Chiều hôm qua, cơn mưa rào ập xuống đúng lúc tan tầm. Tôi đang đứng trong hiên nhà thì thấy một chị đi xe máy tấp vội vào lề đường, áo mưa mỏng dính vào người, tay ôm chặt túi đồ ướt sũng. Chị ngước nhìn lên, ánh mắt như muốn hỏi: cho tôi đứng nhờ một lát có được không? Tôi gật đầu, kéo ghế nhựa ra: chị ngồi đi, mưa to lắm, đợi ngớt rồi hãy đi.
Chị ngồi xuống, thở phào một cái. Mưa gõ lộp độp trên mái tôn. Hai người xa lạ, không nói gì nhiều, chỉ cùng nhìn ra màn mưa trắng xóa. Mười phút sau mưa ngớt, chị đứng dậy, cười: cảm ơn anh, may mà có cái hiên này. Tôi đáp lại: có gì đâu, hiên nhà để không cũng vậy thôi. Chị đi rồi, tôi đứng lại một lúc, tự nhiên thấy lòng mình nhẹ hẳn.
Nhiều người trong chúng ta nghĩ bố thí là phải có tiền, phải giàu mới cho được. Nghĩ vậy nên cứ đợi. Đợi có tiền rồi mới cho, đợi rảnh rồi mới giúp, đợi dịp rồi mới làm việc thiện. Mà cái đợi đó có khi kéo dài cả đời, vì lúc nào mình cũng thấy mình chưa đủ. Trong kho sách, hạnh bố thí được đặt lên hàng đầu trong sáu hạnh ba-la-mật, mà bố thí thì không chỉ có cho tiền. Cho một chỗ trú mưa, cho một ly nước mát, cho một câu nói lành, cho một buổi chiều ngồi nghe người ta tâm sự — tất cả đều là cho đi.
Sách Phật Học Tinh Hoa giảng rằng hạnh đầu tiên của người tu theo hạnh Bồ Tát là Bố Thí Ba La Mật. Chữ ba-la-mật nghĩa là đi đến bờ bên kia, cho đi mà lòng không còn vướng mắc. Còn trong đời sống hằng ngày, người xưa dạy có bốn cách để gần gũi và giúp người: bố thí, ái ngữ, lợi hành và đồng sự. Bố thí là cho đi. Ái ngữ là nói lời lành. Lợi hành là làm việc có ích cho người. Đồng sự là cùng làm, cùng chia sẻ với người ta. Bốn cách ấy, cách nào cũng bắt đầu từ cái mình đang có, không cần đợi giàu.
Cái mái hiên nhà mình là một ví dụ rất thật. Hiên nhà thì nhà nào cũng có, mưa thì năm nào cũng có, người lỡ đường thì ngày nào cũng có. Chỉ thiếu một cái gật đầu. Có người sợ mở cửa cho người lạ trú mưa thì phiền, sợ ướt nhà, sợ mất đồ. Cái sợ đó cũng dễ hiểu. Nhưng nếu chỉ là đứng nhờ dưới hiên vài phút, nhìn thấy người ta ướt sũng mà mình quay đi, thì lòng mình sau đó có yên không? Nhiều khi cái làm mình day dứt không phải là mình đã cho đi cái gì, mà là mình đã quay mặt đi lúc người ta cần một chỗ khô ráo.
Cho người lạ trú mưa cũng có cách cho của nó. Mở cửa thì mở cho đàng hoàng, đừng mở hé rồi nhìn người ta bằng ánh mắt dè chừng. Mời người ta ngồi thì mời cho tử tế, đừng để người ta đứng chôn chân ngoài mưa mà mình ngồi trong nhà nhìn ra. Nếu có ly nước ấm thì đưa một ly, nếu có cái khăn khô thì đưa cái khăn. Mưa lạnh, người ướt, một ly nước ấm lúc đó quý hơn nhiều lời hỏi han. Và đừng hỏi người ta đi đâu, làm gì, sao không mang áo mưa. Người ta đã ướt rồi, hỏi thêm chỉ làm người ta tủi.
Có một điều nữa: cho đi thì đừng kể công. Đừng chụp ảnh người ta trú mưa rồi đăng lên mạng để khoe mình tốt bụng. Đừng kể với hàng xóm rằng hôm qua mình đã cho ai đó trú mưa. Cái phước của việc cho đi nằm ở chỗ lòng mình nhẹ đi, không nằm ở chỗ người khác biết mình đã cho. Cho mà còn muốn người ta nhớ ơn, còn muốn người ta khen, thì cái cho đó nặng lắm, cho xong rồi cứ canh cánh trong lòng xem người ta có cảm ơn mình chưa.
Trú mưa chỉ là một ví dụ nhỏ. Cái hiên nhà có thể là bất cứ thứ gì mình đang có mà người khác đang cần. Một chỗ ngồi trên xe buýt cho bà cụ. Một ly nước cho người giao hàng giữa trưa nắng. Một buổi chiều ngồi chơi với bà cụ neo đơn trong xóm. Một câu nói lành với người đang buồn. Tất cả đều là bố thí, mà bố thí kiểu này thì ai cũng làm được, ngay hôm nay, không cần đợi đến lúc giàu có hay rảnh rỗi.
Tối hôm qua, mưa lại đổ một trận nữa. Tôi nhìn ra hiên nhà, thấy cái ghế nhựa vẫn còn đó. Tự nhiên tôi nghĩ, hóa ra làm việc thiện không khó như mình tưởng. Nó không cần tiền bạc, không cần dịp lễ, không cần ai chứng kiến. Nó chỉ cần một cái gật đầu đúng lúc, một chỗ khô ráo đúng lúc, một ly nước ấm đúng lúc. Người trú mưa đi rồi, nhưng cái nhẹ nhõm ở lại trong lòng mình thì còn rất lâu.
Ngày mai, nếu trời lại mưa, và có ai đó ngước nhìn mái hiên nhà mình, mong rằng mình vẫn gật đầu. Mái hiên thì vẫn là mái hiên thôi. Nhưng mái hiên có người cho trú nhờ thì khác hẳn mái hiên đóng cửa im ỉm. Khác ở chỗ, trong nhà đó có một người biết thương người lạ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư