Buổi sáng đi chợ, chị Lan dừng lại trước sạp cá. Con cá còn quẫy trong thau, người bán đập đầu nó gọn một cái rồi cân cho khách. Chị quay mặt đi, thấy lòng mình chùng xuống một chút. Chị vẫn mua, vẫn nấu cho cả nhà ăn, nhưng cái chùng xuống ấy cứ ở lại trong lòng chị suốt buổi. Chị tự hỏi, sao mình thấy thương một con cá, mà vẫn ăn thịt cá mỗi ngày.
Câu hỏi đó không có gì xấu. Nó là dấu hiệu của một tấm lòng còn biết rung động. Nhiều người cũng vậy. Họ ăn mặn bao nhiêu năm, rồi một hôm nhìn con gà bị cắt tiết, nhìn con cua bị bẻ càng, bỗng thấy mình không nỡ. Không nỡ không có nghĩa là phải bỏ hết mọi thứ ngay ngày mai. Nó chỉ có nghĩa là mình bắt đầu thấy rõ: miếng ăn của mình có liên hệ với nỗi đau của một sinh linh khác.
Trong kinh Pháp Cú có một câu rất giản dị mà nghe thấm: tất cả chúng sanh đều sợ hình phạt, tất cả đều quý trọng đời sống. Hãy lấy bụng ta suy bụng người, không nên sát hại, cũng không nên làm tổn thương. Con cá quẫy trong thau cũng sợ chết như mình sợ đau. Con gà bị trói chân cũng muốn sống như mình muốn sống. Mình không cần phải thành thánh mới hiểu điều này. Chỉ cần đặt mình vào chỗ của nó một lát là hiểu.
Từ bi với loài vật không bắt đầu bằng một lời thề lớn. Nó bắt đầu bằng những việc nhỏ trong bữa cơm hằng ngày. Mua vừa đủ, đừng mua thừa rồi bỏ đi. Con vật đã chết để nuôi mình, mình ăn cho trọn, đừng phí. Nấu ăn cho người bệnh, cho trẻ con thì chọn phần ngon, nhưng cũng đừng vì thèm một món lạ mà bắt người ta giết con vật còn sống ngay trước mặt mình chỉ để chứng tỏ nó tươi.
Có người nói, ăn chay mới là từ bi, ăn mặn thì đừng nói từ bi. Nói vậy là hơi vội. Từ bi không phải là một cái nhãn dán lên người, mà là một thái độ sống mỗi ngày. Người ăn mặn mà biết thương, biết tiết chế, biết không hành hạ con vật trước khi giết, đã hơn người ăn chay mà miệng vẫn chê bai, khinh rẻ người khác. Còn người ăn chay được một ngày trong tuần, một bữa trong ngày, đó cũng là một bước tốt. Không ai bắt mình phải hoàn hảo ngay. Chỉ cần mỗi ngày bớt đi một chút vô tâm.
Trong nhà có trẻ con, bữa cơm cũng là chỗ dạy từ bi tốt nhất. Đừng dọa con bằng chuyện giết gà, mổ cá. Hãy dạy con rằng con cá này đã cho mình bữa ăn, nên mình ăn cho hết, đừng chừa thừa. Dạy con đừng lấy đá ném chó mèo ngoài đường, đừng bẻ chân con dế chỉ vì tò mò. Đứa trẻ biết thương con vật nhỏ sẽ lớn lên biết thương người. Lòng từ bi không tự nhiên mà có, nó được nuôi từ những chuyện nhỏ như vậy.
Nhiều người sợ rằng thương loài vật là chuyện xa xỉ, trong khi người còn khổ đầy ra đó. Nhưng thương không phải là một cái bánh, chia cho người này thì mất phần người kia. Người biết thương con chó hoang ngoài ngõ thường cũng là người biết thương bà cụ bán vé số. Tấm lòng rộng ra thì nó rộng cho tất cả, không phân biệt người hay vật. Còn tấm lòng đã khép lại thì khép với mọi thứ.
Cũng đừng biến việc thương loài vật thành gánh nặng tội lỗi. Có người sau khi đọc kinh xong thì ăn không ngon, ngủ không yên, cứ dằn vặt mình vì bữa cơm có thịt. Dằn vặt không làm con vật sống lại, chỉ làm mình khổ thêm. Phật dạy lấy bụng ta suy bụng người, là để mình sống tỉnh táo hơn, chứ không phải để mình tự hành hạ. Ăn ít thịt đi một chút, chọn cách mua bán nhân đạo hơn một chút, dạy con biết thương hơn một chút, thế là đủ cho hôm nay. Ngày mai lại tiếp tục.
Chị Lan hôm ấy vẫn mua con cá về nấu canh chua cho cả nhà. Nhưng chị mua ít hơn mọi khi, nấu vừa đủ ăn, và dặn con ăn hết, đừng bỏ thừa. Chị không trở thành người khác sau một buổi chợ. Chị chỉ trở nên tỉnh táo hơn một chút. Và có lẽ từ bi chính là như vậy: không phải một sự thay đổi lớn lao trong một ngày, mà là một chút tỉnh táo quay lại trong từng bữa cơm, từng lựa chọn nhỏ, từng ngày một.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư