Có những gia đình, khi người thân nằm xuống, mọi thứ rối tung. Người thì cuống cuồng gọi thầy, người thì lo mâm cỗ, người thì cãi nhau vì tiền phúng điếu. Người mất đi trong ồn ào, người ở lại mệt nhoài. Xong đám, ai cũng nói một câu: giá như mình chuẩn bị trước thì đã khác.
Chuẩn bị cho một cái chết an lành, nghe thì lạ. Chết thì có gì mà chuẩn bị? Nhưng thực ra, đây là việc thương nhất mà người ở lại có thể làm cho người sắp đi. Không phải là chuẩn bị mồ mả cho to, cỗ bàn cho lớn. Mà là chuẩn bị cho người đó ra đi trong yên lặng, nhẹ nhàng, không vướng bận.
Sách xưa viết, người đời sanh một mình, tử một mình, đi một mình, đến một mình. Phút lâm chung mệnh hết, ân ái biệt ly, nhưng khi biệt ly rồi thì thay hình đổi dạng, kiếp sau có gặp lại cũng không thể nhận biết. Nghe thì buồn, nhưng nó nhắc mình một điều: lúc lâm chung là lúc quan trọng nhất. Lúc đó, tâm người sắp đi như thế nào, sẽ quyết định họ đi như thế nào.
Trong kinh A Di Đà có nói, nhất tâm bất loạn thì vãng sinh cực lạc. Nhất tâm là chú tâm vào việc mình đang làm mà không bị sao lãng. Nghe thì đơn giản. Nhưng lúc sắp mất, tâm người ta dễ loạn lắm. Đau đớn làm loạn. Lo lắng làm loạn. Tiếng khóc, tiếng cãi nhau xung quanh làm loạn. Cho nên, việc của người ở lại là giữ cho không gian quanh người sắp đi được yên. Yên tiếng, yên lòng.
Cụ thể phải làm gì? Trước hết, hãy nói chuyện với nhau từ sớm, khi người thân còn tỉnh táo. Hỏi họ muốn gì. Muốn ở nhà hay ở bệnh viện. Muốn gặp ai lần cuối. Có điều gì còn vướng bận không. Có lời nào muốn nói với ai không. Nhiều gia đình ngại nói chuyện này, sợ nói ra là điềm gở. Nhưng không nói, đến lúc người ta đi rồi, người ở lại cứ day dứt mãi: không biết ba muốn gì, không biết mẹ có còn điều gì chưa nói. Nói sớm, là thương nhau.
Thứ hai, hãy thu xếp việc nhà cho gọn. Sách Đạo gia dạy, mau lo thu gọn, xếp sắp việc nhà, bớt dần ác duyên, gần gũi bạn lành. Tức là, những việc còn dang dở, hãy làm cho xong. Tiền bạc, giấy tờ, di chúc, hãy nói rõ ràng. Không phải vì tham tiền. Mà vì không muốn người đi rồi, người ở lại cãi nhau vì những thứ đó. Người sắp đi, nếu biết việc nhà đã yên, lòng sẽ nhẹ. Lòng nhẹ thì đi nhẹ.
Thứ ba, khi giờ phút đến gần, hãy ở bên cạnh. Nắm tay người đó. Nói những lời nhẹ nhàng. Đừng khóc lóc ầm ĩ bên tai họ. Không phải vì không được khóc. Mà vì lúc đó, họ cần yên. Bạn có thể nói: ba ơi, mọi việc ở nhà đã xong rồi. Mẹ ơi, con ở đây. Cứ yên tâm đi. Những câu nói đó, người sắp đi nghe được, họ sẽ an lòng. Có người niệm Phật bên tai người sắp mất, niệm chậm, niệm đều. Không phải để cầu xin điều gì lớn lao. Mà để tâm người đó có chỗ nương. Một câu niệm, như một ngọn đèn nhỏ trong đêm.
Có một câu trong sách thiền rất hay: sống như thế nào thì khi chết sẽ đi như vậy. Câu này không chỉ nói về người sắp mất. Nó nói về tất cả chúng ta. Người sống hiền lành, tâm an, thì lúc đi cũng an. Người sống cả đời bon chen, giận hờn, thì lúc đi cũng khó an. Cho nên, chuẩn bị cho một cái chết an lành, thực ra bắt đầu từ cách mình sống mỗi ngày. Sống tử tế, sống nhẹ nhàng, thì lúc đi cũng nhẹ nhàng.
Cuối cùng, sau khi người thân đã đi, người ở lại đừng tự trách mình. Đừng nghĩ, giá như mình làm thế này, giá như mình làm thế kia. Mình đã làm hết sức mình rồi. Người đi cũng không muốn mình dằn vặt. Hãy lo hậu sự cho đàng hoàng, nhưng đừng phô trương. Sách thiền có nhắc, cầu cho người mất về Niết Bàn mà xây cái mộ cho to, đẹp quá thì làm sao đi về Niết Bàn nổi? Người đã chết rồi mà còn xúi người ta hưởng thụ dục lạc? Nghe thì thẳng, nhưng đúng. Cái người mất cần, không phải là mộ to. Mà là lòng thành của người ở lại.
Chuẩn bị cho cái chết, thực ra là chuẩn bị cho sự sống. Sống sao để lúc đi, không còn gì vướng bận. Thương ai thì nói ra. Nợ ai thì trả. Lỗi với ai thì xin lỗi. Làm được như vậy, thì không chỉ người sắp đi được an lành. Mà chính mình, mỗi ngày sống, cũng an lành theo.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư