nhưng lúc đó, giữa chợ đông người, bà cụ bị chửi, bà xấu hổ. Bà muốn độn thổ xuống đất. Bà muốn khóc mà không dám khóc.
Thấy người bị bắt nạt giữa chợ, mình có đứng lại không? Nhiều người nghĩ: chuyện người ta, mình can vào lại mang họa. Người bắt nạt quay sang chửi mình thì sao? Mình cũng bị liên lụy thì sao? Những nỗi sợ đó đều có lý. Nhưng có một điều cũng có lý không kém: nếu hôm nay mình quay mặt đi, ngày mai đến lượt mình bị bắt nạt, ai sẽ đứng lại vì mình?
Trong Phật Học Tinh Hoa có nói về hạnh vô úy thí: Bồ Tát tỏ ra là bậc đại dũng để trấn an tấm lòng sợ hãi của chúng sinh. Gặp tai nạn thì ra tay cứu vớt. Đứng lại giữa chợ, nói một câu công bằng, cũng là vô úy thí. Là cho người đang sợ một chỗ dựa. Là cho người đang bị chửi biết rằng: không phải cả chợ đều quay lưng với bà.
Đứng lại không có nghĩa là lao vào đánh nhau. Can thiệp khôn ngoan quan trọng hơn can thiệp dũng cảm. Việc đầu tiên: lên tiếng bằng giọng bình tĩnh. “Anh ơi, bà tính nhầm thôi, anh thông cảm. Để tôi trả giúp bà mấy ngàn này.” Một câu nhẹ nhàng, vừa gỡ rối cho bà cụ, vừa cho người đàn ông một lối xuống. Người đang nóng, cần nhất là một lối xuống. Không ai muốn làm ầm lên mãi.
Việc thứ hai: đứng gần nạn nhân. Không cần nói nhiều. Chỉ cần đứng gần. Người bị bắt nạt, khi thấy có người đứng về phía mình, họ bớt sợ hẳn. Người bắt nạt, khi thấy có người chứng kiến, họ cũng bớt hung hăng. Sự có mặt của mình, tự nó đã là một lời nói.
Việc thứ ba: gọi người xung quanh cùng giúp. “Mọi người ơi, có gì từ từ nói.” Một mình mình nói, người ta có thể không nghe. Nhiều người cùng nói, người ta phải nghe. Chợ là chỗ đông người. Đông người mà cùng lên tiếng, thì cái sai không dám lấn tới.
Đừng quay clip rồi bỏ đi. Có người thấy chuyện bất bình, lấy điện thoại quay, đăng lên mạng, rồi đi. Người trong clip thì vẫn ở đó, vẫn bị chửi. Quay phim không phải là giúp. Giúp là làm cho chuyện dừng lại. Nếu cần quay lại để làm bằng chứng, thì quay, nhưng ở lại cho đến khi chuyện xong. Đừng quay xong rồi đi, để nạn nhân ở lại một mình với người bắt nạt.
Sau khi chuyện qua, hãy hỏi thăm nạn nhân một câu. “Bà có sao không? Bà cần giúp gì không?” Một câu hỏi thăm sau chuyện, giúp bà cụ biết rằng mình không vô hình. Nhiều người bị bắt nạt, điều họ nhớ nhất không phải là lúc bị chửi. Mà là lúc không ai đứng lại. Một câu hỏi thăm, một ly nước, một lời an ủi, có thể xóa đi cảm giác đó.
Còn người bắt nạt thì sao? Trong sách Đạo Bụt Nguyên Chất, thầy Thích Nhất Hạnh viết: tu học trước hết là làm thế nào để lấy mũi dao nhọn ra khỏi trái tim của mình. Người hay bắt nạt người khác, trong lòng họ cũng có một mũi dao. Có khi họ từng bị bắt nạt. Có khi họ đang bực chuyện khác, trút lên người yếu hơn. Thương họ không có nghĩa là để họ bắt nạt tiếp. Thương họ là ngăn họ lại, trước khi họ làm điều mà sau này họ phải hối hận. Ngăn một người đang nóng, cũng là cứu người đó.
Can đảm không phải là thứ có sẵn. Can đảm tập dần từ việc nhỏ. Hôm nay, mình lên tiếng khi thấy người ta chen hàng. Ngày mai, mình lên tiếng khi thấy người ta nói nặng với người phục vụ. Ngày kia, mình sẽ đủ can đảm để đứng lại giữa chợ. Can đảm cũng như cơ bắp, tập nhiều thì khỏe lên. Không tập, thì yếu đi.
Chiều hôm đó, bà bán rau về nhà, kể với con gái: “Hôm nay mẹ bị người ta chửi giữa chợ. Nhưng có một cậu thanh niên đứng ra nói giúp mẹ. Cậu ấy trả giúp mẹ mấy ngàn. Mẹ cảm ơn cậu ấy, cậu ấy cười, nói không có gì.” Con gái bà nghe xong, im lặng một lúc, rồi nói: “Mẹ đừng buồn nữa. Chợ vẫn còn người tốt.”
Thấy người bị bắt nạt giữa chợ, mình có đứng lại không? Câu trả lời không nằm trong lời nói. Nó nằm ở bước chân của mình. Bước tới một bước, hay quay mặt đi. Một bước chân thôi. Mà với người đang bị bắt nạt, một bước chân đó là cả một chỗ dựa.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư