Ngày xưa, vua Ba Tư Nặc đến hỏi Đức Phật một câu. Vua là người giàu nhất, quyền nhất trong nước. Vua có tất cả: vàng bạc, binh mã, cung điện, người hầu. Nhưng vua vẫn lo. Vua hỏi Phật: có cách nào chặn được già, bệnh, chết không? Phật không trả lời bằng lời an ủi. Phật nói thẳng: mạng người mong manh, thọ lâu lắm không quá trăm năm. Không mấy ai sống đến trăm tuổi.
Câu trả lời ấy nghe thì phũ phàng, nhưng đó là sự thật. Trăm năm là dài lắm rồi. Mà mấy ai sống đến trăm tuổi? Phần lớn chúng ta chỉ sống được sáu bảy chục năm, có khi ít hơn. Tính ra, đời người ngắn ngủi lắm. Vậy mà mình cứ sống như thể mình sống mãi. Mình tranh giành, mình tích góp, mình hơn thua, như thể ngày mai chắc chắn còn dài.
Phật nói tiếp với vua: có bốn sợ hãi lớn hằng truy bức thân người, không bao giờ có thể ức chế được. Cũng không thể dùng chú thuật, chiến đấu, cỏ thuốc mà ức chế được. Đó là sanh, già, bệnh, chết. Bốn thứ này như bốn hòn núi lớn từ bốn phương ập đến với nhau, làm gãy đổ cây cối, tất cả đều bị hủy diệt. Hình ảnh bốn hòn núi ập đến thật đáng sợ. Núi từ bốn phía cùng ập lại, chạy đường nào cũng không thoát. Vua có binh mã cũng không chặn được núi. Vua có vàng bạc cũng không mua được núi. Vua có thầy thuốc giỏi cũng không chữa được núi.
Sanh là sợ hãi đầu tiên. Khi sinh ra, cha mẹ ôm lòng sầu lo, khổ não, không thể kể hết. Đứa trẻ sinh ra đã khóc. Ai sinh ra cũng khóc, không ai cười. Đó là dấu hiệu đầu tiên của khổ. Già là sợ hãi thứ hai. Khi già đến, không còn trai trẻ nữa, thân hình bại hoại, tay chân, gân khớp lỏng lẻo. Người từng khỏe mạnh, từng chạy nhảy, giờ leo cầu thang cũng thở dốc. Bệnh là sợ hãi thứ ba. Khi bệnh đến, lúc đang trai trẻ mà không còn khí lực, mạng sống rút ngắn dần. Chết là sợ hãi cuối cùng. Khi chết đến, mạng căn bị cắt đứt, ân ái biệt ly, năm ấm tan rã. Người thương nhất cũng phải xa. Của cải nhiều nhất cũng phải bỏ.
Phật kể chuyện bốn hòn núi không phải để dọa vua. Mà để hỏi vua một câu: ở trong cái tuổi thọ ngắn ngủi ấy, sao lại làm ác? Tuổi thọ đã ngắn, sao còn làm ác để làm gì? Vui ít, khổ nhiều, tai ương không kể hết. Phật dặn vua: chớ vì thân mình, cha mẹ, vợ con, quốc thổ, nhân dân mà thi hành nghiệp tội ác. Đừng vì lo cho mình, lo cho người thân, lo cho đất nước mà làm việc ác. Vì việc ác như một chút đường mới nếm thì ngọt, nhưng sau đó khổ. Ngọt đầu lưỡi một chút, khổ cả đời, khổ cả kiếp sau.
Câu hỏi ấy cũng là câu hỏi cho mình hôm nay. Tuổi thọ mình ngắn ngủi, sao lại làm ác? Sao lại lừa người để kiếm tiền? Sao lại hại người để mình lên chức? Sao lại nói dối để mình được lợi? Sao lại vì giận mà làm đau người thân? Mình làm ác vì tưởng mình còn nhiều thời gian để sửa, để hưởng, để quên. Nhưng bốn hòn núi đang ập đến từ bốn phương. Thời gian không chờ mình sửa. Cái ác làm hôm nay, quả của nó không đợi mình sẵn sàng mới đến.
Ngược lại, cũng vì tuổi thọ ngắn ngủi mà việc thiện càng đáng làm. Giúp được ai thì giúp ngay. Thương được ai thì thương ngay. Xin lỗi được ai thì xin lỗi ngay. Làm được việc tốt nào thì làm ngay. Vì thời gian ít, nên mỗi việc tốt càng quý. Vua Ba Tư Nặc nghe Phật dạy xong, hiểu ra rằng quyền lực, vàng bạc không chặn được bốn hòn núi. Chỉ có sống thiện mới làm cho đời ngắn ngủi này có ý nghĩa.
Tối nay, mình thử nghĩ xem: nếu bốn hòn núi đang ập đến, mình còn muốn làm gì? Còn muốn giận ai? Còn muốn hơn thua với ai? Hay mình muốn gọi điện cho mẹ, ôm con một cái, nói lời xin lỗi với người mình làm buồn, và làm một việc tốt nhỏ trước khi ngủ? Tuổi thọ ngắn ngủi, sao lại làm ác? Mà tuổi thọ ngắn ngủi, sao không làm thiện ngay hôm nay? Bốn hòn núi không chờ ai. Nhưng lòng thiện thì không cần chờ. Mình làm được ngay bây giờ.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư