🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Từ bi – bố thí

Bố thí bằng một lời nhắc nhở nhẹ: nói sao cho người ta nghe được

Từ bi – bố thí · 8 phút đọc

Hôm trước, trong công ty, tôi thấy một chị đồng nghiệp làm sai một con số trong bản báo cáo. Sếp chưa phát hiện ra, nhưng tôi thì thấy. Tôi phân vân mãi: có nên nhắc chị ấy không? Nhắc thì sợ chị nghĩ tôi soi mói, chị mất mặt. Không nhắc thì đến lúc sếp phát hiện, chị còn khổ hơn. Cuối cùng tôi đợi lúc chỉ có hai người, nói nhỏ: chị ơi, chỗ này hình như nhầm một số, chị xem lại giúp em nhé. Chị xem lại, gật đầu, sửa ngay, rồi cười: may mà em nhắc, không thì chết với sếp. Lúc đó tôi mới thở phào. Hóa ra nhắc người ta không khó. Khó là nhắc sao cho người ta nghe được mà không thấy mình bị dạy đời.

Trong đời sống, chúng ta nhắc nhau suốt ngày. Cha mẹ nhắc con, vợ nhắc chồng, sếp nhắc nhân viên, bạn bè nhắc nhau. Nhưng nhắc thế nào thì mỗi người một kiểu. Có người nhắc bằng giọng quát tháo, vừa nhắc vừa mắng. Có người nhắc trước mặt đông người, để ai cũng biết người kia sai. Có người nhắc đi nhắc lại một lỗi cũ, nhắc đến mức người nghe chỉ muốn bịt tai. Nhắc như vậy thì người ta không nghe lời nhắc, người ta chỉ nghe thấy sự khó chịu. Lời nhắc đúng mà nói sai cách thì cũng thành lời làm đau.

Trong kho sách, có một chữ rất đẹp để nói về cách nói năng: ái ngữ. Ái ngữ là lời nói lành, lời nói có tình thương trong đó. Sách Đạo Bụt Nguyên Chất dạy rằng phải thực tập chánh ngữ, ái ngữ. Chánh ngữ là nói lời chân thật, không dối trá. Ái ngữ là nói lời chân thật một cách nhẹ nhàng, đúng lúc, đúng chỗ, để người nghe có thể tiếp nhận được. Nói thật mà nói như dao chém thì người ta chỉ nhớ vết chém, không nhớ lời thật. Nói thật mà nói bằng ái ngữ thì người ta nghe được, sửa được, mà lòng vẫn yên.

Người xưa còn dạy bốn cách để gần gũi và giúp người, trong đó có bố thí và ái ngữ đi liền với nhau. Bố thí là cho đi. Ái ngữ là cho đi bằng lời nói. Một lời nhắc nhở nhẹ nhàng, đúng lúc, cũng là một cách cho đi. Cho đi cái thấy của mình, cho đi kinh nghiệm của mình, cho đi sự quan tâm của mình. Mà cho bằng lời nói thì ai cũng làm được, không cần tiền bạc, không cần địa vị. Chỉ cần mình chịu nghĩ một chút trước khi mở miệng: câu này nói ra, người ta nghe có đau không? Có sửa được không? Có cần nói ngay bây giờ không, hay đợi lúc khác?

Nhắc người ta sao cho nghe được, có vài điều nhỏ mà tôi rút ra được. Thứ nhất, nhắc lúc riêng, đừng nhắc trước mặt đông người. Người ta sai đã ngại rồi, mình nhắc trước mặt người khác thì cái ngại đó thành cái tủi. Thứ hai, nói việc, đừng nói người. Nói cái số này nhầm thì người ta sửa được ngay. Nói chị lúc nào cũng ẩu thì người ta chỉ thấy mình bị chê, không biết sửa từ đâu. Thứ ba, nói ngắn gọn, nói rõ cách sửa. Nhắc một lần cho rõ, rồi thôi, đừng nhắc đi nhắc lại. Nhắc mãi một lỗi thì người ta không còn nghe lời nhắc nữa, người ta chỉ nghe thấy mình đang cằn nhằn.

Thứ tư, và quan trọng nhất: nhắc với ý muốn giúp, không phải với ý muốn chứng tỏ mình đúng. Người nghe cảm nhận được điều này rất nhanh. Nếu mình nhắc vì thương người ta, sợ người ta gặp rắc rối, thì giọng mình tự nhiên sẽ nhẹ xuống. Nếu mình nhắc vì muốn khoe mình giỏi, mình tinh mắt, thì giọng mình tự nhiên sẽ cao lên, chua lên. Cùng một câu nói, ý khác nhau thì giọng khác nhau, và người nghe nghe ra hết. Lời nói không giấu được lòng mình.

Có những lúc, im lặng lại là cách nhắc tốt nhất. Thấy người ta đang mệt, đang rối, mà mình nhắc thêm thì chỉ làm người ta rối hơn. Đợi họ bình tĩnh lại rồi hãy nói. Có những lỗi không cần nhắc, vì người ta đã tự biết rồi, mình nhắc thêm chỉ làm họ khó chịu. Biết khi nào nên nói, khi nào nên im, cũng là một phần của ái ngữ. Không phải cứ thấy sai là phải nói ngay. Nói đúng lúc thì lời nói mới thành thuốc. Nói sai lúc thì lời nói thành dao.

Với con cái trong nhà cũng vậy. Con làm vỡ cái ly, làm sai bài tập, đi học về muộn — cha mẹ nhắc con bằng giọng quát tháo thì con chỉ nhớ tiếng quát, không nhớ bài học. Nhắc con bằng giọng bình tĩnh, nói rõ con sai ở đâu, phải làm sao cho đúng, thì con nghe được. Dạy con bằng lòng từ bi không có nghĩa là không kỷ luật. Kỷ luật vẫn phải có, nhưng kỷ luật bằng lời nói nhẹ nhàng thì con sửa được mà không sợ hãi. Con sợ cha mẹ thì con giấu lỗi. Con tin cha mẹ thì con kể lỗi cho cha mẹ nghe, để cha mẹ giúp con sửa.

Một lời nhắc nhở nhẹ, nói ra thì chỉ mất vài giây. Nhưng vài giây đó có thể cứu một người khỏi một rắc rối lớn, có thể giữ được một mối quan hệ, có thể làm cho một ngày của người ta nhẹ đi rất nhiều. Và người nhắc cũng được một điều: lòng mình nhẹ đi, vì mình đã không quay mặt làm ngơ khi thấy người khác sắp vấp. Bố thí bằng lời nói là vậy đó. Không tốn một đồng, không mất nhiều thời gian, chỉ cần mình chịu mở miệng đúng lúc, bằng giọng nói có thương trong đó.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Đạo Bụt Nguyên Chất (Thích Nhất Hạnh) — trang 79: Phải thực tập chánh ngữ, ái ngữ
• Muôn Kiếp Nhân Sinh — trang 253: bố thí, ái ngữ, lợi hành và đồng sự
Bài liên quanTừ bi với người làm nghề đêm: thương người thức khi cả xóm đã ngủThương người mẹ một mình nuôi con: từ bi không hỏi sao chỉ có một mìnhThắng lý chưa chắc đã thắng lòng: từ bi khi thấy mình đúng, người sai