Hôm nọ tôi gặp lại một người bạn cũ, sau mười năm không gặp.
Bạn nhìn tôi một lúc rồi cười. Sao mày khác xưa quá. Tôi cũng cười. Mày cũng khác xưa có kém gì đâu. Hai đứa ngồi kể chuyện cũ, mà cứ ngỡ đang kể về hai người khác. Ngày xưa mình nhút nhát, giờ mình nói năng dạn dĩ. Ngày xưa mình thích ồn ào, giờ mình thích yên tĩnh. Ngày xưa mình ghét cay ghét đắng một món ăn, giờ mình ăn ngon lành.
Mình đổi thay nhiều như vậy mà mình không hay. Vì đổi thay đến từng chút một, mỗi ngày một ít, như nước chảy qua đá, lâu ngày đá cũng mòn.
Trong sách Phật có một câu ngắn mà sâu. Chư hành vô thường. Nghĩa là mọi thứ do duyên hợp lại đều đổi thay, không có gì đứng yên. Câu đó không chỉ nói về nhà cửa, tiền bạc, thời tiết. Nó nói về chính mình. Thân này đổi thay. Lòng này đổi thay. Ý nghĩ này đổi thay.
Thân đổi thay thì dễ thấy. Tóc bạc. Da nhăn. Mắt mờ. Tay run. Ai soi gương cũng thấy. Nhưng lòng đổi thay thì khó thấy hơn. Cái mình từng thích, giờ mình không thích nữa. Cái mình từng sợ, giờ mình thấy bình thường. Người mình từng ghét, giờ mình thấy thương. Người mình từng thương, giờ chỉ còn là một cái tên xa lạ trong ký ức.
Có khi mình nhìn lại mình của mười năm trước mà thấy lạ. Sao hồi đó mình nóng nảy vậy. Sao hồi đó mình cố chấp vậy. Sao hồi đó mình buồn vì những chuyện nhỏ xíu vậy. Mình của bây giờ không còn là mình của hồi đó nữa. Mà mình của mười năm sau, cũng sẽ nhìn lại mình của bây giờ mà thấy lạ như vậy.
Hiểu được điều này, tự nhiên mình nhẹ đi nhiều thứ.
Thứ nhất, mình bớt bám vào một hình ảnh cố định về bản thân. Nhiều người khổ vì cứ nghĩ mình phải là như vậy. Tôi là người nóng tính. Tôi là người nhút nhát. Tôi là người không có khiếu ăn nói. Nói riết rồi tin thật. Rồi sống đúng như cái nhãn mình tự dán. Nhưng nhãn nào cũng chỉ là tạm thời. Hôm nay mình nóng tính, không có nghĩa ngày mai mình không thể điềm đạm. Hôm nay mình nhút nhát, không có nghĩa cả đời mình phải nhút nhát. Mình đổi thay mỗi ngày. Cho nên mình luôn có cơ hội đổi thay theo hướng tốt hơn.
Thứ hai, mình bớt giận người khác vì chuyện cũ. Có người làm mình đau năm xưa, mình mang theo nỗi giận đó mười năm. Nhưng người đó của mười năm trước và người đó của hôm nay, có còn là một người không. Thân đã đổi. Lòng có thể đã đổi. Giữ mãi một nỗi giận với một con người đã đổi thay, giống như giận một đám mây hôm qua đã tan. Mình giận, mà người ta không còn ở đó nữa. Chỉ có mình là còn đau.
Thứ ba, mình bớt sợ mình sẽ mãi như bây giờ. Có người đang buồn, tưởng mình sẽ buồn mãi. Có người đang thất bại, tưởng mình sẽ thất bại mãi. Có người đang lầm lỗi, tưởng mình sẽ lầm lỗi mãi. Nhưng vô thường có hai mặt. Mặt này là cái tốt cũng đổi thay. Mặt kia là cái xấu cũng đổi thay. Nỗi buồn nào rồi cũng nhạt. Thất bại nào rồi cũng qua. Lầm lỗi nào, nếu mình thật lòng sửa, rồi cũng có ngày thành bài học.
Vô thường trong chính mình, nói cho cùng, là một tin mừng. Vì mình đổi thay, nên mình có thể sửa mình. Vì người khác đổi thay, nên mình có thể tha thứ. Vì mọi thứ đổi thay, nên không có gì là đóng đinh mãi mãi.
Ngày xưa mình khác. Bây giờ mình cũng khác. Mai này mình sẽ còn khác nữa. Câu hỏi không phải là mình có đổi thay hay không. Câu hỏi là mình muốn đổi thay theo hướng nào.
Mỗi ngày, mình gieo một hạt nhỏ. Một lời nói hiền hơn hôm qua. Một cơn giận ngắn hơn hôm qua. Một việc tốt nhỏ hơn hôm qua cũng được, miễn là có. Mười năm sau nhìn lại, mình sẽ thấy một con người khác. Và hy vọng, đó là một con người mà mình của hôm nay sẽ mỉm cười hài lòng.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư