Năm nay, đám giỗ cha tôi vắng hơn mọi năm. Không phải vì ít người đến. Mà vì chiếc ghế của cha vẫn trống. Ghế đặt ở đầu bàn, như mọi năm. Bát đũa vẫn dọn đủ. Nhưng người ngồi đó thì không còn. Tôi nhìn chiếc ghế trống, lòng chùng xuống. Cha mất đã ba năm. Vậy mà mỗi đám giỗ, tôi vẫn thấy như cha vừa mới đi đâu đó, lát nữa sẽ về.
Sáng hôm đó, mẹ tôi dậy sớm nấu cơm. Mẹ nấu những món cha thích. Canh chua cá. Thịt kho trứng. Rau luộc. Mẹ làm từng món một, cẩn thận như ngày cha còn sống. Tôi hỏi mẹ: “Mẹ nấu nhiều vậy, ăn sao hết?” Mẹ cười: “Cúng cha. Cha về ăn với con cháu.” Tôi không nói gì nữa. Tôi biết, với mẹ, đám giỗ không phải là nghi lễ. Là một lần được nấu cơm cho cha. Là một lần được nhớ cha bằng cách cụ thể nhất: nấu món cha thích, dọn mâm cơm cha từng ngồi.
Khách đến thắp nhang. Ai cũng nhắc cha. Người thì nhớ cha hiền. Người thì nhớ cha hay giúp đỡ hàng xóm. Người thì nhớ cha làm việc giỏi. Tôi nghe, thấy lòng ấm lại. Hóa ra, cha tôi không chỉ sống trong nhà này. Cha còn sống trong lòng nhiều người. Cha đi rồi, nhưng những điều cha làm vẫn còn. Những người cha giúp vẫn nhớ. Những câu cha nói vẫn còn được nhắc lại. Cái chết lấy đi thân xác cha. Nhưng không lấy đi được những gì cha đã gieo.
Chiều hôm đó, sau khi khách về, cả nhà ngồi lại. Mâm cơm giỗ còn nhiều. Mẹ tôi gắp thức ăn cho từng đứa cháu. Mẹ nói: “Ăn đi, đừng để thừa.” Tôi nhìn mẹ, thấy mẹ đã già đi nhiều. Tóc mẹ bạc hơn. Tay mẹ run hơn. Mẹ vẫn cười, vẫn lo cho con cháu ăn đủ. Tôi chợt hiểu, cái chết của cha dạy tôi nhiều điều. Dạy tôi rằng, người ở lại không phải chỉ sống cho mình. Mà sống tiếp phần đời của người đã đi. Sống tử tế hơn. Sống thương nhau hơn. Vì người đã đi không còn cơ hội để làm những điều đó nữa.
Đức Phật dạy: “Mạng người trong hơi thở.” Một hơi thở vào mà không thở ra, là xong một đời người. Nghe thì buồn. Nhưng nhìn kỹ, đó cũng là lời nhắc để sống. Nhắc ta đừng sống như thể mình còn nhiều thời gian. Đừng hẹn ngày mai mới làm điều tốt. Đừng hẹn lúc rảnh mới thương nhau. Vì ngày mai chưa chắc đã đến. Người hôm nay còn đây, ngày mai có thể đã đi. Sống với ý thức đó, ta sống cẩn thận hơn. Ta nói lời tử tế hơn. Ta bớt giận nhau vì những chuyện nhỏ.
Cha tôi mất đột ngột. Không bệnh lâu. Không kịp dặn dò gì nhiều. Cha chỉ nói một câu trước khi đi: “Lo cho mẹ.” Ba chữ ngắn ngủi. Nhưng ba chữ đó, tôi mang theo suốt ba năm. Lo cho mẹ, không chỉ là lo tiền, lo thuốc. Mà lo cho mẹ vui. Lo cho mẹ không cô đơn. Lo cho mẹ có con cháu bên cạnh. Cha đi, để lại cho tôi một trách nhiệm. Trách nhiệm đó, tôi làm chưa tốt. Có lúc tôi bận. Có lúc tôi quên gọi về. Có lúc tôi về thăm mẹ vội vã, ăn một bữa cơm rồi đi. Mỗi lần như vậy, tôi lại nhớ câu cha dặn. Và tôi tự nhủ: phải làm tốt hơn.
Kinh dạy, lời cuối cùng của Đức Phật là: “Các hành là vô thường, hãy tinh tấn chớ buông lung.” Mọi thứ đổi thay. Đừng buông lung. Đừng sống lười biếng, hẹn lần hẹn lữa. Hãy tinh tấn. Tinh tấn không phải là làm việc đến kiệt sức. Tinh tấn là sống tỉnh táo. Là biết điều gì quan trọng, làm ngay. Là biết người nào cần thương, thương ngay. Là biết việc gì cần sửa, sửa ngay. Đừng đợi. Vì vô thường không đợi ai.
Đám giỗ cha năm nay, tôi học được một điều nữa. Cái chết không chỉ là mất mát. Cái chết cũng là một bài học. Bài học về cách sống. Người chết dạy người sống bằng sự vắng mặt của họ. Chiếc ghế trống dạy ta trân trọng người còn ngồi bên cạnh. Bát cơm cúng dạy ta nhớ ơn người đã nuôi ta khôn lớn. Nén nhang dạy ta rằng, đời người ngắn ngủi, như khói nhang bay lên rồi tan.
Tôi không còn sợ đám giỗ như trước nữa. Trước đây, tôi sợ đám giỗ vì nó nhắc tôi nhớ cha đã mất. Tôi sợ nhìn chiếc ghế trống. Tôi sợ nghe mẹ nhắc tên cha. Giờ tôi hiểu, nhớ không phải là khổ. Nhớ là thương. Thương người đã đi, bằng cách sống tốt hơn. Bằng cách chăm sóc người còn ở lại. Bằng cách giữ gìn những gì người đã đi để lại: một mái nhà, một nếp sống, một lòng tử tế.
Tối hôm đó, tôi ngồi với mẹ lâu hơn mọi khi. Mẹ kể chuyện ngày xưa. Chuyện cha đi làm về muộn. Chuyện cha dạy con học bài. Chuyện cha sửa mái nhà dột trong đêm mưa. Tôi nghe, không ngắt lời. Tôi biết, những câu chuyện này, mẹ kể bao nhiêu lần cũng không chán. Vì mỗi lần kể, mẹ như gặp lại cha. Tôi cũng vậy. Mỗi lần nghe, tôi như gặp lại cha. Cha không còn ở đây. Nhưng cha vẫn ở trong những câu chuyện của mẹ. Trong mâm cơm giỗ. Trong chiếc ghế trống mà không ai dám ngồi vào.
Nếu hôm nay bạn còn cha, còn mẹ, hãy về ăn với họ một bữa cơm. Đừng đợi đến đám giỗ mới nấu món họ thích. Hãy nấu ngay hôm nay. Hãy ngồi ăn cùng họ, dù chỉ một bữa. Hãy hỏi họ có mệt không. Hãy nghe họ kể chuyện cũ. Vì một ngày nào đó, chiếc ghế của họ cũng sẽ trống. Và lúc đó, bạn sẽ hiểu, những bữa cơm bình thường nhất, lại là những bữa cơm quý nhất.
Cái chết của người thân dạy ta sống khác đi. Không phải sống buồn hơn. Mà sống tỉnh hơn. Sống thương nhau hơn. Sống ngay trong hôm nay, vì hôm nay là tất cả những gì ta chắc chắn có. Đám giỗ cha rồi sẽ qua. Chiếc ghế trống rồi sẽ được cất đi. Nhưng bài học thì ở lại. Ở lại trong lòng người ở lại. Để ta sống trọn vẹn hơn, tử tế hơn, và thương nhau nhiều hơn, cho đến ngày mình cũng trở thành một chiếc ghế trống trong ký ức của ai đó.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư