🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Từ bi không phải yếu đuối: người hiền vẫn có thể cứng rắn

Từ bi – bố thí · 7 phút đọc

Chị tôi làm quản lý một cửa hàng. Chị hiền lắm. Nhân viên ai cũng quý chị. Nhưng có một nhân viên trẻ, đi làm muộn hoài, làm việc cẩu thả, khách phàn nàn. Chị nhắc nhở nhẹ nhàng mấy lần, cậu ta không sửa. Có người bảo chị: chị hiền quá, nó leo lên đầu chị ngồi rồi. Chị phải cứng lên. Chị phải phạt. Chị phải đuổi việc mới sợ. Chị nghe xong, im lặng. Tối về chị hỏi tôi: từ bi có nghĩa là mình phải chịu đựng mãi sao? Mình hiền thì người ta cứ lấn tới, mình phải làm sao?

Câu hỏi của chị làm tôi suy nghĩ. Nhiều người hiểu lầm từ bi là yếu đuối. Là ai làm gì mình cũng nhịn. Là thấy sai cũng không dám nói. Là thương người đến mức để người ta leo lên đầu mình. Nếu từ bi là như vậy, thì ai dám từ bi nữa. Từ bi mà thành ra nhu nhược thì từ bi có ích gì.

Nhưng từ bi trong đạo Phật không phải như vậy. Hòa thượng Thích Thanh Từ dạy về hai hạnh của từ bi. Một là thuận hạnh: một bề thể hiện tình thương, chiều theo sở nguyện của người. Hai là nghịch hạnh: khi chúng sanh ngỗ nghịch mãi tạo tội không chán, người từ bi cần phải ngăn chận bằng cách trừng trị dữ dằn. Ngài viết: "Hiện tướng dữ để điều phục đưa người về chỗ an vui, là nghịch hạnh từ bi." Hiện tướng dữ. Nghĩa là có lúc người từ bi phải nghiêm khắc, phải cứng rắn, thậm chí phải làm cho người kia sợ. Nhưng làm vậy không phải vì ghét. Mà vì thương. Vì muốn đưa người kia về chỗ an vui.

Câu này làm tôi tỉnh ra. Người mẹ mắng con vì con chơi dao, có phải bà ác không? Không. Bà thương con nên mới mắng. Người thầy phạt học trò vì trò gian lận, có phải thầy ghét trò không? Không. Thầy muốn trò nên người. Người quản lý đuổi việc nhân viên gian dối, có phải chị ác không? Không. Chị bảo vệ cả tập thể, và chị cũng cho nhân viên ấy một bài học để sau này đi đâu cũng sống đàng hoàng. Cứng rắn vì thương, đó vẫn là từ bi. Chỉ khác là nó không mềm mại bề ngoài.

Hòa thượng còn dặn: "Người thể hiện lòng từ bi này cần phải sáng suốt, thật là làm một việc khó làm." Khó ở chỗ nào? Khó ở chỗ phân biệt được lúc nào nên mềm, lúc nào nên cứng. Mềm mãi thì người ta nhờn. Cứng mãi thì người ta sợ mà không phục. Người từ bi phải sáng suốt. Phải nhìn xem người trước mặt mình đang cần gì. Có người chỉ cần một lời an ủi là đủ. Có người cần một lời nhắc nghiêm khắc mới tỉnh ra. Cho đúng thuốc, đó là trí tuệ.

Trong sách Đạo Phật và Tuổi Trẻ, Hòa thượng viết: "Giống từ bi phải gieo trên đất đau khổ, nhưng cần phải có ánh nắng trí tuệ nó mới nẩy lộc, đâm chồi và đơm hoa kết quả." Từ bi mà không có trí tuệ thì mù quáng. Thương mà không biết phân biệt đúng sai, thì cái thương ấy hại cả người được thương lẫn người thương. Thương con mà chiều con hư, đó không phải từ bi. Thương nhân viên mà dung túng cho sai phạm, đó không phải từ bi. Đó là thương mù. Từ bi thật luôn đi cùng trí tuệ.

Chị tôi nghe xong, hôm sau gọi nhân viên trẻ ấy vào phòng. Chị nói rõ ràng: chị quý em, chị muốn em ở lại làm. Nhưng đi muộn và làm cẩu thả thì không được. Từ tuần sau, nếu còn tái phạm, chị sẽ trừ lương theo quy định. Cậu ta im lặng, rồi gật đầu. Từ hôm đó cậu ta đi làm đúng giờ. Không phải vì sợ chị. Mà vì cậu ta thấy chị nghiêm túc. Chị thương cậu ta, nên chị không để cậu ta trượt dài. Đó là từ bi cứng rắn.

Người hiền không phải là người không biết nói không. Người hiền là người biết nói không đúng lúc, bằng lòng thương. Nói không với cái sai, để bảo vệ cái đúng. Nói không với sự dung túng, để người kia có cơ hội sửa mình. Cái khó không phải là nói không. Cái khó là nói không mà lòng vẫn thương, miệng vẫn lành, không hằn học, không trả thù. Nói không xong rồi vẫn sẵn lòng giúp người kia làm lại. Đó mới là từ bi trọn vẹn.

Từ bi không phải yếu đuối: người hiền vẫn có thể cứng rắn. Hiền không có nghĩa là để ai muốn làm gì thì làm. Hiền có nghĩa là lòng mình không có hận thù, dù tay mình phải làm việc cứng rắn. Bạn cứ hiền đi. Nhưng hiền có trí tuệ. Thương ai thì thương cho đúng. Cần mềm thì mềm. Cần cứng thì cứng. Miễn là sau mỗi lần cứng rắn, người kia tốt lên, và lòng mình vẫn nhẹ. Đó là từ bi. Không phải yếu đuối. Mà là sức mạnh có lòng thương dẫn đường.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Bước Đầu Học Phật (Hòa thượng Thích Thanh Từ) — chương 10 "Từ bi" (10-tubi.htm)
• Đạo Phật và Tuổi Trẻ (Hòa thượng Thích Thanh Từ) — chương 11 "Tuổi trẻ với lòng Từ Bi" (11-tubi.htm)
Bài liên quanNgười bệnh nằm viện dài ngày: từ bi là ở lại, không phải ghé qua cho cóNgười từng hại mình giờ sa cơ: từ bi là không hả hêNói với người thân trong nhà: từ bi bắt đầu từ giọng nói hằng ngày