Sáng nay, tôi với tay lấy cái chén quen trong chạn bát. Cái chén sành màu men xanh, ăn cơm với nó bao nhiêu năm rồi. Hôm nay cầm lên mới thấy, miệng chén sứt một miếng nhỏ. Không biết sứt từ bao giờ. Có lẽ hôm qua rửa chén, va vào cái nồi. Có lẽ từ lâu rồi, chỉ là mình không để ý.
Tôi đứng nhìn cái chén một lúc. Lòng hơi tiếc. Cái chén này ăn cơm ngon hơn chén khác. Không phải vì men đẹp. Vì nó vừa tay. Vì nó quen. Bao nhiêu bữa cơm gia đình, bao nhiêu buổi sáng vội vàng, đều có nó. Giờ nó sứt. Vứt đi thì tiếc. Dùng tiếp thì sợ cứa môi.
Cái chén sứt dạy tôi một điều rất đơn giản. Mọi thứ quanh mình đều đang đổi thay, dù mình có muốn giữ nguyên hay không. Cái chén lúc mới mua thì lành lặn, bóng loáng. Dùng lâu ngày, nó mòn dần, sứt dần, rồi một ngày nó vỡ. Không có cái chén nào ở mãi với mình. Cũng như không có cái bàn, cái ghế, cái xe nào ở mãi với mình. Nhà cửa mới cất thì đẹp. Vài năm sau bắt đầu cũ. Mười năm sau bắt đầu hư. Đó không phải là chuyện buồn. Đó là lẽ thường của đời.
Trong kinh Pháp Cú có câu: Nhờ trí tuệ quán chiếu, thấy các hành vô thường. Thế là chán đau thương. Đây chính đường thanh tịnh. Nói theo lời thường, nghĩa là: khi mình thấy rõ mọi thứ đều đổi thay, lòng mình bớt bám víu. Bớt bám víu thì bớt khổ. Cái chén sứt không làm mình khổ. Cái ý muốn cái chén phải lành mãi mới làm mình khổ.
Mình khổ vì mình đòi mọi thứ phải như cũ. Mình muốn cái chén lành mãi. Mình muốn căn nhà mới mãi. Mình muốn đồ đạc bền mãi. Nhưng đời không chiều ý mình như vậy. Đồ dùng sinh ra để dùng, dùng thì mòn, mòn thì hỏng. Hiểu được vậy, mình dùng đồ với lòng biết ơn. Còn dùng được thì trân trọng. Hỏng rồi thì buông, không tiếc nuối mãi.
Có người giữ đồ cũ rất kỹ. Cái chén sứt vẫn cất trong chạn, không dùng, không vứt. Cái áo rách vẫn treo trong tủ, không mặc, không cho. Nhà đầy đồ cũ mà lòng lúc nào cũng chật. Giữ đồ cũ không sai. Nhưng giữ vì tiếc, giữ vì sợ mất, thì lòng mình bị đồ vật trói. Cái chén chỉ là cái chén. Nó sứt thì nó sứt. Mình vẫn là mình. Đừng để một cái chén sứt làm cả ngày mình khó chịu.
Tôi nghĩ, cách sống với vô thường trong những vật dụng nhỏ là thế này. Thứ nhất, dùng đồ đang có với lòng trân trọng, đừng đợi đồ mới mới vui. Thứ hai, khi đồ hỏng, cho mình một lúc để tiếc, rồi buông. Đừng mắng người làm vỡ. Đừng tự trách mình bất cẩn. Đồ vỡ thì đã vỡ. Thứ ba, đừng mua sắm để lấp chỗ trống trong lòng. Cái chén mới không làm mình vui lâu. Niềm vui bền là niềm vui của người biết đủ.
Hôm nay, tôi vẫn ăn cơm bằng cái chén sứt ấy. Tôi mài nhẹ chỗ sứt cho khỏi cứa môi. Nó vẫn dùng tốt. Có lẽ mai mốt nó vỡ hẳn, tôi sẽ mua chén mới, cũng men xanh như vậy. Nhưng tôi sẽ không đòi cái chén mới phải ở với mình mãi mãi. Tôi biết, rồi nó cũng sứt, cũng mòn, cũng vỡ. Biết vậy không phải để buồn. Biết vậy để mỗi bữa cơm mình ăn trong tỉnh táo. Cơm còn nóng. Người thân còn ngồi quanh mâm. Cái chén còn trong tay. Vậy là đủ.
Vô thường không ở đâu xa. Nó ở ngay trong chạn bát nhà mình. Mỗi lần mở chạn ra, mình có thể tập nhìn: cái nào còn lành, cái nào đã sứt, cái nào sắp thay. Nhìn như vậy, lòng mình quen dần với đổi thay. Đến khi những đổi thay lớn đến, như mất mát, như chia ly, mình cũng đã có chút bình tĩnh để đón. Không phải vì mình chai sạn. Vì mình đã tập từ những điều nhỏ nhất.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư