Đầu hẻm nhà tôi có một chị, một mình nuôi hai đứa con. Chồng chị bỏ đi từ khi đứa nhỏ chưa đầy một tuổi. Sáng chị dậy từ năm giờ, nấu cơm, đưa con đi học, rồi chạy đi làm ở xưởng may đến tối mịt mới về. Tối về, chị lại cơm nước, dạy con học, dọn dẹp nhà cửa. Có hôm tôi gặp chị ngoài hẻm lúc mười giờ đêm, chị đang phơi đồ, mắt thâm quầng vì thiếu ngủ. Tôi chào chị, chị cười: mệt thì mệt, nhưng con mình nó ngoan, ráng được.
Người mẹ một mình nuôi con thường khổ theo một cách rất riêng. Khổ vì thiếu tiền đã đành, khổ hơn vì thiếu người chia sẻ. Con ốm thì một mình bế con đi viện giữa đêm. Con bị bắt nạt ở trường thì một mình đi gặp cô giáo. Nhà dột thì một mình leo lên mái vá. Không có ai để hỏi ý kiến, không có ai để thay ca, không có ai để dựa vào lúc mệt. Mà khổ nhất là những câu hỏi của người đời: chồng đâu, sao không đi bước nữa, sao để con không có cha. Những câu hỏi đó, người hỏi có khi chỉ tò mò, nhưng người nghe thì đau như bị kim châm.
Trong kinh có một câu nói về lòng từ mà tôi rất thích: tâm từ quán chúng sinh, như mẹ thương con một. Người mẹ thương đứa con duy nhất của mình như thế nào thì lòng từ đối với mọi người cũng phải như vậy: thương hết lòng, thương không tính toán, thương không điều kiện. Người mẹ một mình nuôi con là hình ảnh rõ nhất của cái thương đó. Chị ấy thương con không phải vì con giỏi, không phải vì con làm chị nở mặt, mà chỉ vì đó là con mình. Thương như vậy thì không có gì lay chuyển được.
Câu chuyện về Ngài Suvannasama trong Mười Hạnh Ba-la-mật cũng nói về một tình thương như vậy. Ngài chăm sóc cha mẹ mù lòa, ngày ngày lo từng bữa ăn, từng ngụm nước. Người ta hỏi Ngài có mệt không, Ngài không trả lời, vì với Ngài, chăm sóc cha mẹ không phải là gánh nặng, mà là niềm vui. Kệ ngôn của hạnh Từ Tâm viết: hạnh lành từ ái bao la, chúng sanh bốn loại chan hoà tình thương. Tình thương bao la không phải là thương cả thế giới bằng lời nói. Nó bắt đầu từ thương một người cụ thể, chăm sóc một người cụ thể, ngày này qua ngày khác, không bỏ cuộc.
Từ bi với người mẹ một mình nuôi con, trước hết là đừng hỏi những câu làm đau. Đừng hỏi chồng đâu. Đừng hỏi sao không đi bước nữa. Đừng hỏi con chị có nhớ cha không. Những câu đó, chị ấy đã tự hỏi mình không biết bao nhiêu lần rồi, không cần người khác hỏi thêm. Nếu muốn biết thì hãy nhìn vào cách chị ấy sống: con chị ăn mặc sạch sẽ, học hành tử tế, lễ phép với người lớn. Nhìn vào đó thì biết chị ấy đã vất vả thế nào, không cần hỏi.
Giúp người mẹ đơn thân thì giúp bằng việc cụ thể. Đón con giúp một buổi khi chị ấy tăng ca. Chia cho chị ấy một ít đồ ăn khi nhà mình nấu dư. Cho con chị mượn sách vở, quần áo cũ mà con mình không mặc nữa. Những việc đó không lớn, nhưng với một người một mình gánh hai vai, nó nhẹ đi rất nhiều. Còn nếu không giúp được gì thì ít nhất cũng đừng làm khó chị ấy. Đừng nói xấu chị ấy sau lưng. Đừng dạy con mình xa lánh con chị ấy. Đừng nhìn chị ấy bằng ánh mắt thương hại, vì chị ấy không cần thương hại, chị ấy cần được tôn trọng.
Có một điều nữa, rất quan trọng: dạy con mình tôn trọng bạn có mẹ đơn thân. Trẻ con nghe người lớn nói thì hay bắt chước. Người lớn nói chị kia không có chồng thì trẻ con cũng nói bạn kia không có cha. Một câu nói vô tình của trẻ con có thể làm bạn nó khóc cả buổi. Dạy con rằng mỗi nhà mỗi cảnh, có nhà có cả cha lẫn mẹ, có nhà chỉ có mẹ, có nhà chỉ có cha, nhà nào cũng là nhà, bạn nào cũng đáng được tôn trọng. Dạy được con điều đó thì mình đã gieo một hạt giống từ bi trong lòng con rồi.
Người mẹ một mình nuôi con, chị ấy không cần ai khen chị ấy giỏi. Chị ấy chỉ cần có người thấy được sự vất vả của chị ấy, và đối xử với chị ấy như một người bình thường. Mời chị ấy ăn một bữa cơm. Rủ chị ấy đi chợ cùng. Hỏi thăm con chị ấy học hành thế nào. Những việc bình thường đó nói với chị ấy một điều: chị không một mình. Trong xóm này, vẫn có người nhìn thấy chị, vẫn có người coi chị là hàng xóm, là bạn, chứ không phải là một câu chuyện để bàn tán.
Chị hàng xóm đầu hẻm nhà tôi, năm nay con gái lớn của chị đã vào đại học. Hôm chị đưa con ra bến xe, tôi thấy chị đứng nhìn theo xe rất lâu. Chị quay lại, cười với tôi: nuôi con một mình cực thật, nhưng nhìn nó lớn lên đàng hoàng thì thấy đáng. Tôi nghĩ, tình thương của người mẹ là vậy đó. Không ồn ào, không kể công, chỉ lặng lẽ làm, ngày này qua ngày khác, cho đến khi con mình đứng vững được. Và từ bi với người mẹ đó, thật ra cũng đơn giản lắm: đừng hỏi sao chỉ có một mình. Hãy hỏi: hôm nay chị có cần giúp gì không?
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư