Bến đò xưa giờ chỉ còn cái cọc tre cắm nghiêng bên bờ sông. Ngày trước, ở đây có một con đò ngang, ngày nào cũng chở người qua lại. Sáng sớm, người đi chợ, học trò đi học, người đi làm đồng, tất cả đều qua đò. Ông lái đò quen mặt từng người. Ai vội thì ông chèo nhanh, ai say sóng thì ông chèo chậm. Tiếng mái chèo khua nước, tiếng người gọi đò ơi, là âm thanh quen thuộc của cả một vùng quê.
Rồi cầu bê tông xây xong. Người ta đi cầu cho nhanh, cho tiện. Đò vắng khách dần. Ông lái đò ngồi đợi cả buổi, chỉ có vài người qua. Rồi ông nghỉ chèo. Con đò được kéo lên bờ, nằm phơi nắng mưa, mục dần. Bến đò trở thành một bãi đất trống, chỉ còn cái cọc tre và vài bậc đá xuống nước.
Người làng đi qua bến đò cũ, ai cũng có chút bâng khuâng. Không phải tiếc con đò. Cầu tiện hơn, nhanh hơn, ai cũng mừng. Nhưng bến đò là một phần ký ức. Là nơi người ta từng đứng đợi nhau, từng gặp nhau, từng nói với nhau bao nhiêu câu chuyện. Bây giờ, cầu thì nhanh, nhưng người ta không còn gặp nhau ở bến đò nữa. Mỗi người đi một hướng, vội vã, không ai dừng lại nói chuyện với ai.
Trong kho sách cổ có câu ví von rằng đời người như bọt nước trên sóng, vừa có đã mất. Bọt nước nổi lên, lấp lánh, rồi vỡ tan trong chớp mắt. Bến đò cũng vậy. Nó có mặt, nó phục vụ, rồi nó qua đi. Không có gì ở mãi. Ngay cả những thứ tưởng như vững chắc nhất, như một bến đò đã có từ bao đời, cũng có ngày không còn.
Nhưng bến đò mất đi, không có nghĩa là ký ức mất đi. Những người từng qua đò vẫn nhớ tiếng mái chèo, vẫn nhớ dáng ông lái đò, vẫn nhớ những buổi sáng đứng đợi đò trong sương. Ký ức không nằm ở cái cọc tre hay bậc đá. Ký ức nằm trong lòng người. Và chừng nào còn người nhớ, bến đò còn sống, theo một cách khác.
Đời người có nhiều bến đò như vậy. Bến đò của tuổi thơ, bến đò của thời đi học, bến đò của những người bạn cũ. Mỗi bến đò đưa mình qua một đoạn sông, rồi mình lên bờ, đi tiếp. Không ai ở mãi trên đò. Đò chỉ là phương tiện. Điều quan trọng là mình đã qua sông an toàn, và mình còn nhớ những người đã cùng mình qua sông.
Có người đứng ở bến đò cũ, tiếc mãi không thôi. Tiếc con đò, tiếc ông lái đò, tiếc những ngày xưa. Tiếc mãi thì thành khổ. Bởi vì con đò đã hoàn thành nhiệm vụ của nó. Nó đã chở bao nhiêu người qua sông. Giờ cầu đã có, nó được nghỉ. Như một người đã làm xong việc của mình, được nghỉ ngơi. Mình nên mừng cho nó, chứ không nên tiếc mãi.
Ông lái đò giờ đã già, sống với con cháu ở làng bên. Thỉnh thoảng ông vẫn ra bến cũ, ngồi nhìn dòng sông. Ông không buồn. Ông nói: đò nghỉ, nhưng sông vẫn chảy. Người vẫn qua lại, chỉ là qua bằng cầu. Đời là vậy. Cái cũ đi, cái mới đến. Mình sống với cái mới, nhưng đừng quên cái cũ. Quên cái cũ là quên gốc gác của mình.
Câu nói của ông giản dị mà sâu sắc. Vô thường không có nghĩa là phủ nhận quá khứ. Vô thường có nghĩa là chấp nhận rằng mọi thứ đều đổi thay, và trong sự đổi thay ấy, mình vẫn có thể sống tốt, sống vui, sống có nghĩa. Bến đò mất, nhưng làng còn. Đò nghỉ, nhưng sông vẫn chảy. Người cũ đi, nhưng người mới đến. Dòng đời cứ thế mà tiếp nối.
Nếu bạn đang đứng ở một bến đò cũ trong đời mình, một nơi chốn, một công việc, một mối quan hệ đã qua, hãy đừng vội buồn. Hãy nhìn dòng sông. Sông vẫn chảy. Và bạn vẫn còn đây, vẫn có thể bước lên cầu, đi tiếp. Bến đò cũ sẽ mãi là một phần ký ức đẹp. Nhưng cuộc đời mình thì ở phía trước, bên kia sông.
Chiều hôm đó, có một đứa trẻ ra bến đò cũ chơi. Nó nhặt một hòn đá, ném xuống sông, nhìn những vòng tròn lan ra. Rồi nó chạy về, cười vang. Bến đò cũ, với đứa trẻ ấy, không phải là nơi tiếc nuối. Nó là một bãi chơi mới. Mọi thứ đổi thay, và mỗi thế hệ lại nhìn sự đổi thay ấy bằng một đôi mắt khác. Đó cũng là một lẽ của vô thường: cái cũ qua đi, cái mới đến, và đời cứ thế mà tiếp nối, không ngừng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư