Buổi chiều tan tầm, đường đông, xe cộ chen nhau. Một người đi xe máy lách qua khe hẹp, va phải một cụ già đang sang đường. Cụ ngã xuống, gãy tay. Người đi xe máy đứng sững lại. Trong đầu anh lúc đó chỉ có một ý nghĩ: bỏ chạy hay ở lại. Xung quanh đã có người xúm lại, có người la lên, có người lấy điện thoại ra quay. Anh run rẩy, mặt tái đi. Anh biết mình sai. Nhưng chân anh muốn chạy.
Giây phút đó là giây phút quan trọng nhất. Không phải vì pháp luật, mà vì lòng người. Bỏ chạy thì có thể thoát được một lúc, nhưng không thoát được cả đời. Nỗi day dứt sẽ đi theo anh về nhà, theo anh vào giấc ngủ, theo anh mỗi lần anh đi qua đoạn đường đó. Còn ở lại thì khó khăn ngay trước mắt: đối mặt với người nhà của cụ, đối mặt với tiền viện phí, đối mặt với sự giận dữ của đám đông. Nhưng ở lại là cách duy nhất để mọi chuyện có thể bắt đầu được chữa lành.
Kinh có câu: hận thù diệt hận thù, đời này không thể có. Từ bi diệt hận thù, là định luật ngàn thu. Khi mình gây ra tai nạn, mình đã vô tình gieo một hạt hận thù vào lòng người khác. Gia đình người bị nạn sẽ giận mình, có khi hận mình. Nếu mình bỏ chạy, hạt hận đó sẽ lớn lên. Họ sẽ nghĩ: người đó không có lương tâm. Còn nếu mình ở lại, mình xin lỗi, mình đưa người ta đi viện, mình chịu trách nhiệm, thì hạt hận đó có cơ hội nhỏ lại. Không phải xin lỗi là xong mọi chuyện, nhưng xin lỗi là bước đầu tiên để người ta thấy mình còn là một con người biết nhận lỗi.
Từ bi trong trường hợp này không phải là một cảm xúc mơ hồ. Từ bi là hành động cụ thể. Thứ nhất, ở lại hiện trường. Đừng bỏ đi dù chỉ một phút. Sự hiện diện của mình lúc đó là lời xin lỗi đầu tiên, trước cả khi mình mở miệng. Thứ hai, đưa người bị nạn đi cấp cứu ngay, đừng chần chừ, đừng tranh cãi ai đúng ai sai lúc máu còn đang chảy. Thứ ba, nói một câu xin lỗi thật lòng, ngắn gọn, không đổ lỗi. Đừng nói: tại cụ đi không nhìn đường. Dù sự thật có phần như vậy, lúc đó không phải lúc để phân bua. Chỉ cần nói: con xin lỗi, con sẽ chịu trách nhiệm.
Kinh dạy về vô úy thí, tức là bố thí sự không sợ hãi. Tặng vật đó là sự an lành. Người bị tai nạn lúc đó đang sợ hãi: sợ đau, sợ tốn tiền, sợ để lại di chứng. Gia đình họ cũng đang sợ. Mình ở lại, mình nói: tôi sẽ lo viện phí, tôi sẽ đưa bác đi khám lại, tôi sẽ chịu trách nhiệm đến cùng, đó là vô úy thí. Mình cho họ sự an tâm trong lúc họ hoang mang nhất. Món quà đó không đo bằng tiền, mà đo bằng sự chắc chắn mà mình mang lại.
Có người sẽ nói: nhưng tôi cũng khổ, tôi cũng nghèo, tôi lấy đâu ra tiền để đền. Đúng là không phải ai cũng có tiền. Nhưng chịu trách nhiệm không chỉ là tiền. Chịu trách nhiệm còn là sự có mặt. Đến thăm người bị nạn ở bệnh viện. Hỏi thăm vết thương mỗi ngày. Giúp gia đình họ chạy giấy tờ, làm việc với bảo hiểm. Những việc đó không tốn nhiều tiền, nhưng tốn thời gian và tốn lòng. Và chính những việc đó làm cho gia đình người bị nạn nguôi giận nhanh nhất. Vì họ thấy mình không bị bỏ rơi.
Còn người bị nạn thì sao. Từ bi cũng cần đi về phía họ. Khi mình bị người khác gây tai nạn, cơn giận là tự nhiên. Mình đau, mình tốn tiền, mình mất thời gian, mình có quyền giận. Nhưng giận mãi thì người khổ đầu tiên là mình. Mình nằm viện mà trong lòng cứ nghĩ đến chuyện trả thù, thì vết thương lâu lành hơn. Nếu người gây ra tai nạn đã thật lòng xin lỗi và chịu trách nhiệm, thì mình có thể cho họ một cơ hội. Tha thứ không có nghĩa là quên chuyện đã xảy ra. Tha thứ có nghĩa là mình không để chuyện đó trói mình thêm nữa.
Có một điều nữa ít ai nói: người gây ra tai nạn cũng là một người đang khổ. Sau vụ tai nạn, họ cũng mất ngủ, cũng day dứt, cũng sợ hãi. Nếu cả xã hội chỉ trích họ, họ sẽ thu mình lại, sẽ sợ hãi, và lần sau họ có thể bỏ chạy thật. Nhưng nếu xã hội cho họ một con đường để sửa sai, họ sẽ sửa. Từ bi là chừa cho người lầm lỗi một lối về. Không phải để họ trốn tránh, mà để họ có cơ hội làm lại cho đúng.
Một vụ tai nạn xảy ra trong vài giây. Nhưng hậu quả của nó có thể kéo dài nhiều tháng, nhiều năm. Cách mình ứng xử trong vài phút đầu tiên sẽ quyết định xem câu chuyện này đi về đâu: thành một mối hận thù kéo dài, hay thành một bài học mà cả hai bên đều trưởng thành hơn. Ở lại, xin lỗi, chịu trách nhiệm, đó không phải là yếu đuối. Đó là can đảm. Và đó là từ bi bắt đầu từ việc dám chịu trách nhiệm với những gì mình đã làm.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư