Đầu xóm có một gia đình được mạnh thường quân giúp xây lại căn nhà. Cuối xóm có một gia đình cũng nghèo, nhà cũng dột, nhưng không ai đến giúp. Người vợ ở cuối xóm đứng nhìn đoàn xe từ thiện đi qua, lòng chùng xuống. Không phải chị ganh tị với người được giúp. Chị chỉ tự hỏi: sao nhà mình cũng khổ mà không ai thấy. Câu hỏi đó không có ai trả lời. Nó cứ nằm trong lòng, lâu ngày thành một nỗi buồn âm ỉ, rồi thành một chút giận, giận cả người được giúp lẫn người đi giúp.
Cảm giác này rất thật, và rất nhiều người đã từng có. Mình cũng khó, mình cũng cần, mà sao người ta giúp người khác, không giúp mình. Mình có kém may mắn hơn họ không. Mình có làm gì sai không. Hay là mình không biết cách kêu lên cho người ta nghe thấy. Những câu hỏi đó không phải là ích kỷ. Đó là tiếng nói của một người đang thiếu thốn và cảm thấy bị bỏ quên.
Điều đầu tiên cần nói là: cảm giác bị bỏ quên không phải là lỗi của mình. Mình có quyền buồn. Đừng tự mắng mình là nhỏ nhen chỉ vì mình buồn khi thấy người khác được giúp. Một người đang đói nhìn người khác được ăn, buồn là tự nhiên. Một người đang rét nhìn người khác được áo, tủi thân là tự nhiên. Từ bi với chính mình bắt đầu từ việc thừa nhận cảm giác đó, thay vì giấu nó đi và giả vờ mình không sao.
Nhưng buồn rồi thì làm gì tiếp theo, đó mới là chỗ quyết định. Có hai con đường. Một là để nỗi buồn biến thành oán trách: trách người được giúp sao may mắn, trách người đi giúp sao không công bằng, trách đời sao bất công. Con đường này càng đi càng hẹp. Vì càng trách, lòng mình càng nặng, và mình càng khó mà vui được với bất cứ điều gì nữa. Hai là nhìn lại nỗi buồn của mình bằng con mắt tỉnh táo hơn: người ta giúp ai là quyền của người ta, phước của ai đến lúc nào là duyên của người đó, mình không điều khiển được. Mình chỉ điều khiển được lòng mình.
Kinh dạy về bố thí: tuy giúp của ít mà thông cảm nỗi khổ đau của họ, còn hơn là giúp nhiều mà lạnh lạt vô tình. Câu này không chỉ nói về người cho, mà còn nói về người nhận. Người cho dù cho ít, nhưng nếu họ thật lòng thông cảm, thì món quà đó đã trọn vẹn. Ngược lại, người nhận dù nhận nhiều, nhưng nếu không cảm được lòng của người cho, thì món quà đó vẫn chưa trọn. Áp vào chuyện của chị ở cuối xóm: có thể hôm nay chưa ai giúp chị, nhưng điều đó không có nghĩa là không ai thương chị. Có thể người giúp chưa nhìn thấy chị. Có thể duyên của chị chưa đến. Chị vẫn có thể sống tốt, vẫn có thể giữ lòng mình không oán trách, để khi duyên đến, chị đón nhận nó bằng lòng biết ơn, không phải bằng lòng cay đắng.
Cũng có một lời dạy về tứ vô lượng tâm, trong đó có hỷ tâm: vui với cái lành của người khác. Hỷ tâm là một trong bốn chất liệu làm nên tình thương. Vui với người được giúp không có nghĩa là mình quên nỗi khổ của mình. Nó có nghĩa là mình không để nỗi khổ của mình biến thành một bức tường ngăn mình với niềm vui của người khác. Người đầu xóm được nhà mới, chị ở cuối xóm có thể vui với họ một chút, rồi quay về lo nhà mình. Niềm vui đó không làm nhà chị bớt dột, nhưng nó làm lòng chị nhẹ đi. Và lòng nhẹ thì mới có sức mà lo cho nhà mình.
Thực tế là phước không chia đều như chia bánh. Có nhà được giúp trước, có nhà được giúp sau, có nhà không được giúp lần này nhưng lại được giúp bằng cách khác. Một người hàng xóm cho chị vay tiền sửa mái, một người quen giới thiệu cho chồng chị việc làm thêm, một đứa con ngoan học giỏi để sau này lo cho gia đình, những thứ đó cũng là phước, chỉ là nó không đến dưới hình thức một đoàn từ thiện ồn ào. Nếu mình chỉ nhìn vào cái nhà mới của người ta mà không nhìn vào những điều mình đang có, thì mình sẽ luôn thấy mình thiếu.
Vậy khi mình đang thiếu mà chưa được giúp, mình làm gì. Trước hết, hãy nói ra nhu cầu của mình một cách rõ ràng, đừng chờ người ta tự đoán. Nhiều người giúp không phải vì họ thiên vị, mà vì họ chỉ thấy những hoàn cảnh đã được giới thiệu. Chị có thể nhờ trưởng xóm, nhờ hội phụ nữ, nhờ nhà chùa giới thiệu hoàn cảnh của mình. Nói ra không phải là ăn xin. Nói ra là cho người khác cơ hội được giúp mình.
Thứ hai, hãy giúp người khác trong khả năng của mình, dù mình còn thiếu. Nghe thì ngược đời, nhưng đây là cách mở lòng nhanh nhất. Chị ở cuối xóm có thể không có tiền, nhưng chị có thể trông con giúp hàng xóm, có thể cho người ta mượn cái nồi, có thể nói một câu động viên với người đang buồn hơn mình. Cho đi khi mình còn thiếu là cách chứng minh với chính mình rằng mình không chỉ là người chờ được giúp. Mình cũng là người có thể giúp. Và khi mình giúp người khác, lòng mình sẽ bớt cảm giác bị bỏ quên.
Cuối cùng, hãy nhớ rằng người được giúp hôm nay có thể là người giúp mình ngày mai. Vòng tròn của lòng tốt không dừng lại ở một lần cho nhận. Gia đình đầu xóm được xây nhà mới, mai này họ khá lên, họ có thể quay lại giúp chị ở cuối xóm. Nếu hôm nay chị vui với họ, mai này họ sẽ nhớ đến chị. Nếu hôm nay chị oán họ, mai này khoảng cách giữa hai nhà sẽ lớn hơn cả con đường trong xóm.
Thấy người khác được giúp mà mình thì không, buồn là thật. Nhưng buồn không phải là điểm dừng. Buồn là chỗ để mình bắt đầu học từ bi với chính mình: thương mình đang thiếu, thương mình đang chờ, và giữ lòng mình không biến thành oán trách. Từ chỗ mình đang thiếu đó, mình vẫn có thể cho đi, vẫn có thể vui với người khác, và vẫn có thể chờ duyên của mình đến mà lòng không nặng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư