Buổi chiều, ông Tư đi bộ ra công viên như mọi ngày. Hôm nay ông thấy một nhóm thanh niên ăn uống xong, bỏ lại bao ni lông, hộp xốp vương vãi trên bãi cỏ. Ông lặng lẽ nhặt từng cái bỏ vào thùng rác. Một cậu trong nhóm cười, nói ông già rảnh quá. Ông Tư không cãi, chỉ nói một câu: cỏ nó cũng biết đau. Câu nói đó nghe thì lạ, nhưng ông nói thật lòng. Với ông, bãi cỏ, hàng cây, con sông đều là những sinh linh đang sống cùng mình.
Nhiều người nghĩ từ bi là chuyện giữa người với người. Nhưng trong kinh Từ Bi, lời cầu nguyện không chỉ dành cho người: cầu cho tất cả chúng sanh đều an lạc, không bỏ sót một hữu tình nào, kẻ ốm yếu hoặc người khỏe mạnh, giống lớn to hoặc loại dài cao, ở gần ta hoặc ở nơi xa, đã sinh rồi hoặc sắp sinh ra. Tấm lòng từ bi trong kinh không có ranh giới. Nó ôm cả loài vật, cả cây cỏ, cả đất trời. Người xưa gọi đó là tứ vô lượng tâm: từ, bi, hỷ, xả, trong đó tâm xả có nghĩa là không loại trừ, không bỏ ai ra ngoài vòng thương của mình.
Giữ gìn đất trời là một cách bố thí mà ít ai nghĩ tới. Bố thí thường hiểu là cho tiền, cho gạo. Nhưng giữ cho con sông sạch, giữ cho bãi cỏ xanh, không xả rác bừa bãi, đó cũng là cho. Mình cho muôn loài một môi trường để sống. Con cá cần nước sạch như mình cần không khí sạch. Con chim cần cây xanh như mình cần mái nhà. Mình giữ cho chúng một chỗ sống, là mình đã bố thí mà không tốn một đồng nào.
Có người nói, một mình mình giữ gìn thì có ích gì, người ta xả rác đầy ra đó, mình nhặt sao xuể. Nói vậy cũng đúng một phần, nhưng chưa đủ. Một người nhặt rác thì bãi cỏ chỉ sạch một góc. Nhưng một người nhặt rác trước mặt mười người khác thì có khi năm người trong số đó lần sau sẽ tự bỏ rác đúng chỗ. Việc tốt lây lan âm thầm như vậy. Không ai vỗ tay cho ông Tư, nhưng đám trẻ con trong công viên nhìn ông nhặt rác mỗi ngày, lớn lên chúng sẽ nhớ hình ảnh đó. Đó là cách từ bi được truyền đi, không cần giảng giải.
Bố thí bằng việc giữ gìn đất trời còn là chuyện trong nhà mình. Dùng ít túi ni lông đi, mang theo cái túi vải khi đi chợ. Tắt vòi nước khi đánh răng, đừng để nước chảy vô ích. Ăn vừa đủ, đừng nấu thừa rồi đổ đi, vì mỗi món ăn bỏ đi là bao nhiêu nước, bao nhiêu công sức của đất trời đã nuôi nó. Những việc đó nhỏ đến mức nhiều người cho là không đáng kể. Nhưng thử nghĩ: một thành phố có một triệu người, mỗi người bớt một cái túi ni lông mỗi ngày, là bớt một triệu cái túi. Việc nhỏ nhân với số đông thành việc lớn.
Cũng cần nói thẳng: giữ gìn đất trời không phải là chuyện của người giàu hay người rảnh. Người nghèo cũng giữ được, người bận cũng giữ được. Người bán hàng rong không xả rác ra đường, người lái xe không vứt tàn thuốc xuống sông, người đi chợ mang túi vải, tất cả đều là từ bi. Từ bi không đo bằng tiền, đo bằng cái tâm có nghĩ đến người khác và muôn loài hay không. Người giàu mà xả rác bừa bãi thì lòng còn hẹp hơn người nghèo mà biết giữ gìn.
Có một hiểu lầm nữa: nhiều người nghĩ thương môi trường là phải làm chuyện lớn, trồng rừng, cứu biển. Những chuyện lớn đó cần người làm, nhưng không phải ai cũng làm được. Còn chuyện nhỏ thì ai cũng làm được, ngay hôm nay. Nhặt một cái chai trên bãi biển, không bẻ cành cây trong công viên, không đổ dầu ăn xuống cống, nhắc con đừng bắt bướm rồi bẻ cánh chơi. Mỗi việc nhỏ là một lần mình thực tập tâm từ, và mỗi lần thực tập, tấm lòng mình rộng thêm một chút.
Ông Tư vẫn đi bộ ra công viên mỗi chiều, vẫn nhặt rác khi thấy rác. Có hôm ông nhặt, có hôm người khác nhặt trước ông. Ông vui lắm, nói với vợ rằng bây giờ công viên sạch hơn xưa rồi. Ông không biết kinh Từ Bi nói gì về tứ vô lượng tâm, ông chỉ sống như vậy từ nhỏ: thương người, thương vật, thương cây cỏ. Và có lẽ đó chính là đạo Phật sống động nhất: không nằm trong sách vở, mà nằm trong bàn tay nhặt một cái hộp xốp trên bãi cỏ, trong câu nói cỏ nó cũng biết đau, và trong một buổi chiều yên lành mà ai cũng được hưởng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư