Quê tôi có một cái giếng làng. Giếng nằm giữa làng, bên gốc đa già. Hồi tôi còn nhỏ, giếng lúc nào cũng đầy nước. Nước trong veo, mát lạnh. Mùa hè, cả làng ra giếng gánh nước. Người ta nói giếng này chưa bao giờ cạn. Ông bà tôi bảo: "Giếng này có từ thời cụ cố, nước lúc nào cũng đầy, không bao giờ hết."
Năm nay, mùa khô kéo dài. Trời không mưa suốt mấy tháng. Một buổi sáng, bà tôi ra giếng gánh nước, thòng gàu xuống, kéo lên chỉ được nửa gàu. Bà thòng xuống lần nữa, gàu chạm đáy. Giếng cạn rồi. Cái giếng mà cả làng tin là không bao giờ hết, đã cạn. Người làng xôn xao. Ai cũng ngạc nhiên, như thể vừa nghe một tin không thể tin được. Nhưng nó là sự thật. Giếng cạn rồi. Nước đã hết.
Tôi đứng bên miệng giếng, nhìn xuống. Đáy giếng khô nứt. Vài con cá nhỏ chết khô trên bùn. Tôi nhớ hồi nhỏ, tôi hay ngồi bên giếng, nhìn mặt nước phản chiếu bầu trời. Nước trong giếng lúc nào cũng đầy, lúc nào cũng mát. Tôi cứ tưởng nó sẽ như vậy mãi. Tôi cứ tưởng có những thứ trên đời là không bao giờ hết. Nước giếng. Sức khỏe của cha mẹ. Tuổi trẻ của mình. Tình thương của người thân. Hóa ra, không có thứ nào là không bao giờ hết.
Trong kinh luận có câu nói rằng tất cả mọi thứ được tạo thành đều vô thường, không có gì là thường còn. Câu nói đó nghe thì đơn giản, nhưng sống với nó thì không đơn giản chút nào. Vì trong đầu mình, lúc nào cũng có một danh sách những thứ "không bao giờ hết". Giếng làng không bao giờ cạn. Cha mẹ không bao giờ già. Tiền trong túi không bao giờ hết. Sức khỏe không bao giờ suy. Mình tin như vậy không phải vì có bằng chứng. Mà vì mình cần tin như vậy để sống yên. Nhưng sự thật thì khác. Giếng cũng cạn. Cha mẹ cũng già. Tiền cũng hết. Sức khỏe cũng suy.
Sách Học Phật có nhắc rằng thế gian vô thường, sinh tử có hạn, và người biết điều đó thì khéo ứng dụng tu hành trong cuộc sống hiện tại. Khéo ứng dụng nghĩa là sao? Nghĩa là khi giếng còn nước, mình dùng nước cho cẩn thận. Đừng phí. Đừng để vòi chảy tràn. Đừng nghĩ nước còn nhiều nên cứ xài thoải mái. Và khi giếng cạn, mình đừng hoảng hốt, đừng oán trời. Mình tìm cách khác. Đào giếng mới. Chờ mưa về. Sống tiết kiệm hơn. Vì đó là cách mọi thứ vận hành.
Người làng tôi sau đó đã làm vậy. Họ đào thêm một giếng mới ở cuối làng. Họ đặt lịch gánh nước, mỗi nhà một ít, không ai lấy thừa. Họ chờ mưa. Và khi mưa về, giếng cũ lại đầy nước. Không ai nói giếng sẽ đầy mãi. Nhưng ai cũng hiểu: nước đến rồi nước đi, giếng đầy rồi giếng cạn, đó là chuyện bình thường. Hiểu được như vậy, người ta không còn sợ hãi khi giếng cạn nữa. Người ta chỉ làm việc cần làm.
Tôi nghĩ đời mình cũng có nhiều cái giếng như vậy. Giếng sức khỏe. Giếng tiền bạc. Giếng tình cảm. Giếng thời gian. Hồi trẻ, mình tưởng những cái giếng đó không bao giờ cạn. Mình xài thoải mái, không tiết kiệm, không chăm sóc. Đến một ngày, mình thòng gàu xuống, gàu chạm đáy. Lúc đó mới giật mình. Nhưng giật mình rồi thì sao? Thì mình học cách sống khác. Tiết kiệm hơn. Chăm sóc hơn. Quý trọng hơn. Và chờ mưa về.
Mùa khô này, giếng làng tôi đã cạn. Nhưng người làng không bỏ làng đi. Họ ở lại, đào giếng mới, chờ mưa. Tôi nhìn họ mà học được một bài học lớn: vô thường không phải là dấu chấm hết. Vô thường là lời nhắc rằng mọi thứ đều có hạn, nên mình phải sống cho cẩn thận. Giếng cạn thì đào giếng khác. Nước hết thì chờ mưa. Còn người thì sao? Người đi rồi, không đào lại được. Cho nên, trong lúc người thân còn đây, hãy đối xử với họ như đối xử với giếng nước quý: dùng cho cẩn thận, đừng phí, đừng đợi đến khi cạn mới tiếc.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư