Cây cầu tre bắc qua con sông nhỏ ở đầu làng đã có từ khi ông Tư còn bé. Hồi đó, cầu mới bắc, tre còn xanh, đi qua nghe kêu cọt kẹt vui tai. Mấy chục năm trôi qua, cầu vẫn ở đó. Người làng đi qua đi lại mỗi ngày, chẳng ai để ý cầu đã đổi thay ra sao.
Cho đến một hôm, một thanh tre gãy. Người đi qua suýt ngã xuống sông. Cả làng mới giật mình: thì ra cái cầu tưởng như đứng yên đó, thật ra đã mục dần từ lâu. Mưa nắng bao năm, nước sông mài mòn từng ngày. Cái gì tưởng chắc chắn nhất, hóa ra cũng đang đổi thay âm thầm.
Hòn đá dưới chân cầu cũng vậy. Ngày xưa, nó to bằng cái nồi cơm. Trẻ con hay ngồi lên đó câu cá, hóng mát. Giờ nhìn lại, hòn đá chỉ còn bằng cái bát. Nước chảy ngày này qua ngày khác, đá cũng mòn. Không ai thấy đá mòn từng ngày. Chỉ thấy sau mấy chục năm, đá đã khác.
Cuộc đời mình cũng giống như vậy. Có những thứ mình tưởng là vĩnh viễn. Ngôi nhà cha mẹ xây, mình tưởng nó sẽ đứng đó mãi. Con đường làng, mình tưởng nó sẽ mãi như xưa. Mối quan hệ với người thân, mình tưởng sẽ không bao giờ đổi. Nhưng rồi một ngày, nhìn lại, mọi thứ đã khác.
Trong sách Phật Học Tinh Hoa, cụ Nguyễn Duy Cần viết về một chân lý lớn của đạo Phật: chư hành vô thường, chư pháp vô ngã. Nói theo lời thường, nghĩa là mọi thứ do duyên hợp mà thành đều đổi thay không ngừng. Không có thứ gì đứng yên. Không có thứ gì tồn tại mãi mãi trong hình dạng cũ.
Nghe thì buồn. Nhưng nghĩ kỹ lại, chính vì mọi thứ đổi thay nên đời mới còn hy vọng. Nếu mọi thứ đứng yên, người nghèo sẽ nghèo mãi. Người khổ sẽ khổ mãi. Người làm lỗi sẽ không bao giờ sửa được. Chính vì vô thường, nên hôm nay khổ, ngày mai có thể khác. Hôm nay sai, ngày mai có thể sửa.
Hòn đá mòn đi, nhưng dòng sông vẫn chảy. Cây cầu cũ gãy, người làng lại bắc cầu mới. Cái cũ mất đi, cái mới sinh ra. Đó là lẽ tự nhiên. Đau khổ chỉ đến khi mình muốn giữ cái cũ ở nguyên vị trí cũ, không cho nó đổi.
Ông Tư kể: hồi cầu tre còn mới, ông hay ngồi trên cầu ngắm hoàng hôn. Giờ cầu đã được thay bằng cầu bê tông, chắc chắn hơn, nhưng ông lại ít ra đó ngồi. Ông bảo: cầu mới thì tốt, nhưng cái cảm giác ngồi trên cầu tre ngày xưa không còn nữa. Ông tiếc. Tiếc là phải. Nhưng ông cũng hiểu: tiếc thì tiếc, chứ cầu tre không thể trở lại như xưa. Mưa nắng đã lấy đi của nó từng chút một, từ lâu rồi.
Con người cũng vậy. Có những người bạn thân hồi nhỏ, giờ gặp lại đã khác. Có những người hàng xóm, dọn đi nơi khác từ lúc nào không hay. Có những quán quen, đóng cửa mà chẳng báo trước. Mình cứ ngỡ mọi thứ sẽ ở đó mãi. Nhưng không. Mọi thứ đều đang trôi, như nước dưới chân cầu.
Hiểu được điều này, mình sống khác đi. Mình bớt bám víu. Bớt nghĩ rằng cái gì của mình thì phải mãi là của mình. Bớt giận khi mọi thứ không như ý. Vì mình biết: mọi thứ đổi thay là lẽ thường, không phải chuyện lạ.
Mình cũng biết quý hơn những gì đang có. Cây cầu còn đó, thì đi qua nó cho đàng hoàng. Người thân còn đó, thì thương họ cho tử tế. Ngày hôm nay còn đó, thì sống cho trọn vẹn. Vì không ai biết ngày mai, cây cầu còn đứng đó không, người thân còn bên mình không.
Chiều nay, ông Tư lại ra cầu ngồi. Cầu bê tông mới, cứng cáp, nhưng chiều hoàng hôn thì vẫn như xưa. Mặt trời vẫn lặn xuống phía cuối sông. Nước vẫn chảy. Ông nhìn hòn đá dưới chân cầu, nhỏ đi nhiều, nhưng vẫn nằm đó, lặng lẽ chịu đựng dòng nước. Ông mỉm cười. Đá mòn thì mòn, sông chảy thì chảy, đời đổi thì đổi. Mình sống cho tốt trong ngày hôm nay, thế là đủ.
Vô thường không phải là tin xấu. Vô thường là lời nhắc: đừng ngủ quên trong cái tưởng là mãi mãi. Mọi thứ đang đổi, kể cả hòn đá dưới chân cầu. Thấy rõ điều đó, lòng mình tự nhiên nhẹ ra.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư