🏠 Trang chủGiảng Sư📜 Kho kinh
Trang chủ › Vô thường – sinh tử

Lời dạy cuối cùng: hãy tinh tấn, chớ buông lung

Vô thường – sinh tử · 8 phút đọc

Người sắp đi xa, thường để lại vài lời dặn. Cha mẹ trước lúc lâm chung, hay gọi con cháu lại, dặn vài câu. Những lời đó, người ở lại nhớ cả đời. Vì đó là những lời cuối cùng. Nói ra không phải để cho hay. Nói ra vì đó là điều quan trọng nhất, không nói thì không kịp nữa. Đức Phật, trước khi nhập Niết-bàn, cũng để lại một lời dặn cuối cùng. Cả cuộc đời Ngài giảng pháp bốn mươi lăm năm, nói biết bao nhiêu bài kinh. Nhưng lời cuối cùng, Ngài chỉ nói một câu ngắn.

Câu đó là: các hành là vô thường, hãy tinh tấn, chớ buông lung. Trong bản Trường A Hàm ghi lại: Đây là những lời cuối cùng của Như Lai. Một câu thôi, mà là tất cả. Ngài không dặn phải xây chùa to, không dặn phải thờ cúng thế nào, không dặn phải nhớ tên kinh này, bài pháp kia. Ngài chỉ dặn hai điều. Thứ nhất: hãy thấy rõ mọi thứ đều vô thường. Thứ hai: hãy tinh tấn, đừng buông lung.

Các hành là vô thường, nghĩa là gì? Hành là tất cả những gì có điều kiện, những gì do duyên hợp lại mà thành. Thân này là hành. Cảm giác này là hành. Suy nghĩ này là hành. Nhà cửa, tiền bạc, danh vọng, tình cảm, tất cả đều là hành. Mà đã là hành, thì đều vô thường. Có sinh thì có diệt. Có hợp thì có tan. Không có thứ gì trong số đó đứng yên mãi. Ngài dặn điều này vào phút cuối, vì đây là sự thật quan trọng nhất. Ai thấy rõ điều này, người đó mới bắt đầu tỉnh.

Có người nghe vô thường thì buồn. Cái gì cũng mất, vậy sống để làm gì? Nhưng Đức Phật không nói vô thường để mình buồn. Ngài nói vô thường để mình tỉnh. Vì không thấy vô thường, mình mới sống như thể mình còn nhiều thời gian lắm. Mình hẹn lần hẹn lữa. Mai sẽ xin lỗi. Mai sẽ về thăm mẹ. Mai sẽ sống tử tế. Mai sẽ làm việc tốt. Nhưng vô thường có nghĩa là: ngày mai chưa chắc đã có. Người mình muốn xin lỗi, ngày mai chưa chắc còn gặp. Việc tốt mình muốn làm, ngày mai chưa chắc còn kịp. Thấy vô thường, không phải để sợ. Mà để làm ngay hôm nay.

Hãy tinh tấn, chớ buông lung. Tinh tấn là siêng năng, là cố gắng, là không lười biếng. Buông lung là thả trôi, là lười, là để ngày tháng trôi qua mà không làm gì cho ra hồn. Ngài dặn tinh tấn, không phải là dặn làm việc kiếm tiền nhiều hơn. Tinh tấn ở đây là tinh tấn trong việc lành, trong việc sửa mình, trong việc sống cho trọn. Mỗi ngày, làm một việc tốt. Mỗi ngày, bớt một thói xấu. Mỗi ngày, sống tỉnh hơn hôm qua một chút. Đó là tinh tấn.

Buông lung thì trông như thế nào? Buông lung là sáng dậy, cầm điện thoại lướt đến trưa, không biết mình vừa xem cái gì. Là giận ai thì cứ giận, không chịu nhìn lại mình. Là biết mình sai, mà cứ để đó, mai tính. Là nghe một bài pháp hay, gật gù khen hay, rồi quên mất. Là thấy cha mẹ già đi từng ngày, mà cứ bận, cứ hẹn. Buông lung không phải là làm điều ác lớn. Buông lung là để thời gian trôi qua, mà mình không hay. Đến lúc nhìn lại, đã hết một đời.

Có một điều rất đáng suy nghĩ: tại sao lời cuối cùng của một bậc giác ngộ lại là lời dặn về sự siêng năng? Vì Ngài biết rõ tâm con người. Tâm con người hay trì hoãn. Biết là phải làm, mà cứ đợi. Đợi có thời gian, đợi hết bận, đợi khi nào rảnh. Nhưng đời người không đợi. Vô thường không đợi. Lời dặn cuối cùng, vì vậy, không phải là một triết lý cao xa. Nó là một cái vỗ vai: dậy đi, làm đi, đừng đợi nữa.

Tinh tấn không có nghĩa là căng thẳng, là gồng mình lên, là làm việc đến kiệt sức. Tinh tấn là đều đặn. Như người nông dân tưới cây mỗi ngày, không cần tưới nhiều, nhưng tưới đều. Như người đi bộ, không cần đi nhanh, nhưng đi mỗi ngày. Tu tập cũng vậy. Không cần làm một việc lớn lao trong một ngày. Chỉ cần mỗi ngày làm một việc nhỏ, mà làm đều. Hôm nay nói một lời lành. Hôm nay nhịn một cơn giận. Hôm nay ngồi yên năm phút, thở cho đều. Nhỏ thôi, mà đều. Lâu dần, nó thành một đời khác.

Trước khi nhập Niết-bàn, Đức Phật còn nhập các tầng thiền, từ sơ thiền lên đến tứ thiền, rồi vào các định sâu, rồi trở lại, rồi mới nhập diệt. Ngài ra đi trong tỉnh thức, trong an nhiên. Lời cuối cùng của Ngài, vì vậy, không phải là lời của người hoảng sợ. Đó là lời của người đã thấy rõ tất cả, và chỉ còn muốn nhắn lại điều quan trọng nhất cho người ở lại: mọi thứ đều vô thường, đừng buông lung.

Hôm nay, thử nghe lời dặn đó như nghe lời dặn của người thân sắp đi xa. Đừng để nó trôi qua như một câu kinh hay. Hỏi mình một câu: hôm nay, mình đã tinh tấn chưa? Hay mình đang buông lung? Có việc tốt nào mình đã hẹn mà chưa làm không? Có lời xin lỗi nào mình đã hẹn mà chưa nói không? Có người nào mình thương mà chưa nói ra không? Nếu có, thì làm ngay hôm nay. Vì lời cuối cùng của Đức Phật, nói cho cùng, chỉ có một ý: đừng đợi ngày mai. Ngày mai, không ai chắc mình còn có.

🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư
Nguồn
• Kinh Trường A Hàm (Thích Tuệ Sỹ dịch), tr.179: 'các hành là vô thường, hãy tinh tấn chớ buông lung. Đây là những lời cuối cùng của Như Lai' (phần cuối Kinh Du Hành, tương đương Kinh Đại Bát Niết Bàn, Trường Bộ Kinh)
• Kinh Tương Ưng Bộ (VNC PHVN, 2020), 06. Tương Ưng Phạm Thiên: 'Này các Tỷ-kheo, nay Ta khuyên các ông, hãy tinh tấn, chớ phóng dật! Các pháp hữu vi là vô thường. Đây là những lời cuối cùng của Như Lai', tr.23
Bài liên quanTất cả đang cháy: mắt, tai và lòng mìnhBảy mặt trời: đến núi Tu Di cũng cháy rụiCon lớn nhanh như thổi: vô thường trong từng ngày con khôn lớn