Tết năm nay, cái ghế của ông nội vẫn đặt ở đầu bàn ăn, nhưng không có ai ngồi. Ông mất đã ba tháng, chiếc ghế mây cũ, tay vịn đã mòn bóng, cứ nằm đó, trống không. Cả nhà ăn cơm, ai cũng tránh nhìn về phía đó. Mẹ tôi vẫn dọn một chén cơm đặt trước ghế ông, như mọi năm. Không ai nói gì, nhưng ai cũng hiểu.
Ông nội tôi mất vào một đêm thu, nhẹ nhàng. Hôm trước ông còn ngồi ở ghế đó, xem tivi, hỏi cháu chắt học hành ra sao. Hôm sau, ông đi rồi. Cả nhà không kịp chuẩn bị gì. Chỉ còn chiếc ghế trống, nhắc mọi người rằng ông đã từng ngồi đó, đã từng là một phần của bữa cơm gia đình.
Tôi nhớ ông nội lắm. Ông là người ít nói, nhưng thương con cháu theo cách riêng. Mỗi lần tôi về thăm, ông lặng lẽ lấy ghế cho tôi ngồi, rót cho tôi chén nước, không nói nhiều. Có lần tôi hỏi ông: ông có sợ chết không. Ông cười, bảo: sợ gì, sống đến tuổi này, con cháu đầy đủ, ông thấy đủ rồi. Người ta đến rồi đi, như khách qua nhà thôi.
Sau khi ông mất, tôi hay ngồi vào chiếc ghế của ông. Ngồi đó, tôi thấy mình như được gần ông hơn. Từ chỗ ngồi đó, nhìn ra sân, nhìn thấy cả nhà. Tôi hiểu vì sao ông thích ngồi đó. Đó là chỗ của người làm chủ gia đình, người nhìn thấy hết mọi người, lo cho hết mọi người.
Có người bảo, chiếc ghế trống là nỗi buồn. Nhưng tôi nghĩ khác. Chiếc ghế trống cũng là một bài học. Trong kinh dạy về duyên khởi: cái này có thì cái kia có, cái này sinh thì cái kia sinh. Nghĩa là, mọi thứ trên đời đều nương nhau mà có mặt. Ông nội có mặt, là nhờ cha mẹ ông, nhờ bao nhiêu đời trước. Tôi có mặt, là nhờ ông, nhờ cha mẹ tôi. Ông đi rồi, nhưng tôi còn đây, con tôi còn đây, cháu tôi sau này còn đây. Dòng chảy ấy không dừng lại vì một người ra đi.
Chiếc ghế trống không có nghĩa là ông đã hết. Ông còn trong cách cha tôi nói năng, trong cách mẹ tôi nấu cơm, trong cách tôi dạy con. Ông để lại cho cả nhà một nếp sống: sống ngay thẳng, thương nhau, không tranh giành. Những điều đó vẫn còn, dù ông không còn ngồi ở đầu bàn nữa.
Tôi kể cho con tôi nghe về ông nội. Thằng bé chưa kịp hiểu nhiều, nhưng nó nhớ ông hay cho nó kẹo, hay bế nó ra sân xem trăng. Nó hỏi: ông đi đâu rồi. Tôi bảo: ông đi xa rồi, nhưng ông vẫn thương con, như ông vẫn thương ba ngày xưa. Thằng bé gật đầu, rồi chạy ra ngồi vào ghế của ông, bảo: con ngồi đây giữ ghế cho ông.
Câu nói ngây thơ của con trẻ làm cả nhà cười mà rưng rưng. Đúng vậy, ghế trống thì có người khác ngồi vào. Không phải để thay thế ông, mà để tiếp nối ông. Ông ngồi đó giữ gia đình, giờ đến lượt cha tôi, rồi đến lượt tôi, rồi đến lượt con tôi. Cái ghế vẫn ở đó, người ngồi thì đổi. Đó là lẽ tự nhiên của một gia đình.
Trong nhà, có những thứ mất đi không bao giờ trở lại. Nhưng cũng có những thứ, mất đi rồi lại hiện ra trong hình dáng khác. Ông nội mất, nhưng nếp nhà ông để lại còn nguyên. Ông không còn ngồi ăn cơm cùng cả nhà, nhưng mỗi bữa cơm, cả nhà vẫn nhớ ông, vẫn kể chuyện ông, vẫn sống như ông đã dạy. Như vậy, ông có thật sự mất không.
Tôi nghĩ, người ra đi không hẳn là hết. Họ hết ở hình dáng này, nhưng còn ở hình dáng khác. Họ còn trong con cháu, trong ký ức, trong nếp sống của gia đình. Cái ghế trống nhắc mình nhớ người đã khuất, nhưng cũng nhắc mình phải sống tiếp, sống cho xứng với những gì người đã khuất để lại.
Tết này, cả nhà tôi vẫn đặt chén cơm trước ghế ông. Nhưng không ai còn khóc nữa. Mẹ tôi bảo, khóc nhiều, ông đi không yên. Hãy vui vẻ mà nhớ ông. Ăn cơm ngon, thương nhau nhiều, đó là cách nhớ ông tốt nhất.
Trong nhà bạn, có chiếc ghế nào đang trống không. Nếu có, đừng chỉ nhìn nó mà buồn. Hãy ngồi vào đó một lúc, nhìn quanh nhà, nhìn những người còn ở lại. Người đã đi, để lại cho mình một chỗ ngồi, một trách nhiệm, một dòng chảy cần tiếp nối. Cái này sinh thì cái kia sinh. Người đi rồi, nhưng tình thương thì ở lại, và từ tình thương ấy, những điều tốt đẹp khác lại sinh ra.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư