Chợ buổi sáng ồn ào. Người mua, người bán, tiếng rao, tiếng xe, tiếng mặc cả. Giữa chợ có một bà cụ chừng bảy mươi tuổi, tai điếc nặng. Bà muốn mua một mớ rau muống. Bà chỉ vào mớ rau, giơ hai ngón tay, ý là mua hai mớ. Người bán rau nói to: "Hai mớ mười nghìn!" Bà không nghe rõ. Bà đưa tờ hai mươi nghìn. Người bán rau nói lại, to hơn, giọng cáu: "Mười nghìn! Mười nghìn thôi!" Bà cụ lúng túng, không biết mình đưa thừa hay đưa thiếu. Người xếp hàng sau lưng bắt đầu xì xào: "Bà già điếc, mua rau cũng lâu." Bà cụ nghe không rõ, nhưng bà cảm nhận được ánh mắt khó chịu của mọi người. Bà trả tiền, cầm rau, đi nhanh ra khỏi chợ, mặt cúi xuống.
Người điếc không phải người hiểu kém. Tai họ nghe kém, nhưng đầu óc họ vẫn minh mẫn. Họ vẫn biết tính tiền, vẫn biết mặc cả, vẫn biết mớ rau nào tươi. Điều họ cần không phải là người khác nói to hơn, mà là người khác nói chậm lại, nhìn vào mắt họ, để họ đọc được khẩu hình. Nhưng ít ai chịu khó làm vậy. Người ta quen nói nhanh, nói to, nói một lần. Không nghe được thì thôi, người ta bỏ đi, để mặc người điếc tự xoay xở.
Kinh Pháp Cú dạy: hãy lấy bụng ta suy lòng người. Mình sợ bị coi thường, người khác cũng sợ bị coi thường. Mình sợ bị bỏ rơi giữa đám đông, người khác cũng sợ như vậy. Hãy thử đặt mình vào chỗ bà cụ. Mình đi chợ, mình hỏi giá, người ta trả lời mà mình không nghe được. Mình hỏi lại, người ta cáu. Mình đứng giữa chợ, mọi người nhìn mình như một người phiền phức. Cảm giác ấy thế nào? Tủi thân, xấu hổ, muốn đi về ngay. Bà cụ đã sống với cảm giác ấy nhiều năm rồi. Mỗi lần đi chợ là một lần bà phải vượt qua sự tủi thân ấy.
Từ bi với người điếc bắt đầu từ sự kiên nhẫn. Kiên nhẫn nói chậm lại. Kiên nhẫn lặp lại lần thứ hai, lần thứ ba, không cáu. Kiên nhẫn viết ra giấy nếu cần. Một tờ giấy, một cây bút, viết: "Hai mớ, mười nghìn." Bà cụ đọc được, gật đầu, cười. Chỉ mất thêm mười giây. Mười giây ấy không làm ai muộn giờ. Nhưng nó làm bà cụ cả buổi sáng vui vẻ. Người ta thường tiếc mười giây với người lạ, mà không tiếc cả tiếng đồng hồ lướt điện thoại. Mười giây kiên nhẫn, ai cũng cho được.
Cũng đừng nói với người điếc bằng giọng thương hại. Đừng nói to như quát, đừng nói như nói với trẻ con. Hãy nói bình thường, rõ ràng, nhìn vào mắt họ. Người điếc đọc khẩu hình rất giỏi. Môi mình mấp máy rõ ràng, họ hiểu được nhiều hơn mình tưởng. Đừng che miệng khi nói. Đừng quay mặt đi khi nói. Đừng nói từ phía sau lưng họ rồi trách họ không nghe. Những việc nhỏ ấy, ai cũng làm được, chỉ cần nhớ.
Có một điều nữa ít ai nghĩ tới. Người điếc thường bị cô lập, không phải vì họ không muốn giao tiếp, mà vì người khác không muốn giao tiếp với họ. Trong gia đình, con cháu nói chuyện với nhau rôm rả, người già điếc ngồi một bên, không nghe được gì, dần dần không nói nữa. Trong xóm, mọi người tụ tập nói chuyện, người điếc đứng ngoài, không chen vào được. Lâu ngày, họ quen với sự im lặng. Họ im lặng không phải vì họ không có gì để nói. Họ im lặng vì không ai chịu nghe họ nói.
Thương người điếc, đôi khi chỉ là ngồi xuống bên cạnh họ, nói chuyện chậm rãi, hỏi họ một câu: "Hôm nay bà khỏe không?" Nghe họ trả lời, dù câu trả lời hơi lệch vì họ nghe không rõ. Đừng cười khi họ trả lời lệch. Hãy cười cùng họ. Người già điếc sợ nhất là bị cười nhạo. Một lần bị cười, họ sẽ không dám nói nữa. Một lần được lắng nghe tử tế, họ sẽ nói nhiều hơn, vui hơn, sống lâu hơn.
Người bán rau ở chợ, sau hôm đó, đã thay đổi một chút. Chị dán một tờ giấy lên sạp rau, ghi giá từng loại rau thật to. Bà cụ điếc tới mua, chỉ cần nhìn bảng giá, đưa tiền, không cần hỏi. Chị còn học cách giơ ngón tay để báo giá, thay vì nói to. Bà cụ bây giờ đi chợ vui vẻ hơn. Bà không còn cúi mặt đi nhanh nữa. Bà còn dừng lại, chỉ vào mớ rau, giơ ngón tay cái lên với chị bán rau, ý là rau tươi lắm. Hai người không nói nhiều với nhau. Nhưng họ hiểu nhau.
Từ bi không phải lúc nào cũng là cho tiền hay cho đồ. Từ bi còn là cho thời gian, cho sự kiên nhẫn, cho một ánh mắt nhìn thẳng vào người khác thay vì nhìn qua họ. Người điếc giữa chợ ồn cần nhất là một người chịu nói chậm lại. Nói chậm lại không khó. Khó là nhớ ra rằng người đối diện không nghe được như mình. Ai nhớ được điều đó, người đó đã có từ bi.
Ngày mai ra chợ, nếu gặp một người điếc, đừng vội vàng, đừng cáu gắt. Hãy nói chậm lại, nhìn vào mắt họ, viết ra giấy nếu cần. Mười giây kiên nhẫn của mình có thể là cả buổi sáng vui vẻ của họ. Và khi mình già đi, tai mình cũng sẽ nghe kém dần. Lúc đó, mình cũng sẽ mong có người nói chậm lại với mình. Hãy lấy bụng ta suy lòng người. Thương người điếc hôm nay, là thương chính mình của ngày mai.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư