Có một câu hỏi mà nhiều người mang trong lòng, nhưng ngại hỏi ra. Người thân đã mất rồi, mình còn thương được nữa không? Thương thì thương bằng cách nào? Đốt vàng mã? Cúng giỗ lớn? Hay là nhớ mãi, khóc mãi, để chứng tỏ mình chưa quên?
Tôi quen một anh bạn, cha anh mất đã mười năm. Năm nào đến ngày giỗ, anh cũng làm mâm cỗ thật lớn, mời cả họ về ăn. Anh nói: Cha tôi lúc sống thích đông vui. Tôi làm giỗ lớn là để cha vui. Nhưng có một năm, anh bị mất việc, tiền bạc eo hẹp. Anh vẫn vay tiền làm giỗ lớn. Sau đám giỗ, anh ngồi một mình, nợ nần chồng chất, mệt mỏi. Anh nói: Tôi làm giỗ cho cha, mà sao lòng tôi nặng thế này?
Có lẽ vì anh thương cha bằng cách làm cho người khác thấy, chứ không phải bằng cách làm cho lòng mình nhẹ. Giỗ lớn, mâm cao, cỗ đầy, khách đông. Ai cũng khen anh có hiếu. Nhưng cha anh có vui không? Không ai biết. Chỉ biết là anh thì mệt. Mệt vì lo tiền, mệt vì lo miệng lưỡi thiên hạ.
Kinh Từ Bi dạy: Đem an vui đến cho muôn loài, cầu chúng sinh thảy đều an lạc. Không bỏ sót một hữu tình nào. Kẻ ốm yếu hoặc người khỏe mạnh. Ở gần ta hoặc ở nơi xa. Đã sinh rồi hoặc sắp sinh ra. Cầu cho tất cả đều an lạc. Lời cầu ấy không phân biệt người còn sống hay đã mất. Người đã mất, mình vẫn có thể cầu cho họ an lạc. Bằng lòng thành, không bằng mâm cao cỗ đầy.
Thương người đã mất, trước hết là thương bằng cách sống tốt. Cha mẹ lúc sống mong nhất điều gì? Mong con cái khỏe mạnh, sống tử tế, gia đình yên ấm. Người đã mất không ăn được mâm cỗ mình cúng. Nhưng họ có thể an lòng nếu thấy con cái sống tốt. Một đứa con sống hiền lành, làm ăn đàng hoàng, thương yêu nhau, đó là mâm cỗ lớn nhất dâng lên người đã khuất.
Có người nói: Tôi nhớ cha tôi lắm. Nhớ thì phải làm sao? Nhớ không phải là khóc mỗi ngày. Nhớ là giữ lại những điều tốt đẹp của người ấy trong cách sống của mình. Cha hay giúp người, thì mình cũng giúp người. Mẹ hay nhịn nhường, thì mình cũng học nhịn nhường. Người thân đã mất, nhưng cái tốt của họ vẫn sống, nếu mình sống tiếp cái tốt ấy.
Cũng có người mang nặng một điều: Lúc cha mẹ còn sống, mình chưa làm được gì nhiều. Chưa kịp báo hiếu, người đã đi rồi. Nỗi ân hận ấy đeo đẳng mãi. Gặp ai cũng nói: Giá như ngày ấy tôi về thăm cha nhiều hơn. Giá như tôi đừng cãi mẹ câu ấy. Những câu giá như ấy, nói ra thì nhẹ lòng một lúc, nhưng không thay đổi được gì.
Từ bi với người đã khuất, cũng là từ bi với chính mình. Tha thứ cho mình vì những điều chưa làm được. Cha mẹ nào cũng thương con. Nếu cha mẹ còn sống, thấy con mình dằn vặt mãi vì một lỗi nhỏ ngày xưa, cha mẹ có vui không? Chắc là không. Cha mẹ muốn con mình sống nhẹ nhàng, chứ không muốn con mình mang gánh nặng cả đời.
Cho nên, thay vì dằn vặt, hãy làm một việc tốt để hồi hướng cho người đã mất. Giúp một người nghèo. Tha thứ cho một người từng làm mình buồn. Dạy con mình một điều hay. Mỗi việc tốt mình làm, mình nghĩ đến người thân đã mất, và mong họ an lạc. Đó là cách thương thiết thực nhất. Không tốn tiền. Không cần ai chứng kiến. Chỉ cần lòng thành.
Ngày giỗ, không cần làm lớn. Một nén nhang, một mâm cơm giản dị, cả nhà quây quần, kể cho con cháu nghe về ông bà ngày xưa. Đó là giỗ. Giỗ không phải để khoe với thiên hạ. Giỗ là để nhắc nhau nhớ về cội nguồn. Nhớ để sống tốt hơn, chứ không phải nhớ để khóc nhiều hơn.
Người thân đã mất rồi, mình vẫn thương được. Thương bằng cách sống tốt. Thương bằng cách giữ lại cái hay của họ. Thương bằng cách làm việc thiện và hồi hướng cho họ. Thương như vậy thì người mất được an lạc, mà người sống cũng được nhẹ lòng. Đó là từ bi, không chỉ với người đã khuất, mà với cả chính mình.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư