Chiều nay có cơn gió lùa qua cửa sổ.
Rèm cửa bay lên. Tờ lịch trên tường rung rung. Mấy chiếc lá khô ngoài sân xoay một vòng rồi bay đi. Gió đến không báo trước. Gió đi cũng không từ giã. Chỉ để lại một chút mát trong phòng, rồi im.
Đời mình cũng có nhiều cơn gió như vậy. Gió khen. Gió chê. Gió được. Gió mất. Gió đến rồi đi, mà lòng mình thì cứ chao đảo theo từng cơn.
Trong sách Thiền Đốn Ngộ có một hình ảnh rất hay. Tám gió thổi chẳng động. Tám gió là lợi, suy, hủy, dự, xưng, cơ, khổ, lạc. Nghĩa là được lợi và suy hao, bị chê bai và được đề cao, được khen ngợi và bị chê bai, khổ và vui. Tám thứ này thay nhau thổi vào đời mình, như gió thổi vào mặt nước. Người tu là người làm sao để tám gió thổi mà lòng không động.
Nghe thì dễ. Làm thì khó. Vì mình sống bằng gió nhiều hơn mình tưởng.
Có người sống bằng lời khen. Được khen thì vui cả ngày. Làm việc hăng say. Gặp ai cũng cười. Nhưng bị chê một câu thì sụp đổ. Cả ngày mất hứng. Cả tuần mất ngủ. Lời khen là gió. Lời chê cũng là gió. Gió nào thổi qua rồi cũng hết. Nhưng người sống bằng gió thì cứ chao đảo mãi.
Có người sống bằng được mất. Được lợi thì phơi phới. Mất mát thì ủ rũ. Hôm nay làm ăn được thì coi đời là màu hồng. Ngày mai thất bại thì coi đời là màu xám. Nhưng được và mất cũng là gió. Hôm nay được, mai có thể mất. Hôm nay mất, mai có thể được lại. Lòng cứ chạy theo được mất thì không bao giờ yên.
Sách còn nói một câu nữa. Định như quả đất, tám gió thổi chẳng động. Đất thì gió thổi bao nhiêu cũng vậy. Đất không bay theo gió. Đất cứ ở đó, lặng mà vững. Người có định cũng vậy. Khen cũng nghe. Chê cũng nghe. Được cũng nhận. Mất cũng nhận. Nhưng lòng không bị cuốn đi.
Làm sao để lòng mình được như đất. Không phải bằng cách bịt tai không nghe. Không phải bằng cách trốn vào rừng sâu không gặp ai. Mà bằng cách thấy rõ gió chỉ là gió.
Khi ai khen mình, mình nghe cho kỹ. Lời khen nào đúng thì nhận. Lời khen nào quá lời thì cười cho qua. Đừng xây nhà trên lời khen. Vì lời khen hôm nay có thể thành lời chê ngày mai. Người khen mình hôm nay, mai có thể chê mình. Không phải vì họ xấu. Mà vì lòng người cũng vô thường như gió vậy.
Khi ai chê mình, mình cũng nghe cho kỹ. Lời chê nào đúng thì sửa. Lời chê nào sai thì bỏ qua. Đừng xây nhà trên lời chê. Vì một lời chê không làm mình thành người xấu. Cũng như một lời khen không làm mình thành người tốt. Mình là gì, là do mình sống ra sao mỗi ngày, không phải do miệng người khác nói ra sao.
Khi được lợi, mình vui vừa phải. Khi suy hao, mình buồn vừa phải. Được thì biết là được, mai có thể mất. Mất thì biết là mất, mai có thể được lại. Cái gì đến thì đón. Cái gì đi thì tiễn. Không níu. Không đuổi.
Tôi nhớ có lần đi chùa, thấy một cây tùng già đứng giữa sân. Gió thổi mạnh, cành lá rung lên. Nhưng gốc cây không nhúc nhích. Bao nhiêu năm gió bão, cây vẫn đứng đó. Không phải vì cây cứng. Mà vì rễ cây bám sâu xuống đất. Lòng người cũng vậy. Rễ càng sâu, gió càng khó lay. Rễ ở đây là cái thấy rõ vô thường. Thấy rõ rồi thì gió đến, mình biết gió đến. Gió đi, mình biết gió đi. Mình không còn tưởng gió là nhà của mình nữa.
Cơn gió chiều nay qua cửa sổ, rồi đi mất. Phòng lại yên. Rèm cửa lại rủ xuống. Tờ lịch lại nằm im. Mọi thứ trở về chỗ cũ. Chỉ có mình là khác. Mình vừa học được một điều nhỏ. Gió không ở lại. Nhưng mình thì ở lại với chính mình. Cho nên đừng giao lòng mình cho gió. Hãy giữ lòng mình như đất. Gió thổi bao nhiêu cũng được. Đất vẫn là đất.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư