Có tháng lương vừa về tài khoản, mình thấy mình giàu. Ăn nhà hàng, mua đôi giày mới, mời bạn bè đi chơi. Đến cuối tháng, mở ví ra chỉ còn vài chục nghìn, lại ngồi tính xem còn bao nhiêu ngày nữa mới đến kỳ lương sau. Tiền đến nhanh, đi cũng nhanh. Mà lạ một điều: lúc có tiền, mình tưởng nó sẽ ở lại. Lúc hết tiền, mình lại tưởng mình sẽ nghèo mãi.
Có người anh làm ăn lên như diều gặp gió. Ba năm trước còn chạy xe ôm, ba năm sau đã có nhà, có xe, có cửa hàng. Ai gặp cũng nói anh ấy may mắn, số tốt. Rồi một trận dịch bệnh ập tới, cửa hàng phải đóng, nợ nần chồng chất. Anh ngồi trong căn nhà thuê, nhìn đống đồ đạc phải bán dần, và nói một câu: tiền nó như khách qua đường, đến thì mình đón, đi thì mình tiễn, giữ không được.
Trong sách Phật Học Tinh Hoa, cụ Nguyễn Duy Cần viết: Cầu được thường trụ trong cõi đời vô thường là ngu. Thường trụ là mong mọi thứ đứng yên, không đổi. Mình mong tiền bạc ở mãi với mình, mong công việc thuận lợi mãi, mong sức khỏe không bao giờ hao. Mong như vậy không sai, nhưng đó là mong một điều không thể có. Tiền bạc vốn dĩ đổi thay. Hiểu điều đó, mình mới bớt khổ khi nó đổi thay.
Tiền bạc vô thường không có nghĩa là tiền không quan trọng. Tiền quan trọng lắm. Không có tiền, mình không lo được cho cha mẹ ốm đau, không cho con ăn học đàng hoàng, không giúp được ai lúc họ khó khăn. Nói tiền không quan trọng là nói dối. Nhưng tiền quan trọng ở chỗ nó là phương tiện, không phải là mục đích. Phương tiện thì đến rồi đi. Mục đích thì phải là thứ ở lại lâu hơn: một gia đình yên ổn, một nghề nghiệp vững vàng, một cái tâm không bị tiền dắt đi.
Nhiều người khổ không phải vì thiếu tiền, mà vì bị tiền làm chủ. Có tiền thì sợ mất, không có tiền thì sợ người ta coi thường. Lúc nào cũng nhìn vào ví người khác, so sánh, ganh tị. Người ta mua xe, mình cũng phải mua xe. Người ta xây nhà, mình cũng phải xây nhà to hơn. Cứ chạy theo như vậy, đến khi nhìn lại, tiền đã đi qua đời mình như một cơn gió, chỉ để lại mệt mỏi và nợ nần.
Có một cách giữ tiền mà người xưa dạy: đừng giữ tiền bằng cách ôm chặt, mà giữ bằng cách dùng cho đúng. Tiền dùng để lo cho gia đình, để học thêm một nghề, để giúp người lúc cần, để dành một phần phòng khi ốm đau — đó là tiền được dùng đúng chỗ. Tiền tiêu vào những thứ khoe khoang, hơn thua, những cuộc vui qua đêm rồi quên — đó là tiền trôi đi không dấu vết.
Cũng nên nhớ: tiền bạc đến rồi đi, nhưng cách mình kiếm tiền và cách mình tiêu tiền thì ở lại với mình. Người kiếm tiền bằng nghề lương thiện, tiêu tiền có chừng mực, thì dù có lúc trắng tay, họ vẫn đứng dậy được. Vì họ còn cái nghề, còn uy tín, còn lòng tin của người xung quanh. Người kiếm tiền bằng mánh khóe, tiêu tiền không suy nghĩ, thì khi tiền đi, chẳng còn gì ở lại.
Một bác bán hàng rong kể: có hôm bán được nhiều, bác vui lắm. Có hôm mưa cả ngày, không bán được gì, bác cũng không buồn nhiều. Bác nói: tiền nó như nước mưa, có hôm nhiều, có hôm ít, mình cứ gánh hàng đi đều là được. Nghe đơn giản, nhưng đó là trí tuệ. Người hiểu vô thường không phải là người không cần tiền. Mà là người không để tiền làm mình mất bình an.
Khi tiền đến, đừng vội mừng quá. Khi tiền đi, đừng vội buồn quá. Mừng quá thì tiêu hoang. Buồn quá thì làm liều. Giữ lòng bình thản trước tiền bạc, đó là một loại giàu có mà không tờ tiền nào mua được.
Cuối tháng này, khi lương về, thử ngồi xuống tính trước: bao nhiêu cho cha mẹ, bao nhiêu cho con cái, bao nhiêu để dành, bao nhiêu để sống, bao nhiêu để giúp ai đó nếu có thể. Còn lại bao nhiêu cho vui chơi, thì vui chơi trong chừng đó thôi. Tiền bạc đến rồi đi như khách qua đường. Mình không giữ được khách ở lại mãi. Nhưng mình có thể đón khách cho tử tế, tiễn khách cho đàng hoàng. Và khi khách đi rồi, nhà mình vẫn sạch sẽ, gọn gàng, chờ khách sau.
🎧 Nghe bài này trong thư viện Giảng Sư