Có một câu nói mà nhiều người biết là nên nói, nhưng cứ chần chừ mãi không nói được. Đó là: Tôi xin lỗi, tôi đã sai. Chị Lan kể, chị và em gái giận nhau đã ba tháng. Chuyện bắt đầu từ một câu nói vô tình của chị trong bữa cơm gia đình. Em gái buồn, bỏ về. Chị biết mình nói sai. Chị cũng muốn gọi điện xin lỗi. Nhưng mỗi lần cầm điện thoại lên, chị lại đặt xuống. Chị nghĩ: nó cũng có phần sai, sao mình phải xin lỗi trước? Chị nghĩ: xin lỗi rồi, nó có tha thứ không, hay nó lại kể lể thêm? Cứ nghĩ như vậy, ba tháng trôi qua. Hai chị em vẫn giận nhau. Mà thật ra, cả hai đều nhớ nhau.
Xin lỗi khó, vì nó đụng tới cái tôi của mình. Nói tôi sai, nghĩa là thừa nhận mình không hoàn hảo. Mà ai cũng muốn mình đúng. Ai cũng muốn người khác thấy mình tốt. Cho nên, khi làm sai, phản ứng đầu tiên của nhiều người là tìm lý do. Tôi làm vậy vì người ta chọc tôi trước. Tôi nói vậy vì lúc đó tôi mệt. Tôi quên vì tôi bận quá. Những lý do đó có thể đúng một phần. Nhưng chúng làm cho lời xin lỗi, nếu có, trở thành một lời xin lỗi nửa vời. Xin lỗi mà kèm theo nhưng mà, thì người nghe chỉ nghe thấy phần nhưng mà. Phần xin lỗi bay đi mất.
Trong sách Phật học, bố thí được xếp là hạnh đầu tiên trong sáu hạnh lớn: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí huệ. Bố thí thường được hiểu là cho tiền, cho đồ. Nhưng bố thí còn rộng hơn thế. Cho đi lời hay, cho đi sự lắng nghe, cho đi thời gian, đều là bố thí. Và sách cũng dạy rằng bố thí trọn vẹn là bố thí mà không vướng mắc, không kể công, không chờ trả. Một lời xin lỗi thật lòng, xét cho cùng, cũng là một cách bố thí. Mình cho đi cái tôi của mình. Mình cho đi sự cố chấp rằng mình luôn đúng. Mình cho người kia một sự nhẹ nhõm: rằng lỗi lầm đã được nhìn nhận, rằng quan hệ này còn quan trọng hơn chuyện ai đúng ai sai.
Một lời xin lỗi thật lòng có ba phần. Phần thứ nhất là nói rõ mình sai ở đâu. Không nói chung chung: Tôi xin lỗi nếu bạn cảm thấy buồn. Câu đó nghe như mình không sai, chỉ là bạn nhạy cảm. Hãy nói rõ: Tôi xin lỗi vì hôm đó tôi đã nói câu đó trước mặt mọi người, làm bạn mất mặt. Nói rõ như vậy, người nghe mới thấy mình thật sự hiểu chuyện. Phần thứ hai là không bào chữa. Đừng thêm: nhưng mà lúc đó tôi mệt, nhưng mà bạn cũng sai. Bào chữa là cách mình tự bảo vệ. Mà đã xin lỗi thì không cần bảo vệ nữa. Phần thứ ba là nói mình sẽ sửa thế nào. Lần sau tôi sẽ nói riêng với bạn, không nói trước mặt người khác. Có phần này, lời xin lỗi mới không phải là lời nói suông.
Có người lo: xin lỗi rồi, người ta có tha thứ không? Câu trả lời thật là: không biết. Người ta có quyền chưa tha thứ ngay. Người ta có quyền còn buồn. Việc của mình không phải là ép người ta tha thứ. Việc của mình là làm đúng phần của mình: nhận lỗi, xin lỗi, sửa sai. Còn người ta tha thứ lúc nào, đó là chuyện của người ta. Mình không kiểm soát được. Nhưng có một điều chắc chắn: nếu mình không xin lỗi, quan hệ đó sẽ cứ rạn nứt. Nếu mình xin lỗi thật lòng, quan hệ đó có cơ hội lành lại. Cơ hội, chứ không phải chắc chắn. Nhưng không có cơ hội nào, thì chắc chắn là mất.
Xin lỗi cũng không phải là thua. Nhiều người nghĩ, ai xin lỗi trước là người thua. Nhưng trong một quan hệ, không có thắng thua. Chỉ có còn nhau hay mất nhau. Người xin lỗi trước không phải là người yếu. Người xin lỗi trước là người coi trọng quan hệ hơn cái tôi của mình. Đó là người mạnh. Vì dám nhận sai cần nhiều can đảm hơn là đổ lỗi. Đổ lỗi thì ai cũng làm được. Nhận lỗi thì không phải ai cũng làm được.
Nếu hôm nay bạn đang giận ai đó, hoặc đang biết mình đã làm ai đó buồn, hãy thử một việc nhỏ. Nhắn một tin, hoặc gọi một cuộc điện thoại. Đừng dài dòng. Chỉ cần ba câu: Tôi đã sai ở chỗ này. Tôi xin lỗi. Lần sau tôi sẽ làm khác đi. Nói xong, đừng ngồi chờ người ta trả lời ngay. Hãy để người ta có thời gian. Bạn đã làm xong phần của mình. Phần còn lại, hãy để thời gian làm. Biết đâu, chỉ một lời xin lỗi thật lòng, một quan hệ tưởng đã mất lại tìm được đường về. Và lòng bạn, sau khi nói ra, cũng nhẹ đi rất nhiều. Vì cái nặng nhất không phải là lời xin lỗi. Cái nặng nhất là cứ giữ mãi trong lòng một câu chưa nói.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư