Có một buổi sáng, tôi đứng ở hành lang bệnh viện.
Một bên, phòng sinh vừa có tiếng khóc oe oe của một đứa trẻ mới chào đời. Người nhà cười, ríu rít gọi điện báo tin. Bên kia hành lang, một cụ già nằm trên xe đẩy, con cháu đi theo, mặt ai cũng lặng. Sinh và tử, vui và buồn, chỉ cách nhau một dãy hành lang.
Đời người là vậy. Có bốn cửa mà ai cũng phải đi qua. Sinh ra. Già đi. Đau ốm. Rồi chết. Không ai được miễn. Không ai đi đường vòng.
Trong kinh có một hình ảnh rất mạnh. Sinh, già, bệnh, chết được ví như bốn ngọn núi lớn, từ bốn phương tiến lại, muốn đè bẹp tất cả mọi người. Núi thì không biết thương ai. Núi không nể người giàu, không tha người có quyền, không chừa người còn trẻ khỏe. Núi cứ tiến tới, chậm mà chắc, ngày này qua ngày khác.
Nghe thì nặng nề. Nhưng hình ảnh đó không phải để dọa mình sợ. Nó để mình tỉnh.
Cửa thứ nhất là sinh. Ai cũng từng là một đứa trẻ đỏ hỏn, khóc oe oe, chẳng biết gì. Mình không chọn được mình sinh ra ở đâu, trong nhà nào, thân thể ra sao. Vậy mà từ cái khởi đầu không chọn được đó, mỗi người lớn lên một cách khác nhau. Có người sinh ra trong đủ đầy mà lớn lên khổ sở. Có người sinh ra trong thiếu thốn mà lớn lên vững vàng. Sinh chỉ là cửa vào. Đi tiếp ra sao mới là chuyện của mình.
Cửa thứ hai là già. Già đến lặng lẽ lắm. Không báo trước. Một hôm soi gương, thấy tóc bạc một sợi. Một hôm leo cầu thang, thấy hơi thở gấp hơn xưa. Một hôm ngồi xuống đứng lên, đầu gối kêu một tiếng. Già không đến ầm ầm. Già đến từng chút một, như nước thấm vào tường.
Nhiều người sợ già. Sợ da nhăn, sợ lưng còng, sợ mình không còn nhanh nhẹn như xưa. Nhưng già không phải là hình phạt. Già là bằng chứng mình đã sống. Mỗi nếp nhăn là một năm mình đã đi qua, đã thương, đã buồn, đã học. Người ta chỉ sợ già khi còn bám vào cái trẻ. Còn nếu hiểu già là một cửa phải qua, thì mình sẽ đi qua nó nhẹ nhàng hơn. Không níu cái đã qua. Không oán cái đang tới.
Cửa thứ ba là bệnh. Bệnh thì không hẹn tuổi. Có người bảy mươi còn khỏe. Có người ba mươi đã nằm viện. Một cơn ốm bất ngờ có thể làm đảo lộn cả một gia đình. Người đang lo kiếm tiền bỗng phải nằm yên. Người đang lo cho cả nhà bỗng phải để người khác lo cho mình.
Bệnh dạy mình một điều mà lúc khỏe mình hay quên. Thân này không phải của mình hoàn toàn. Mình có thể giữ gìn nó, ăn uống cẩn thận, tập luyện đều đặn. Nhưng mình không ra lệnh cho nó được mãi. Nó có quy luật của nó. Hiểu vậy không phải để buông xuôi. Hiểu vậy để lúc còn khỏe, mình biết quý cái khỏe. Ăn một bữa cơm ngon mà biết ngon. Đi bộ một vòng mà biết chân mình còn đi được. Ngủ một giấc mà biết sáng mai mình còn thức dậy.
Cửa thứ tư là tử. Đây là cửa người ta né tránh nhất. Ít ai muốn nhắc tới. Nhưng né tránh không làm nó biến mất. Ai rồi cũng phải đi qua cửa này. Giàu hay nghèo, hiền hay dữ, nổi tiếng hay vô danh, cuối cùng đều đi qua một cửa như nhau.
Người xưa nói sinh, lão, bệnh, tử là quy luật của tạo hóa. Không ai chống lại được. Tiền bạc không chặn được. Binh mã không chặn được. Chỉ có một thứ mình làm được. Đó là cách mình đi qua bốn cửa ấy.
Đi qua sinh, mình học biết ơn vì mình đã được sinh ra. Đi qua già, mình học chấp nhận mà không oán trách. Đi qua bệnh, mình học kiên nhẫn và biết thương người bệnh hơn. Đi qua tử, mình học sống sao cho khi đến cửa cuối, mình không phải hối tiếc quá nhiều.
Có người hỏi, biết trước bốn cửa như vậy thì sống còn gì vui. Nhưng thật ra ngược lại. Chính vì biết có bốn cửa, mình mới sống trọn hơn. Biết mình sẽ già, nên hôm nay mình thương cha mẹ già nhiều hơn. Biết mình sẽ bệnh, nên hôm nay mình giữ gìn thân thể cẩn thận hơn. Biết mình sẽ chết, nên hôm nay mình không để một lời xin lỗi phải chờ đến mai.
Bốn ngọn núi vẫn tiến tới. Mình không chặn được núi. Nhưng mình có thể chọn cách bước đi. Bước chậm lại một chút. Nhìn quanh một chút. Thương người bên cạnh nhiều hơn một chút. Để khi đi hết bốn cửa, mình có thể nói với lòng mình một câu nhẹ nhõm. Mình đã sống. Thật sự đã sống.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư