Anh Dũng mất việc đã tám tháng. Ban đầu, anh vẫn dậy sớm, mặc đồ chỉnh tề, ra quán cà phê ngồi gửi hồ sơ. Tháng thứ ba, anh vẫn đi, nhưng ít dần. Tháng thứ sáu, anh ở nhà cả ngày, mặc đồ ngủ, lướt điện thoại tới khuya. Vợ anh nói: "Anh đi xin việc đi." Anh nói: "Xin rồi, người ta không nhận."
Vợ anh nghĩ anh lười. Nhưng anh không lười. Anh sợ. Sợ gửi hồ sơ rồi lại bị từ chối. Sợ đi phỏng vấn rồi lại trượt. Sợ người ta hỏi: "Sao anh nghỉ việc lâu vậy?" Mỗi lần bị từ chối, anh mất đi một chút tự tin. Tám tháng, tự tin của anh mòn gần hết.
Thương người thất nghiệp lâu ngày, khó nhất là ở chỗ này. Người ta không chỉ mất việc. Người ta mất luôn cảm giác mình còn có ích. Mình dậy mà không biết làm gì. Mình ra đường mà không biết đi đâu. Mình nhìn vợ con mà thấy mình là gánh nặng. Cái cảm giác đó, nặng hơn chuyện thiếu tiền nhiều.
Kinh Pháp Cú có một câu nói về người cho đi. Kệ 177 viết: người trí thích bố thí, đời sau được hưởng lạc. Còn kệ 249 thì nói: do tín tâm, hỷ tâm, loài người mới bố thí. Dịch ra lời thường thì là: cho đi phải bắt đầu từ lòng tin và lòng vui. Tin rằng mình cho được. Vui khi mình cho được. Người thất nghiệp lâu ngày, mất đúng hai thứ đó. Mất lòng tin vào mình. Mất niềm vui khi làm việc. Cho nên thương họ, trước hết là giúp họ tìm lại lòng tin và niềm vui, chứ không phải chỉ cho họ tiền.
Cho tiền thì dễ. Nhưng cho tiền không mà không cho lòng tin, thì người ta càng thấy mình là gánh nặng. Có người cho tiền rồi nói: "Cầm lấy mà tiêu, đừng nghĩ ngợi." Nghe thì tốt bụng. Nhưng người nhận nghe xong lại nghĩ: mình chỉ biết nhận, không biết cho. Lòng tin lại mòn thêm một chút.
Thương đúng là cho người ta cơ hội được cho lại. Nhờ anh Dũng sửa giúp cái quạt hỏng. Nhờ anh chở đứa nhỏ đi học. Nhờ anh nấu một bữa cơm. Những việc nhỏ đó nói với anh một điều: anh vẫn có ích. Anh vẫn làm được việc. Người ta vẫn cần anh. Lòng tin không trở lại trong một ngày. Nhưng mỗi việc nhỏ làm xong, lòng tin trở lại một chút.
Vợ anh Dũng sau đó đã đổi cách nói. Thay vì hỏi: "Anh xin việc chưa?" Chị hỏi: "Hôm nay anh làm được gì vui không?" Câu hỏi đó nhẹ hơn nhiều. Nó không nhắc anh về thất bại. Nó nhắc anh về những việc anh làm được. Anh bắt đầu kể: hôm nay anh sửa được cái quạt. Hôm nay anh nấu được món mới. Hôm nay anh dạy con học bài. Những chuyện nhỏ đó, kể ra, tự nhiên anh thấy mình vẫn còn là một người có ích.
Còn một điều nữa. Đừng so sánh người thất nghiệp với người khác. Đừng nói: "Người ta bằng tuổi anh mà đã làm giám đốc rồi." Câu đó không giúp người ta cố gắng. Câu đó chỉ làm người ta muốn bỏ cuộc. Mỗi người có một thời điểm của mình. Có người lên nhanh. Có người lên chậm. Thất nghiệp tám tháng không có nghĩa là cả đời thất nghiệp. Chỉ cần người ta còn đứng dậy được, thì vẫn còn đường.
Anh Dũng tháng thứ chín đã xin được việc. Lương thấp hơn trước. Nhưng anh đi làm với tâm thế khác. Anh bảo: "Tám tháng ở nhà, anh học được một điều. Mình không phải là công việc của mình. Mất việc không có nghĩa là mất mình." Câu đó, anh học được nhờ vợ anh không bỏ cuộc với anh. Vợ anh không cho anh tiền. Vợ anh cho anh lòng tin. Lòng tin đó, quý hơn tiền nhiều.
Thương người thất nghiệp lâu ngày, tóm lại là: đừng chỉ cho tiền. Cho người ta việc nhỏ để làm. Cho người ta lời khen khi làm được. Đừng hỏi về thất bại, hãy hỏi về những việc làm được. Và đừng so sánh. Làm được vậy, là đã thương đúng rồi.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư