Sáng sớm ra vườn, cỏ còn đọng sương. Từng giọt sương long lanh trên lá. Nắng vừa lên, sương tan đâu mất. Chỉ một lúc thôi. Đêm qua có tia chớp lóe ngang trời. Sáng lóe một cái rồi tắt. Bong bóng xà phòng đứa trẻ thổi chơi, bay lên đẹp lắm, chạm nhẹ là vỡ. Sương, chớp, bong bóng. Đẹp nhưng chóng qua.
Trong sách Phật Học Chỉ Nam của cụ Nguyễn Văn Thọ, trang 156, có ghi lại bài kệ trong kinh Kim Cương: Nhất thiết hữu vi pháp, như mộng huyễn bào ảnh, như lộ diệc như điện, ưng tác như thị quán. Nghĩa là: mọi pháp hữu vi, mọi thứ có tạo tác trên đời, đều như giấc mộng, như ảo ảnh, như bọt nước, như bóng hình, như sương mai, như tia chớp. Hãy quán chiếu chúng như vậy.
Quán như vậy nghĩa là nhìn cho đúng bản chất của chúng. Giấc mộng thì sao? Đang mơ thì tưởng là thật. Tỉnh dậy thì hết. Ảo ảnh thì sao? Nhìn xa tưởng là nước, đến gần thì không có gì. Bọt nước thì sao? Nổi lên long lanh rồi tan. Bóng hình thì sao? Có hình mà không có thật. Sương mai thì sao? Nắng lên là tan. Điện chớp thì sao? Lóe lên rồi tắt. Mọi thứ trong đời đều giống như vậy.
Bài kệ không dạy mình chán đời. Bài kệ dạy mình tỉnh. Người tỉnh thì không bị lừa bởi vẻ bền chắc bên ngoài. Nhìn cái nhà tưởng là bền, biết rằng nhà cũng cũ. Nhìn đồng tiền tưởng là chắc, biết rằng tiền cũng mất giá. Nhìn chức tước tưởng là vững, biết rằng chức cũng đổi người. Tỉnh như vậy thì không còn bám chặt vào những thứ phải mất.
Khi tham đắm nổi lên, hãy nhớ như sương. Tham tiền, tham danh, tham sắc, tham ăn ngon. Tham cái gì thì cái đó như sương. Nắng lên là tan. Tham mà không được thì khổ. Được rồi cũng sợ mất, cũng khổ. Nhớ như sương thì lòng tham nhẹ đi. Nhẹ đi một chút cũng là tốt rồi.
Khi sân hận nổi lên, hãy nhớ như điện. Giận dữ như tia chớp. Lóe lên sáng rực, rồi tắt ngấm. Nhưng trong một lóe đó, có thể làm cháy cả một đời. Nói một lời cay trong lúc giận, có thể làm mất một người thương. Làm một việc dại trong lúc giận, có thể hối hận cả đời. Nhớ như điện thì ráng dừng lại trước khi tia chớp lóe lên.
Khi kiêu mạn nổi lên, hãy nhớ như mộng. Tưởng mình giỏi, tưởng mình hơn người, tưởng mình sẽ mãi như vậy. Đó là giấc mộng. Tỉnh dậy thì thấy mình cũng như mọi người. Cũng ăn, cũng ngủ, cũng già, cũng bệnh. Kiêu mạn như mộng. Mộng đẹp đến mấy, tỉnh dậy cũng hết. Nhớ vậy thì lòng khiêm tốn hơn.
Ưng tác như thị quán. Hãy quán chiếu như vậy. Quán không phải là ngồi nghĩ vẩn vơ. Quán là nhìn thẳng vào đời sống mỗi ngày và thấy đúng như thật. Ăn thì biết món ăn sẽ hết. Mặc thì biết áo sẽ cũ. Thương thì biết người sẽ đi xa. Làm thì biết việc sẽ xong. Thấy đúng như thật, lòng không còn bị lừa nữa.
Nhìn đời như sương, như điện, không phải để buông xuôi. Buông xuôi là không làm gì cả. Còn quán như vậy là để làm việc tỉnh táo hơn. Làm hết mình, nhưng không bám kết quả. Thương hết lòng, nhưng không níu kéo. Sống hết mình, nhưng không sợ đổi thay. Đó là sống tỉnh, không phải sống buông.
Buổi tối, tôi nhìn bóng mình in trên tường. Bóng đi theo mình, làm gì bóng cũng làm theo. Nhưng bóng không phải là mình. Bóng chỉ là hình ảnh phản chiếu. Đời người có nhiều cái bóng như vậy. Tiền bạc là bóng của công sức. Danh vọng là bóng của việc làm. Lời khen là bóng của thành quả. Người chạy theo bóng thì mệt. Vì bóng không bao giờ bắt được. Đứng dưới nắng thì có bóng. Vào trong nhà thì bóng mất. Bóng đến rồi đi theo ánh sáng. Nó không phải là thật. Bài kệ dạy mọi pháp như bóng, như bọt, như sương. Không phải để mình coi thường đời sống. Mà để mình đừng lầm bóng là thật. Biết bóng là bóng, mình sẽ sống với cái thật. Cái thật là gì? Là lòng mình, là việc mình làm, là người mình thương. Những thứ đó không phải là bóng.
Như sương mai, như điện chớp, đó là vô thường trong bài kệ Kim Cương. Sương tan khi nắng lên. Chớp tắt sau một lóe. Mộng tan khi tỉnh giấc. Mọi thứ đều như vậy. Nhớ được như vậy, mình sống nhẹ nhàng hơn, tỉnh táo hơn, và thương nhau nhiều hơn giữa đời đổi thay này.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư