Đêm rằm, trăng tròn vành vạnh. Trăng lên cao, sáng cả một vùng trời. Trẻ con chạy ra sân ngắm trăng. Người lớn ngồi hiên uống trà, nhìn trăng mà thấy lòng yên.
Mấy hôm sau, trăng đã khuyết một góc. Rồi khuyết thêm nữa. Đến cuối tháng, trăng chỉ còn như một lưỡi liềm mỏng. Rồi mất hẳn vài đêm, sau đó lại mọc lên từ đầu, tròn dần, rồi lại khuyết.
Trăng không ở mãi tròn. Cũng không ở mãi khuyết. Trăng cứ tròn rồi khuyết, khuyết rồi tròn, như một vòng quay không dừng.
Đời người cũng giống như vầng trăng ấy. Không có gì ở mãi một chỗ. Sách xưa nói rằng, mọi hiện tượng trên đời đều phải trải qua bốn chặng: sinh ra, tồn tại, biến đổi, rồi mất đi. Sinh ra là có mặt. Tồn tại là lớn lên một thời gian. Biến đổi là đổi khác từng ngày. Mất đi là trở về, để nhường chỗ cho cái mới.
Tuổi trẻ cũng vậy. Hồi hai mươi, khỏe mạnh, chạy nhảy cả ngày không biết mệt. Tưởng sức khỏe sẽ ở mãi như thế. Rồi ba mươi, bốn mươi, lưng bắt đầu đau, mắt bắt đầu mờ. Không phải vì mình làm gì sai. Chỉ vì đó là luật của trăng. Tròn rồi thì phải khuyết.
Tiền bạc cũng vậy. Có lúc làm ăn thuận lợi, tiền vào như nước. Tưởng sẽ giàu mãi. Rồi có lúc khó khăn, tiền ra nhiều hơn vào. Vầng trăng của tiền bạc cũng tròn rồi khuyết. Người biết vậy thì lúc tròn không kiêu, lúc khuyết không hoảng.
Tình cảm cũng vậy. Có lúc thương nhau tha thiết, tưởng sẽ thương mãi như thế. Rồi thời gian trôi, mỗi người mỗi khác, tình cảm cũng đổi dạng. Không phải là hết thương. Chỉ là không còn giống như ngày đầu. Trăng khuyết không có nghĩa là trăng mất. Tình cảm đổi không có nghĩa là tình cảm hết.
Sách xưa còn dạy rằng, mọi thứ đều đổi thay, không có gì là của mình mãi mãi, và khi buông được thì lòng sẽ lặng yên. Ba điều ấy đi với nhau. Vì đổi thay nên không giữ được mãi. Vì không giữ được mãi nên cứ ôm chặt chỉ thêm khổ. Buông ra thì lòng mới yên.
Kinh Pháp Cú có một câu kệ nói rằng, dù sống đến trăm năm mà không thấy được pháp sanh diệt, thì chẳng bằng sống một ngày mà thấy được pháp sanh diệt. Nhìn trăng một đêm mà thấy được trăng tròn rồi sẽ khuyết, đã là thấy được một phần của sự thật ấy.
Trăng không buồn khi mình khuyết. Trăng không níu giữ khi mình tròn. Trăng cứ lặng lẽ tròn, lặng lẽ khuyết, lặng lẽ mọc lại. Chỉ có con người là buồn khi trăng khuyết, là tiếc khi trăng tròn qua đi. Mình khổ, không phải vì trăng đổi. Mình khổ vì mình muốn trăng đừng đổi.
Ngắm trăng khuyết cũng đẹp. Trăng khuyết có cái đẹp riêng của nó. Ánh sáng dịu hơn, trời tối hơn nên sao hiện rõ hơn. Ai chỉ thích trăng tròn thì sẽ buồn nửa tháng. Ai biết ngắm cả trăng khuyết thì tháng nào cũng có trăng để ngắm.
Đời cũng vậy. Lúc trẻ có cái đẹp của tuổi trẻ. Lúc già có cái đẹp của tuổi già. Lúc đủ đầy có cái vui của đủ đầy. Lúc thiếu thốn có cái học của thiếu thốn. Không chặng nào là vô ích, nếu mình chịu nhìn.
Có một ông cụ già, tối nào cũng dắt cháu ra sân ngắm trăng. Cháu hỏi: sao trăng hôm nay không tròn như hôm qua? Ông cười, bảo: trăng phải khuyết thì mới lại tròn được. Nếu trăng cứ tròn mãi, làm sao biết được trăng tròn quý như thế nào. Đứa cháu nghe vậy, gật gù, rồi chạy đi chơi. Ông cụ ngồi lại một mình, nhìn trăng khuyết mà lòng yên. Ông đã sống đủ lâu để thấy nhiều vầng trăng tròn rồi khuyết trong đời mình. Tuổi trẻ tròn, rồi khuyết. Sức khỏe tròn, rồi khuyết. Bạn bè tròn, rồi khuyết. Mà ông vẫn còn ngồi đây, dưới ánh trăng, dắt cháu ngắm trời. Cái còn lại không phải là vầng trăng tròn. Cái còn lại là người biết ngắm trăng, dù tròn hay khuyết.
Đêm nay, nếu có trăng, hãy ra sân ngắm một chút. Trăng tròn hay trăng khuyết cũng được. Chỉ cần nhớ: trăng rồi sẽ đổi. Mình cũng sẽ đổi. Biết vậy rồi, lòng tự nhiên nhẹ. Nhẹ như ánh trăng rằm rơi xuống sân nhà.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư