Ông cụ bảy mươi tám tuổi nằm viện đã hai tháng. Bác sĩ nói thẳng với gia đình: bệnh đã đến giai đoạn cuối, điều trị thêm cũng chỉ kéo dài được ít lâu, mà người bệnh sẽ rất mệt. Ông cụ nghe được, nắm tay con trai, nói một câu rất rõ: ba muốn về nhà. Con trai lặng đi. Về nhà thì còn thuốc men, còn máy móc, còn ai chăm. Nhưng ông cụ nhắc lại: ba muốn về nhà, ba muốn chết ở nhà mình.
Câu chuyện này xảy ra trong rất nhiều gia đình. Người bệnh nặng muốn về nhà, con cái muốn giữ ở bệnh viện. Con cái nghĩ: ở viện có bác sĩ, có máy móc, có gì còn cứu được. Người bệnh nghĩ: tôi không muốn những ngày cuối cùng của mình trôi qua giữa tiếng máy kêu, mùi thuốc sát trùng, và những bức tường trắng. Tôi muốn về nhà, nằm trên giường của mình, nghe tiếng cháu chơi ngoài sân, nhìn thấy cái cây mình trồng trước cửa.
Ai đúng. Cả hai đều đúng, theo cách của mình. Con cái đúng vì thương cha, muốn giữ cha ở lại lâu nhất có thể. Người bệnh đúng vì đó là đời của họ, và những ngày cuối cùng là của họ. Vấn đề là khi hai cái đúng đụng nhau, thì nên nghe ai. Câu trả lời của lòng từ bi là: nên nghe người bệnh. Vì người đang nằm đó là người phải chịu đựng mọi đau đớn, mọi mệt mỏi. Họ có quyền được chọn nơi mình muốn ra đi.
Kinh dạy về tâm từ: mong cho mọi chúng sanh đều duy trì được sự an lành bên trong họ. Sự an lành của người bệnh nặng không nằm ở máy móc. Nó nằm ở cảm giác quen thuộc, ở tiếng nói của người thân, ở mùi cơm nhà, ở ánh sáng qua cửa sổ phòng mình. Một người sắp ra đi mà được ở nơi mình thấy an lành, thì đó là món quà lớn nhất mà gia đình có thể cho họ. Ngược lại, giữ họ ở bệnh viện chỉ để mình yên lòng, thì sự an lành đó là của mình, không phải của họ.
Về nhà không có nghĩa là bỏ cuộc. Đây là điều nhiều gia đình hiểu lầm. Về nhà không phải là ngừng chăm sóc. Về nhà là đổi cách chăm sóc: từ chữa bệnh sang làm cho người bệnh dễ chịu. Thuốc giảm đau vẫn uống, bác sĩ vẫn đến thăm, y tá vẫn hướng dẫn gia đình cách chăm. Chỉ khác là người bệnh được nằm ở nhà mình, ăn món mình thích, gặp người mình thương, không bị giới hạn giờ thăm. Nhiều người bệnh về nhà lại khỏe hơn một thời gian, vì tinh thần họ tốt lên. Tinh thần tốt lên thì thân cũng nhẹ đi phần nào.
Kinh dạy về vô úy thí, tức là bố thí sự không sợ hãi. Tặng vật đó là sự an lành. Người sắp ra đi sợ nhất là gì. Không phải là cái chết. Mà là sự cô đơn, là cảm giác mình là gánh nặng, là nỗi sợ người thân buồn. Gia đình ở bên, nói với họ: ba cứ yên tâm, nhà mình lo được, ba không làm phiền ai cả, đó là vô úy thí. Mình cho họ sự an lành trong những ngày cuối cùng, để họ ra đi nhẹ nhàng, không còn sợ hãi.
Con cái thường có một nỗi sợ khác: sợ người ta nói mình bất hiếu vì đưa cha về nhà. Sợ hàng xóm nói: sao không để ông ở viện cho có bác sĩ. Nỗi sợ này làm nhiều gia đình giữ người bệnh ở viện dù người bệnh đã muốn về. Nhưng hiếu không nằm ở chỗ người bệnh nằm đâu. Hiếu nằm ở chỗ người bệnh có được tôn trọng hay không. Một người con đưa cha về nhà, ngày đêm chăm sóc cha, để cha ra đi trong vòng tay gia đình, đó là hiếu. Một người con giữ cha ở viện để mình khỏi bị ai nói, mà cha thì nằm đó buồn bã một mình, đó mới là điều đáng suy nghĩ.
Chăm sóc người bệnh nặng tại nhà cũng cần chuẩn bị. Gia đình nên hỏi bác sĩ rõ ràng: thuốc nào cần uống, dấu hiệu nào cần gọi cấp cứu, làm sao để người bệnh bớt đau. Nên sắp xếp người trực, đừng để một người gánh hết. Nên cho trẻ con trong nhà được gặp ông bà, được nói chuyện, để chúng không sợ hãi mà hiểu rằng ông bà sắp đi xa. Những việc chuẩn bị này làm cho sự ra đi trở thành một việc của cả gia đình, chứ không phải một việc của riêng người bệnh.
Có một hình ảnh rất đẹp: người bệnh nặng nằm ở nhà, con cháu quây quần, người đọc sách, người bóp tay, người kể chuyện ngày xưa. Không ai khóc lóc ầm ĩ, không ai cuống cuồng. Mọi người chỉ ở đó, yên lặng mà ấm áp. Người bệnh nhìn quanh một vòng, mỉm cười, rồi nhắm mắt lại. Đó là một sự ra đi an lành. Không phải ai cũng có được một sự ra đi như vậy. Nhưng gia đình nào tôn trọng ý muốn của người bệnh thì gia đình đó đã cho họ cơ hội tốt nhất để ra đi như vậy.
Thương người bệnh nặng không phải là níu giữ họ ở lại bằng mọi giá. Thương là hỏi họ muốn gì, và giúp họ có được điều đó trong khả năng của mình. Nếu họ muốn về nhà, hãy đưa họ về nhà. Nếu họ muốn gặp một người nào đó lần cuối, hãy tìm người đó về. Nếu họ muốn ăn một món gì đó, hãy nấu cho họ. Những điều nhỏ đó, trong những ngày cuối cùng, lại là những điều lớn nhất.
Người đi rồi, người ở lại sẽ còn nhớ mãi những ngày cuối cùng đó. Nhớ rằng mình đã làm đúng ý cha, đã để cha ra đi thanh thản. Nỗi nhớ đó không có day dứt. Còn nếu mình đã ép cha ở lại viện trái ý cha, thì nỗi day dứt đó sẽ theo mình rất lâu. Vì vậy, tôn trọng lựa chọn cuối cùng của người bệnh không chỉ là thương họ, mà còn là thương chính mình sau này.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư