Anh Minh bốn mươi tuổi, làm việc suốt mười mấy năm không biết mệt là gì. Anh tự hào về sức khỏe của mình. Ăn gì cũng được, thức khuya cũng được, làm việc liên tục cũng được. Bạn bè nhắc anh giữ sức, anh cười: "Tôi khỏe như trâu, lo gì."
Rồi một đêm, anh lên cơn đau bụng dữ dội. Vào viện, bác sĩ nói phải mổ gấp. Ca mổ xong, anh nằm trên giường bệnh, nhìn trần nhà trắng toát, lần đầu tiên trong đời thấy mình yếu đuối đến vậy. Chỉ cần một cơn đau thôi, mọi kế hoạch, mọi dự định, mọi tự tin đều tan biến. Anh nói: "Lúc đó tôi mới biết, thân này mong manh hơn tôi tưởng nhiều."
Sức khỏe là thứ ta hay coi là hiển nhiên nhất. Khi khỏe, ta không nghĩ đến nó. Ta thức khuya, ăn uống qua loa, làm việc quá sức, cứ như thân này là cỗ máy không bao giờ hỏng. Đến khi nó hỏng, ta mới giật mình. Nhưng thường thì lúc giật mình đã muộn. Cái giá phải trả không còn rẻ nữa.
Có lời dạy rất thẳng: thân này là vô thường. Một cơn bất thần liền ngã ra chết, nên nói thân này là vô thường. Đã thấy thân mỏng manh như vậy thì sự tham lam cho thân còn có giá trị gì. Do trí tuệ thấy đúng như thật thân này vô thường, mọi sự tham lam theo đó được dừng, lòng sân hận cũng nguội lạnh. Nói theo lời thường thì là: thân này mong manh lắm, nay khỏe mai đau không biết trước được. Biết vậy thì bớt tham, bớt giận, bớt bon chen. Vì có bon chen đến đâu, thân này cũng không khỏe mãi được.
Người ta hay nói: có sức khỏe là có tất cả. Câu đó nghe quen đến mức ta không còn để ý. Chỉ đến khi nằm trên giường bệnh, ta mới hiểu nó đúng đến mức nào. Tiền bạc, chức vụ, nhà cửa, xe cộ, tất cả đều nằm ngoài thân. Thân nằm xuống thì tất cả đều phải gác lại. Không có sức khỏe, mọi thứ khác đều trở nên xa vời.
Nhưng lạ là, khi khỏe lại, ta lại quên. Anh Minh sau ca mổ, bác sĩ dặn phải nghỉ ngơi, ăn uống điều độ, làm việc vừa sức. Anh nghe lời được vài tháng. Rồi công việc cuốn đi, anh lại thức khuya, lại ăn uống thất thường, lại làm việc như cũ. Mãi đến lần tái khám, bác sĩ lắc đầu, anh mới giật mình lần nữa. Cái quên của con người nhanh đến vậy đó.
Vô thường của sức khỏe không chỉ là ốm đau. Nó còn là sự mòn dần từng ngày. Hôm nay chạy được năm cây số, vài năm nữa chạy được ba cây đã mệt. Hôm nay ăn cay không sao, vài năm nữa ăn cay là đau dạ dày. Hôm nay thức khuya sáng dậy vẫn tỉnh, vài năm nữa thức khuya là cả ngày hôm sau uể oải. Thân này không báo trước. Nó cứ đổi thay âm thầm, như nước rỉ qua kẽ đá.
Có lời dạy khác rằng trí tuệ là quan sát thấy thân này vô thường, khổ não và vô ngã, để không còn quyến luyến thương tiếc mọi việc đời. Nói theo lời thường thì là: thấy rõ thân này đổi thay, ta sẽ bớt bám víu vào những thứ phù phiếm. Không phải là bỏ mặc thân mình, mà là chăm sóc nó một cách tỉnh táo, không ảo tưởng rằng nó sẽ khỏe mãi.
Chăm sóc thân mình không có gì to tát. Ngủ đủ giấc. Ăn uống điều độ. Đi bộ mỗi ngày. Khám sức khỏe định kỳ. Những việc nhỏ đó, làm đều đặn, còn quý hơn nhiều lần những lời hứa hẹn lớn lao rồi bỏ dở. Thân này giống như một cái xe. Bảo dưỡng đều thì chạy lâu. Cứ chạy đến khi hỏng mới sửa thì tốn kém hơn nhiều, mà có khi không sửa được nữa.
Tôi có một người bạn làm bác sĩ. Anh nói: "Bệnh viện là nơi người ta học vô thường nhanh nhất. Người hôm qua còn khỏe mạnh đi làm, hôm nay đã nằm đây. Người hôm qua còn cười nói, hôm nay đã không còn nữa. Không ai báo trước cho ai cả." Nghe xong, tôi im lặng một lúc lâu. Hóa ra vô thường không phải là chuyện trong sách. Nó ở ngay trong phòng bệnh, mỗi ngày.
Anh Minh bây giờ đã khác. Anh dậy sớm đi bộ, ăn cơm nhà nhiều hơn ăn ngoài, và quan trọng nhất là anh biết dừng lại khi mệt. Anh nói: "Trước đây tôi tưởng dừng lại là thua. Bây giờ tôi hiểu, dừng lại đúng lúc mới là thắng. Vì còn sức thì còn làm được nhiều việc. Hết sức thì chẳng làm được gì nữa."
Một lần ốm nặng dạy ta nhiều hơn mười lần nghe giảng. Nó dạy ta biết thân này mong manh. Nó dạy ta biết quý từng ngày còn khỏe. Nó dạy ta biết rằng tiền bạc, danh vọng, tất cả đều phải đứng sau sức khỏe. Và nó dạy ta một điều quan trọng nhất: đừng đợi đến lúc ốm mới biết quý. Hãy quý ngay từ hôm nay, khi mình còn đang khỏe.
Hôm nay bạn còn khỏe, hãy mừng vì điều đó. Hãy đi bộ một vòng, ăn một bữa cơm ngon, ngủ một giấc sâu. Những việc nhỏ đó chính là cách ta cảm ơn thân này. Vì thân này đã đi cùng ta bao nhiêu năm, không một lời than vãn, chỉ âm thầm chịu đựng. Đến lúc nó lên tiếng, thường là lúc nó đã mệt lắm rồi. Đừng để đến lúc đó mới lắng nghe.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư