📜 Giảng Sư
Kho kinh › Lịch sử Phật giáo

Lịch sử Phật Pháp (TK Hộ Tông - Vansarakkhita Bhikkhu)

Lịch sử Phật giáo · 60,279 ký tự · ~55 phút đọc
🏠 📜

2|

PHẬT GIÁO NGUYÊN THỦY THERAVĀDA -----

LỊCH SỬ PHẬT PHÁP

Soạn giả TRƯỞNG LÃO HÒA THƯỢNG HỘ TÔNG (VAṄSARAKKHITA MAHĀTHERA)

|3

MỤC LỤC

TIӆU TӴA ............................................................................................................................................................... 4 GIҦI Vӄ NGUYÊN NHÂN ĈҪU TIÊN SӴ TÍCH PHҰT PHÁP ............................................................................ 4 GIҦI Vӄ LӎCH SӰ THÁP PHҰT ............................................................................................................................ 6 PHҰT GIÁO CHUYӆN SANG CÁC 1ѬӞC LҪN ĈҪU HӂT ............................................................................... 8 GIҦI Vӄ NGUYÊN NHÂN SӴ TҤO 7ѬӦNG PHҰT ĈҪU TIÊN ....................................................................... 10 GIҦI Vӄ 7ѬӦNG PHҰT VÀ 7ѬӦNG BӖ-TÁT .................................................................................................. 11 GIҦI Vӄ THÁP PHҰT TҤO RA TRONG CÁC 1ѬӞC, NGOÀI ҨN ĈӜ ............................................................ 12 GIҦI Vӄ LӎCH SӰ PHҰT GIÁO TRONG 1ѬӞC XIÊM ..................................................................................... 16 MӨC LӨC GIҦI Vӄ THӠI Kǣ PHҰT GIÁO TRUYӄN SANG CÁC 1ѬӞC, SAU PHҰT NHҰP DIӊT............ 19 MӨC LӨC GIҦI Vӄ THӠI Kǣ CÓ THÁP PHҰT TRONG CÁC 1ѬӞC ............................................................. 19 GIҦI TÓM TҲT Vӄ MҨY Kǣ KӂT TҰP TAM TҤNG ........................................................................................ 20 TRÍCH LӨC TRONG PHҰT NGÔN ..................................................................................................................... 20 TRÍCH TRONG PHҰT HӐC TӴ Ĉ,ӆN ................................................................................................................ 22

TIỂU TỰA Xét thҩy quyӇn Lӏch sӱ PhұWSKiSÿm[Xҩt bҧn tӯ lâu và rҩt có giá trӏFKѭWKLӋn tín phát tâm trong sҥch yêu cҫu cho nó sӁ ÿѭӧc tái bҧn. Dӏch giҧ ÿmGX\Ӌt chính quyӇn kinh ҩy và có trích lөc mҩy bài PhұWQJ{QÿӇ vào phía VDXFKRFKѭÿӝc giҧ suy xét, ngүPQJKƭYjSKkQELӋn chân lý, ngõ hҫu vӳQJEѭӟc trong ÿѭӡng tu tұp. Dịch giả Tỳ khưu Hộ Tông ---

GIẢI VỀ NGUYÊN NHÂN ĐẦU TIÊN SỰ TÍCH PHẬT PHÁP .KLĈӭc PhұW7KtFK&D0X1Lÿmÿѭӧc chӭng bӵF&KiQKĈҷng Chánh Giác rӗi, Ngài EqQSKiWOzQJÿҥi tӯ ÿҥLELWUѭӟc hӃWÿLSKә ÿӝ chúng sanh WURQJQѭӟc Trung ҨQĈӝ. 1ѭӟc Trung ҨQĈӝ chia ra làm nhiӅu xӭ, có nhiӅXÿӭc vua thӕng trӏ. Thuӣ Phұt còn tҥi thӃWURQJQѭӟc Trung ҨQĈӝ có bӕn xӭ lӟn: 1) Xӭ Má-gá-thá (Magadha) tҥi miӅn Bengale vӅ phҫQ ÿӭF KRjQJ ÿӃ Bim-bi-xa-ra %LPELVƗUD WKӕng trӏ, lұSÿӃ ÿ{WҥLWKjQK9ѭѫQJ-;i 5ƗMDJDKD  2) Xӭ Cô-xá-lá (Kosala) tҥi miӅn Xá-há-bá-li (Sahapali) cұQUDQKSKtDÿ{QJ[ӭ Má- gá-thá (Magadha) vӅ phҫQÿӭc vua Bá-sê-ná-ÿt 3DVHQDGL WKӕng trӏ, lұSÿӃ ÿ{Wҥi thành Sa-quát-WKL 6ƗYDWWKƯ  3) Xӭ Quanh-xá (Vaৄsa) tҥi miӅn Manh-ÿi-lá-xá-há-bá-li (Mandalasahapali) cұn ranh SKtDÿ{QJQDP[ӭ Cô-xá-lá (Kosala) vӅ phҫQÿӭc vua Ú-ÿr-ná (Udena) thӕng trӏ, lұSÿӃ ÿ{Wҥi thành Cô-sam-phi (Kosamphi). 4) Xӭ A-quanh-ti (Avanti) tҥi miӅn Má-lá-quá (Malava) cұn ranh phía nam xӭ Quanh- xá (Vansa), vӅ phҫQÿӭc vua Chanh-ÿi-ba-jo-ti (Candapajoti) thӕng trӏ, lұSÿӃ ÿ{ tҥi thành Uch-sê-ni (Ujjheni). Ngoài ra, còn nhiӅu xӭ nhӓ nӳD QKѭ [ӭ cӫa thân tӝc Sá-ki-á (Sakya), Lít-sa-quí (Licchavi), Ma-Oi 0DOOD YY« Ĉӭc ThӃ Tôn truyӅn bá PhұW3KiSÿӃn các xӭ ÿyEҩWSKkQW{QWLWKѭӧng hҥ, xӭ mình, xӭ QJѭӡi mӝWOzQJEuQKÿҷng, không chia giai cҩSQrQFyÿӫ hҥQJQJѭӡLWURQJFiFQѭӟc qui y Phұt Pháp, chӍ khác nhau là xӭ có nhiӅu hoһFtWQJѭӡLWtQQJѭӥng. Thuӣ ҩ\FNJQJÿm có ba mһWÿҥRQKѭÿҥo Tri-vê-ÿD 7ULYHGD 1 PjQJѭӡi Bà-la-môn phҫQÿ{QJKRDQQJKrQK Yjÿҥo Je-ná (Jena) cӫDQJѭӡi ngoҥLÿҥo. Thuӣ Phұt còn tҥi thӃ nhӳQJQJѭӡi tu Phұt chӍ lҩy Tam qui (PhұW3KiS7ăQJ OjPJӕc. VӅ QJX\rQQKѫQWҥo Tháp Phұt có chӛ nói: Thuӣ Ĉӭc ThӃ Tôn lên cung trӡLĈҥo Lӧi thuyӃt pháp trong mùa hҥ ba tháng cho Phұt mүu nghe ҩ\ Fy ÿӭc vua 6HQDGLNRVDEXGGKDPDNDYuOkXQJj\NK{QJÿѭӧc thҩy PhұWQrQ1JjLÿHPOzQJWKѭѫQJQKӟ, bèn dҥy thӧ dùng lõi cây thӏ, tҥRNLPWKkQÿӇ làm dҩu tích. Lý thuyӃt ҩy xét ra thì không ÿ~QJYӟi chuyӋn sӁ giҧi ra phía sau này, cho nên không có thӇ FKROjÿLӅXÿtFKWKұWÿһng. Bӣi các Thánh tích cӫa PhұWQJRjL7DPTXLUDÿӅu phát sanh sau khi Phұt nhұp diӋt hӃt. Theo tên mà gӑi thì Pháp trong Phұt Pháp có bӕn thӭ: Xá lӏ WKiS 'KƗWXVWnjSD 9ұt dөng tháp (ParibhogaVWnjSD 3KiSWKiS 'KDPPDVWnjSD .LPWKkQWKiS 8GGHVLNDVWnjSD 

1 Triveda: Tàu âm: Tam-phӋ-ÿj

|5

Nguyên nhân phát sanh bӕn thӭ tháp ҩy có giҧi rõ trong lӏch sӱ [ѭD1KѭWURQJ.LQK Ĉҥi NiӃt-bàn do theo câu hӓi cӫDÿӭc vua Mi-lan-ÿjUҵQJ.KLĈӭc ThӃ Tôn sҳp nhұp diӋt trong rӯng Sa-la, tҥi xӭ Cú-xi-na-UD .XVLQƗUƗ FyÿҥLÿӭc A-nan-GD ƖQDQGD OjEӵc hӝ SKiSÿӃn bҥFKĈӭc ThӃ 7{QQKѭYҫy: Sau khi Phұt diӋWÿӝFiFKjQJ7KLQKYăQSKҧi làm FiFKQjRÿһng phөng thӡ Xá-lӏ? PhұWÿiS&iF7Kҫy tǤ NKѭXQj\&iF7Kҫy cҫn phҧi tu hành tinh tҩn cho mau ÿѭӧc giҧi thoát, các Thҫy chҷng nên quyӃn luyӃn theo viӋc phөng thӡ Xá-lӏ. ViӋc ҩ\ÿӇ FKRKjQJFѭ Vƭ WKLӋn nam, tín nӳ) nhӭt là vua chúa, hӑ tҥRWKiSÿӇ phөng thӡ, giӕQJQKѭWKiSÿmFyWҥo ra an táng các bӵFKRjQJÿӃ vұy. ĈӃn khi Phұt tӏFKÿӭc vua Má-lá (Mala) trӏ vì trong xӭ Cu-si-na-UD .XVLQƗUƗ OjPOӉ trà tǤ, tiӃQJÿӗQÿӃn các lân bang, hӑ ÿHPELQKYjR[ӭ .XVLQƗUƗ[LQ;i-lӏ ÿHPYӅ xây tháp ÿӇ phөng thӡ7Uѭӟc hӃt chính phӫ .XVLQƗUƗNK{QJEҵng lòng cho, gҫn muӕn gây chiӃn WUDQKQKѭQJFyQKӡ vӏ quӕc sѭFӫDÿӭFYXD0DODÿLӅXÿuQKQrQFKtQKSKӫ .XVLQƗUƗPӟi chӏu chia xá-lӏ ra làm tám phҫn, cho mҩy xӭ có mһt trong khi ҩy là: 1) ĈӭFKRjQJÿӃ A-ja- ta-xa-lru2 $MƗWDVDWUnj FDLWUӏ xӭ Má-gá-thá3 (Magatha) tҥLWKjQK9ѭѫQJ;i 5ƗMDJUKD 2) Ĉӭc vua Sá-ky-a (Sakya)4 (Thân tӝc cӫD ÿӭF 1Kѭ /DL  ӣ tҥi thành Ca-pi-lá-vas-tu5 (Kapilavastu), bây giӡ thuӝc vӅ Nepal; 3) Ĉӭc vua Lít-sa-vi (Licchavi) tҥi xӭ Quê-sa-li6 (Vesali) (bây giӡ gӑi là Besaraha); 4) Ĉӭc vua Thu-lý-ÿi 7KXOLGD KRһc Pali, tҥi xӭ Á-lá- cáp-bá (Allakappa); 5) Vӏ Bà-la-môn làm thӫ lãnh xӭ Quê-thá-ti-bá-cá (Veddhadipaka); 6) Ĉӭc vua Koliya tҥL5ƗPDJDPD Ek\JLӡ thuӝc vӅ Qѭӟc Népal); 7) Ĉӭc vua Má-lá (Mala) xӭ Ba-qua (Pava) (bây giӡ gӑi là Radraona); 8) Ĉӭc vua Cu-xi-na-UD .XVLQƗUƗ  Wҥi xӭ .XVLQƗUƗ Ek\JLӡ gӑLOj.ƗVL 'RVӵ chia xá-lӏ trong khi ҩy, nên mӟLFyWiPFiLWKiSÿҫu tiên hӃt, trong mҩy xӭ ҩy. Nguyên nhân tҥo vұt dөQJWKiSÿҫXWLrQ 3DULEKRJDVWnjSD WURQJOӏch sӱ có giҧi rҵng: Khi Phұt sҳp nhұp diӋWWKuÿӭc A-nan-GDFKѭDÿѭӧc chӭng quҧ A-la-hán (Arahanta) có bҥch Ĉӭc ThӃ Tôn rҵng: Tӯ thuӣ nay các thҫy tǤ NKѭXKҵng thҩy mһt PhұWQKѭQJVDXNKL3Kұt tӏch diӋt rӗi, chҷng còn thҩy kim dung nӳa, ҳt các thҫy không khӓi than tiӃc. Cӟ ÿyQrQ Phұt mӟi di chúc: BӕQQѫLÿӝng tâm (SamveMDQL\DVWKƗQD QӃu ai muӕn thҩ\1Kѭ/DLWKu ÿӃn mӝt trong bӕQQѫLOj 1) Chӛ 1Kѭ/DLJLiQJVDQKWҥi rӯng Lum-bi-ni (Lumbini) gҫn thành Ca-bi-la-vas-tu (Kapilavastu) (Népal); 2) Chӛ 1Kѭ /DL FKӭng bӵF &KiQK Ĉҷng &KiQK*LiFGѭӟi cӝi cây Bӗ ÿӅ (Bodhibriksa) trong xӭ *Ɨ\Ɨ Ek\JLӡ Oj%XGGKDJƗ\Ɨ 7; 3) Chӛ 1Kѭ /DL TXD\ EiQK [H 3KiS OҫQ ÿҫu (ChuyӇn pháp luân) tҥi rӯng I-xi-ba-ta-na8 ,VLSDWWDQDPLJDGƗ\DYDQD WURng thành Ba-ra-na-[L %ƗUƗQƗVL 4) Chӛ 1Kѭ/DLQKұp NiӃt- bàn tҥi rӯng Xa-la9 (Salavana) trong xӭ KusinƗUƗ BӕQ QѫL ҩy gӑi là vұt dөng tháp 3DULEKRJDVWnjSD GRWKHROӡi cӫDĈӭc ThӃ 7{QÿmGLFK~F Ngoài bӕQQѫLҩy còn hai chӛ nӳDOj'Rÿӭc vua Mô-rí-dá (Moriya) xӭ Pipjalivana, sau khi chia xá-lӏ rӗi, ngài qua xӭ .XVLQƗUƗWKӍQKWKDQWKLrXNLPWKkQÿHPYӅ xây tháp thӡ trong xӭ Pipjalavana. Còn vӏ quӕFVѭÿӭng chia xá-lӏ ÿѭӧc mӝt phҫQFNJQJÿHPYӅ xây tháp thӡ WURQJWKjQK.XVLQƗUƗKDLWzDWKiSVDXQj\FNJQJÿӅu gӑi là vұt dөQJWKiS 3DULEKRJDVWnjSD 

2

Tàu âm là: A-xà-thӃ.

3

Tàu âm là: A-xà-ÿjKRһc Ma-kiӋt-ÿj

4

Tàu âm là: Thích ca.

5

Tàu âm là: Ca-ty-la.

6

Tàu âm là: Ty-xa-li.

7

Tàu âm là Phұt già gia.

8

Tàu dӏch là Lӝc giã.

9

Tàu dӏch là Rӯng Sa la.

6 | Nhựt hành của người tại gia tu Phật

FNJQJQKѭEӕn chӛ ÿӝQJWkP 6DPYHMDQL\DVWKƗQD FKRQrQPӟi có sáu vұt dөQJWKiSÿҫu tiên là do cӟ ҩy. 1JX\rQQKkQ[k\3KiSWKiSÿҫXWLrQOjNKLĈӭc ThӃ Tôn sҳp nhұp NiӃt-bàn, Ngài có di huҩn rҵQJ³3KiSEҧo là vұt thӃ mһWFKR1Kѭ/DLWӯ nay vӅ VDX´&KRQrQVDXNKL3Kұt tӏch rӗi, nhӳQJWtQÿӗ ӣ xa xá-lӏ tháp và vұt dөQJWKiSÿmFyWҥo rӗi ҩy, hӑ khó bӅ tӟLOXLÿӇ lӉ EiLF~QJGѭӡng, hӑ muӕn có tháp trong xӭ cӫa hӑ và nhӡ QJѭӡi thông hiӇu Phұt Pháp bày ra sӵ khҳc Pháp bҵng chӳ ÿӇ phөng thӡ, y theo lӡi dҥy cӫDĈӭc ThӃ Tôn. VӅ sӵ xây Pháp tháp thì hӑ soҥn trích mҩy câu yӃu lý trong Tam tҥQJQKѭVDXQj\ ³<HGKDPPƗKHWXSSDEKDYƗWHVDPKHWXPWDWKƗJDWR $KD WHVDxFD\RQLURGKRFDHYDP YƗGLPDKƗVDPDQR´1JKƭDOj&iFWKӭ quҧ ÿӅXGRQѫLQKkQPjVDQK1Kѭ/DLÿmFyQyLFiL nhân ҩ\YjFNJQJÿmFyFKӍ dүn phép trӯ diӋt cái nhân ҩ\ÿyOjJLiRSKiSFӫa bұFÿҥi Sa- môn (Phұt). Ut-ÿr-xi-ca-stu-ba10   8GGHVLNDVWnjSD  WҥR UD GR WiF ê OjQK W{Q NtQK Ĉӭc ThӃ Tôn, không có lӋ ÿӏnh phҧi làm kiӇXQKѭWKӃ QjRFKRQrQWzDWKiSQjRÿmWҥo ra, mà chҷng phҧi là xá-lӏ tháp, vұt dөng tháp và pháp WKiSWKuÿӅu là Ut-ÿr-xi-ca tháp cҧ. ---

GIẢI VỀ LỊCH SỬ THÁP PHẬT Sau khi Phұt nhұp diӋWÿѭӧc 4 tháng, các bӵF7KLQKYăQÿҥi A-la-hán hӝi hӑp tҥi thành 9ѭѫQJ-[i 5ƗMDJDKD OjNLQKÿ{[ӭ Má-gá-WKi 0DJDGKD ÿӇ kӃt tұp kinh luұWPjĈӭc ThӃ 7{QÿmJLiRWUX\Ӆn, hҫu cho dӉ bӅ thông dөQJÿҥLÿӭc Cá-xá-bá11 (Kassapa) làm tӑa chӫ. Ĉӭc Ananda suӕt thông kinh luұn, thì trҧ lӡi vӅ kinh luұQÿӭc Upali sӣ WUѭӡng tҥng luұt, thì soҥn tҥng luұW.KLÿmNӃt tұS[RQJÿ~QJWKHR3Kұt ngôn rӗi, các Ngài tách ra mӛi vӏ ÿL mӛi QJmÿӇ tuyên truyӅn Phұt Pháp. Thuӣ ҩ\FNJQJFKѭDFKpS7DPWҥng bҵng chӳ. Sӵ nhóm hӑSÿӇ VѭXWұp Tam tҥng ҩy, gӑi là kӃt tұp kì nhӭW 3DWKDPDVDQJƗ\DQƗ  Trong xӭ Má-gá-thá (Magadha) PhұW 3KiS ÿѭӧc thҥQK Yѭӧng kӇ tӯ thӡL KRjQJ ÿӃ %LPELVƗUƗÿӃQKRjQJÿӃ A-ja-ta-xá-WUX $MƗWDVDVWUX 3KұW3KiSFjQJWKrPKѭQJWKҥnh. Trҧi qua mӝt thӡi kǤ NKiOkXWX\OjFKѭWăQJFzQWKұt hành Chánh pháp y theo kӃt tұp trong kǤ nhӭWQKѭQJFNJQJÿmFy[ҧy ra nhiӅu sӵ bҩWÿӗng ý kiӃQWURQJWăQJJLj Trong lӏch sӱ có ghi rҵng: Sau khi Phұt nhұp diӋWÿѭӧFQăPFyPӝt nhóm thҫy tǤ NKѭXJӑi là Vajjiputra ӣ tҥi thành Quê-sa-li (Vesali) theo lӡLWURQJNLQKĈҥi NiӃt-bàn có nói rҵQJĈӭc ThӃ 7{QFKRSKpS³QӃXFKѭWăQJÿӗng ý cùng nhau, là thҩ\ÿLӅu luұt nào ít quan trӑQJPj1Kѭ/DLÿm chӃ ÿӏQKÿӃn sau rӗLFKѭWăQJNK{QJFyWKӇ thӑ WUuÿѭӧc nӳa thì ÿѭӧc phép sӱDÿәL´'RQJX\rQQKkQQj\PjQKyPWKҫy tǤ NKѭX9DMMLSXWUDVӱDÿәLÿLӅu luұt cӫDĈӭc ThӃ Tôn. Hӑ sӱDÿәi, chӃ biӃQWKrPÿLӅu mӟLÿӇ thӑ WUuQKѭOjÿLӅXUăQ cҩm không cho dùng vұt thӵc lúc chinh xӃ (bҩt phi thӡi thӵc) và không cho lãnh hoһc cҩt giӳ hay cҧm xúc châu báu và vàng bҥc (xin xem thêm trong Luұt xuҩWJLDÿmVRҥn, trang ÿӃn 101, quyӇn nhӭt). Thuӣ ҩ\FyÿҥLÿӭc Da-[i <DVD OjPÿҫXFKѭWăQJWURQJPӝt phe lӟn không chӏu tuân WKHRQJjLÿLӅXÿuQKÿLWKӍQKÿҥLÿӭc A-xà-Or $FDU\D WURQJFiFQKyPNKiFQKѭOjÿҥLÿӭc Sáp-bá-ca-PL 6DEEDNƗPL YjÿҥLÿӭc Rê-vá-tá (Revata), hiӋp vӟi nhiӅu nhóm khác nӳa hӝi hӧp tҥi thành Quê-xa-OL 9HVDOL ÿӅ nghӏ ÿӏnh vӅ ÿLӅu cӫa nhóm thҫy Quách-ji-bu- tra (Vajjiputra) mӟi chӃ ra. Tҩt cҧ FKѭWăQJÿӅXÿӗng ý nhau chҷng chӏu công nhұn sӱDÿәi

10

Kim thân tháp.

11

Tàu âm là Ca DiӃp.

|7

ÿLӅu luұt ҩy. Bӣi thuӣ WUѭӟc các bұF7KLQKYăQÿҥi A-la-hán, hӝi hӑp kӃt tұp trong kǤ nhӭt ÿmTX\ӃWÿӏnh rҵQJ³7X\Ĉӭc ThӃ 7{QÿmFyGLKXҩQÿӇ lҥi, QKѭQJFNJQJFKҷng nên sӱDÿәi FKRWUiLÿLӅu luұt cӫD1JjLÿmWUX\ӅQUăQ´ Thuӣ ҩy, nhóm thҫy Quách-ji-bu-tra (Vajjiputra) không chӏXU~WÿLӅu cӫa hӑ ÿmFKӃ UDQKѭQJÿҥLÿӭc Da-[i <DVD FNJQJFKҷng có quyӅQFKLQJăQFҩPÿѭӧc, nên mӟi có sӵ trì giӟi chia ra làm 2 phe: 1) %rQSKHÿҥLÿӭc Da-xá (Yasa) giӳ giӟi luұWÿѭӧFÿӅXÿӫ gӑi là phái Nguyên thӫ\ 7KHUDYƗGD GRQҳm giӳ giӟi luұt y theo lӡi cӫa các bұFÿҥi A-la-hán, trӵc tiӃp Phұt kӃt tұp trong kǤ nhӭt (PathamasaৄJƗ\DQƗ  2) Bên phe các thҫy Quách-ji-bu- tra (Vajjiputra) giӳ WKHRÿLӅu cӫa hӑ ÿmÿһt ra, gӑi là phái Tân tiӃQ ƖFƗU\DYDGƗ GRVӵ hành theo ý kiӃn riêng cӫa các vӏ A-xà-OrÿmFKӃ biӃn ra sau này. &iFYLÿҥLÿӭc bên phe Da-[iÿӅu hӝi hӑp nhau lҥLÿӇ kӃt tұp kinh luұt mӝt lҫn nӳa, cho ÿ~QJ WKHR QKѭ WKuӣ kӃt tұp trong kǤ nhӭt. KǤ hӝi hӧp này gӑL Oj ³.Ӄt tұp kǤ QKu´ (DutiyasaৄJƗ\DQƗ  Tӯ QJj\VDQKUDQJX\rQQKkQFKLDFKѭWăQJUDOjPKDLSKiL 1LNƗ\D Oj phái Nguyên Thӫ\ 7KHUDYƗGD KD\ Oj 6WKƗYLUD  phái Tân TiӃQ ƖFƗU\DYDGD KD\ Oj 0DKDVDৄghika). NKѭQJVӵ chia rӁ ÿk\FKӍ khác nhau trong viӋFKjQKÿLӅu luұt nho nhӓ, vӅ ÿLӅu quan trӑng thì vүQFNJQJJLӕQJQKDXQKѭ3Kұt còn tҥi thӃQKѭPDKҥQWKuÿLWKX\ӃWSKiSÿӝ ÿӡi, hoһc ҭQQѫLWKDQKYҳQJÿӇ tham thiӅn nhұSÿӏQKÿӃQEDWKiQJPѭDPӟi hӝi hӑp nhau ÿӇ QJKƭ hҥ, không chҩp chӛ Qj\QѫLNLDOjFӫa mình cӫDQJѭӡi. 1KѭQJWӯ khi có xá-lӏ tháp và vұt dөQJWKiSQKѭÿmJLҧi rӗLOjWKiSEiXÿӇ phөng thӡ, lӉ bái, thӃ mһWFKRĈӭc ThӃ Tôn, thì các nhà tu Phұt tӯ bұc xuҩWJLDFKRÿӃQKjQJFѭVƭÿӅu giӳ theo cӵu lӋ ÿLÿӃn mҩ\QѫLҩ\ÿӇ VQJEiLQKѭWKuӣ Ĉӭc ThӃ Tôn còn tҥi thӃ vұy (noi theo cӱ chӍ cӫDFKѭWăQJQJj\[ѭD 6DXNKL3Kұt nhұp diӋt, nhӳng nhà tu Phұt hҵng hoan nghinh, tӟi lui chҷng dӭt bӕQQѫLÿӝQJWkP 6DPYHMDQL\D ÿӇ lӉ EiLF~QJGѭӡng. BӕQQѫL ҩy là: chӛ Bӗ-WiWUDÿӡi, chӛ Phұt chӭng quҧ, chӛ Phұt quây bánh xe Pháp lҫQÿҫu, chӛ Phұt nhұp NiӃt-bàn. PhҫQÿ{QJKӑ hoan nghinh bӕn chӛ ҩ\KѫQOjxá-lӏ tháp do theo Phұt ngôn rҵng: NӃXFyQJѭӡi muӕn thҩ\1Kѭ/DLVDXNKL1Kѭ/DLQKұp diӋt rӗLWKuQrQWuPÿӃn mӝt trong bӕQQѫLҩ\ÿӇ VX\WѭӣQJ3KiSÿӝng tâm (Dhammasamvega). Còn vӅ xá-lӏ tháp, Phұt không có di huҩQQKѭEӕn chӛ ÿӝng tâm. Lҥi nӳa, tám xá-lӏ WKiSÿmWҥo ra thuӣ ÿҫXTXDÿӃn thӡi kǤ PhұW3KiSÿѭӧFQăPVDX khi Phұt diӋWÿӝ phҫn nhiӅXÿӅu bӏ KѭQiWKӃt. Lӏch sӱ có ghi rҵng khi chia xá-lӏ rӗi, không EDROkXQăPWKuÿҥLÿӭc Ca-diӃp sӧ e xá-lӏ thҩt lҥc, nên Ngài dùng thҫn thông lҩy xá-lӏ ÿHP vӅ GkQJFKRÿӭc vua A-ja-ta-xas-WX $MƗWDVDVWUX  &KX\Ӌn này thuұt lҥi cho biӃt rҵng xá- lӏ WKiSÿmWҥRUDWURQJO~Fÿҫu tiên, chӍ còn lҥLWURQJtWQѫLWK{L  1KѭQJYӅ phҫn vұt dөng tháp là bӕQQѫLÿӝng tâm (Samvejaniya) có lӏch sӱ ÿtFK[iF ghi rҵng: Các nhà tu Phұt, phҫQÿ{QJÿӅu hoan nghinh tӟi lui sùng bái hҵng ngày, tӯ [ѭD ÿӃn nay, hӑ lҥLFzQ[XKѭӟQJÿӃn chӛ PjĈӭc ThӃ Tôn thӏ hiӋn thҫn thông (mà hӑ FNJQJ gӑi là bӕn chӛ vұt dөng tháp) là: 1) chӛ 1Kѭ/DLWӯ cung trӡLĈҥo Lӧi trӣ xuӕng trҫn thӃ, tҥi xӭ Lan-ca-xa (Lankassa) (bây giӡ gӑi là Sujankola); 2) chӛ 1Kѭ/DLKLӋQÿҥi thҫn thông FySKpSWѭѫQJÿӕi nhau tҥi xӭ Sa-vát-WKL 6ƗYDWWKƯ 3) chӛ 1Kѭ/DLFҧm phөc con voi Na- la-gi-UL 1ƗOƗJLUƯ WҥLWKjQK9ѭѫQJ[i 5ƗMDJUKD (bây giӡ gӑLOj5ƗMDJDKD); 4) chӛ 1Kѭ/DL cҧm phөFÿӭc vua Ba-na-ra (Banara) tҥi xӭ Quê-xa-li (Vesali). Tөc lӋ mà các nhà Phұt tӱ QăQJWӟi lui sùng bái bӕQQѫLÿӝng tâm (Samvejaniya) ҩy, có thӇ cho là nguyên nhân sanh ra sӵ tҥo tӏQK[iFKRFKѭWăQJӣPjQD\FK~QJWDWKѭӡng hay gӑi là nhà chùa. Thuӣ Phұt còn tҥi thӃ, các bұF7KLQKYăQKҵQJWKHRErPFKѭQ1JjLQKӭt OjÿӭF$QDQGDĈӃn khi Phұt tӏch diӋt rӗi chҷng còn thҩ\Ĉӭc ThӃ 7{QQKѭ[ѭDQӳa, cho

8 | Nhựt hành của người tại gia tu Phật

QrQFiFQJjLWKѭӡQJÿHPQKDXÿӃn mӝt trong bӕQQѫLÿӝng tâm (Samvejaniya) theo lӡi di huҩn cӫDĈӭc ThӃ 7{Q ÿmFyJiҧLWUѭӟc) thành ra bӕQQѫLҩy hҷng có Phұt tӱ tӟi lui sùng bái không ngӟW1KkQÿyQKӳQJQJѭӡi ӣ gҫn mҩ\QѫLÿӝng tâm (Samvejaniya) muӕn làm viӋFSKѭӟc báu, nên hӑ cҩt chӛ ngө ÿӇ tiӃSUѭӟc kҿ ӣ SKѭѫQJ[DWӟi lui. Sau rӗi có nhà thành tâm, hӑ lұp tӏnh thҩt WURQJQѫLҩ\FKRFKѭWăQJQJө. VӅ phҫQ7ăQJJLjYuFyQKLӅu vӏ ÿӃn ӣ gìn giӳ VăQVyFPҩ\QѫLҩy, mӟi sanh ra duyên cӟ viӋc xây chùa, lұp thҩt (giӕQJQKѭ FK~QJWDÿmOjPUDWURQJQJj\QD\ 6DXUӗi thành ra thói quen, lұp chùa trong các xӭ là vì lӁ ҩy. Bӣi có các hàng Phұt tӱ tӟi lui bӕQQѫLÿӝng tâm (Samvejaniya) ҩ\QJѭӡi ӣ gҫn thì dӉ ÿLQJѭӡLQѫL[DWKuNKyÿӃn, cho nên nhӳQJQJѭӡLWKDSKѭѫQJFyWҥo bҧo tháp trong xӭ hӑ, cho dӉ bӅ sùng bái. Trong mҩ\ QѫL Yұt dөQJ WKiS Pj Ĉӭc ThӃ 7{Q ÿm GL KXҩn, chӍ có cây Bӗ ÿӅ tҥi xӭ BuGGKDJƗ\ƗFyWKӇ chiӃWÿHPWUӗng sang xӭ NKiFÿѭӧc. Do lӁ ҩy nên phҫQÿ{QJQJѭӡi ӣ xa lҩy hӝt hoһc chiӃt cây Bӗ ÿӅ mҽÿHPYӅ trӗng trong xӭ mình, cho dӉ bӅ sùng bái. Khi ÿmWҥo ra bҧo tháp trong xӭ rӗi thì phҧLFyQJѭӡi coi giӳ, mӟi sanh ra sӵ lұp chùa, cҩt thҩt, là lӁ QKѭYұy. Thuӣ Phұt còn tҥi thӃFNJQJÿmFyQKjWӏQK[iQKѭ7U~FOkPWӏnh xá (Veluvana) và KǤ viên tӏnh xá (Jetavana) cӫDQKjÿҥi phú gia CҩS&{ĈӝF $QƗWKDSLQGLND Oұp ra tҥi thành Xa-quát-WKL 6ƗYDWWKƯ  1KѭQJQKjWӏnh xá lұp ra trong thӡi kǤ PhұWWKuFKѭWăQJFKӍ ӣ chӛ ngө, trong mӝWÿ{LNKLWK{L/~FQjR3KұWÿLSKә ÿӝ ÿӃQFiFQѭӟc khác, tӏnh xá vүn bӓ trӕng, chҷng còn ai gìn giӳ. Nhӳng nhà chùa lұp ra sau này có thӡ thánh tích cӫa Phұt, làm QѫL[XKѭӟQJFKRWtQÿӗ, là vұt thay thӃ cho Phұt, hҵQJFyQJѭӡi tӟi lui, lӉ EiLF~QJGѭӡng, nên mӟLFyQJѭӡLVăQVyFOjOӁ QKѭYұy. 7KHRWKyLTXHQQJѭӡi ҨQĈӝ rҩWWtQQJѭӥng giӕQJ³ÿҥi thanh bӗ ÿӅ´ &UƯPDKƗERGKL  tҥi xӭ %XGGKDJƗ\Ɨ Có lӏch sӱ nói chҳc chҳn rҵng: thuӣ Phұt giáo truyӅQVDQJÿҧo Tích lҩn &H\ODQ ÿӭF+RjQJÿӃ A-dөc có dáng giӕQJFk\³ÿҥi thanh bӗ ÿӅ´ &UƯPDKƗERGKL [ӭ %XGGKDJƗ\ƗFKRĈӭc vua Tích Lan hiӋXOj³'HYDQDPSL\DWLVVD´ÿHPWUӗQJWURQJQѭӟc, còn OѭXWUX\ӅQÿӃn ngày nay. ---

PHẬT GIÁO CHUYỂN SANG CÁC NƯỚC LẦN ĐẦU HẾT Thuӣ PhұWJLiRÿѭӧFQăPÿӭF+RjQJÿӃ A-dөc (asoka) lên thӃ ngôi cha, thӕng trӏ WURQJQѭӟc ҨQĈӝ. Ngài nӕi chí cӫa phө YѭѫQJngài, nên hҵQJÿHPELQKÿLFKLQKSKҥt các xӭ.KLÿmWKkXSKөFÿѭӧc xӭ Kalingarattha rӗi, ngài có thҭm xét rҵng: Trұn giһc vӯa qua, bӑn Kalingarattha bӏ tӱ trұn hҵng vҥn hҵng ӭFQJѭӡi, thҩy càng thҧPWKѭѫQJ7Kұt là viӋc chҷng nên làm. Tӯ ÿk\ 1JjLUҩWÿHPOzQJWtQQJѭӥng Phұt giáo, phӃ sӵ thân chinh các Qѭӟc, chӍ lo trӏ DQQѭӟc nhà, theo lӁ ÿҥo, nên ngài mӟi có hiӋu riêng là ThҥQKSKiSYѭѫQJ A-dөF &UƯGKDPPƗVRNDUƗMD  Muӕn cho thiӋn tín bӓ dӳ vӅ lành, nJjLÿӏnh truyӅn bá PhұWSKiSÿӃQFiFQѭӟc ӣ Gѭӟi quyӅn nJjLĈLӅu này là nguyên nhân làm cho PhұWJLiRÿѭӧFKjQKWUѭӟng. Lӏch sӱ ghi rҵng: thuӣ ҩ\WURQJQѭӟc ҨQĈӝ có 4 mһWÿҥo: Phұt giáo, Bà-la-môn giáo, Je-na giáo, A- ji-qua-ca giáo. ĈӭFKRjQJÿӃ A-dөc xét rҵng: Phұt giáo là mӝt nӅQÿҥRY{WKѭӧng, không mӝt tôn giáo nào sánh bҵng, nên ngài nhӭWÿӏQKÿHP3KұWJLiRUDÿӇ KyDÿӝ chúng sanh. Ngài lҩy Phұt giáo làm quӕFJLiRQKѭQJ QJjLFNJQJFKҷng hà hiӃp các mһWÿҥo khác. Vì lòng thành tín Phұt giáo nên Ngài làm lӉ thӑ phép tam qui và trì trai, giӳ giӟL1JjLFNJQJ có xuҩt gia thӑ cө túc giӟi mӝt lúc (có lӁ GRWKHRJѭѫQJFӫDQJjLÿk\PjFiFÿӭc vua lân

|9

EDQJFKRÿӃQYXD;LrPFNJQJYұ\ÿӅu có thӑ tө cúc giӟi làm tǤ NKѭX trong mӝt lúc hӃt). 1JjLFNJQJFyÿӃn sùng bái bӕQQѫLÿӝng tâm (SamvejaniyaWKƗQD YjWҥRWѭӧng PhұWÿӇ thӡ WURQJFiFQѫL ĈӭFKRjQJÿӃ A-dөc có làm 3 viӋFÿҥi hӳu ích cho Phұt giáo: lұp hӝi kӃt tұp Tam tҥng, truyӅn bá Phұt giáo, tҥo tháp Phұt. Ngài kӃt tұp Tam tҥng tӯ khi Ngài mӟi qui y Phұt giáo. Thuӣ ҩ\FKѭWăQJÿmFKLDUDOjPKDLSKiLUӗi là: phái Nguyên Thӫ\ 7KHUDYƗGD SKiL7kQ TiӃQ ƖFƗU\DYƗGD 7ӯ khi kӃt tұp kǤ QKu QKѭÿmFyJLҧLSKtDWUѭӟc) trӣ vӅ sau, trong mӛi phái lҥLFzQFKLDUDÿӃn 10 chi phái nӳa. ĈӭFKRjQJÿӃ A-dөc rҩt tôn trӑQJÿҥLÿӭc Mogaliputratissa là vӏ 7ăQJWKӕng cӫa phái 7KHUDYƗGDQrQQJjLPӟi hӃt lòng bҧo hӝ phái ҩ\7URQJÿҥi tҥng luұt có ghi rҵng: Khi bӑ ngoҥLÿҥo thҩ\FKѭWăQJKҵQJÿѭӧc nhà vua sùng bái, dâng cúng nhiӅu vұt dөng, bӑn hӑ lҥi giҧ dӕi vào tu theo Phұt giáo rҩt nhiӅu, mӟi sanh ra có sӵ bҩWKzDWURQJWăQJFK~QJ7Kҩu ÿӃQWDLÿӭFKRjQJÿӃ A-dөc, ngài bèn dҥy phҧi tra vҩn, nӃu thҫy tǤ NKѭXQjRÿiSNK{QJ thông, phҧi bӏ trөc xuҩt ra khӓi giáo hӝi, ngài bҥFKFQJÿҥLÿӭF7ăQJWKӕng làm tӑa chӫ, hӝi hӑSFKѭ WăQJÿӇ kӃt tұp Kinh, Luұt lҥi mӝt lҫn nӳa, tҥi thành Pataliputra. Hӝi thánh kǤ này gӑLOj³.Ӄt tұp kǤ ED´ 7DWL\DVDQJƗ\DQƗ 'RVӵ chia rӁ FKѭWăQJUDOjPKDLSKiLWӯ khi kӃt tұp kǤ QKuQăPWUӣ vӅ sau, bên giáo hӝi cӫa phái Tân TiӃQ ƖFƗU\DYƗGD ÿmFy sӱDÿәi Phұt Pháp nhiӅu lҳm rӗi, nên mӟi sanh ra sӵ bҩWKzDWURQJWăQJFK~QJ&ӟ ҩy nên ÿӭFKRjQJÿӃ A-dөc mӟi trөc xuҩt bên phái Tân TiӃn hӃt 60.000 vӏ tǤ NKѭX và kӃt tұp Tam tҥng, yêu cҫXWăQJFK~QJSKҧLÿӗng ý nhau, thӑ trì mӝt giáo pháp. Hӝi thánh kǤ ba này FNJQJGQJWLӃQJ0DJDGKD 3ƗOƯ ÿӇ kӃt tұSQRLWKHRJѭѫQJKDLNǤ kӃt tұSWUѭӟc, chӍ khác nhau là lӵa bӓ mҩy chӛ thêm bӟt. Tuy là dùng tiӃQJ0DJDGKDÿӇ kӃt tұp, chӟ hӝi thánh kǤ EDQj\FNJQJFKѭDFKpSWDPWҥng ra bҵng chӳ. VӅ viӋFÿӭFKRjQJÿӃ A-dөFFKRQJѭӡLÿLWX\rQWUX\Ӆn PhұW3KiSVDQJÿӃQFiFQѭӟ

10 | Nhựt hành của người tại gia tu Phật

GIẢI VỀ NGUYÊN NHÂN SỰ TẠO TƯỢNG PHẬT ĐẦU TIÊN 6DXNKLÿӭFKRjQJÿӃ A-dөFWKăQJKjUӗi, thì các vӏ vua lên cҫm quyӅn chánh trӏ kӃ nghiӋp cho ngài, NK{QJÿӫ sӭc gìn giӳ bӡ F}LÿѭӧFYƭQKYLӉQFiFQѭӟFFKѭKҫXÿӅu trӣ [ѭQJYѭѫQJWӵ trӏ. Tuy nhiên, PhұWJLiRFNJQJFzQÿѭӧFKѭQJWKҥQKQKѭ[ѭD Các xӭ SKѭѫQJWk\Eҳc ҨQĈӝ QKѭ[ӭ Ganh-thá-rá (Gandhara) chӛ PjQJѭӡi Hi lҥp (Grec) lұSQѫLFѭQJө trong xӭ ҨQĈӝ ÿmOkXÿӡi. Thuӣ ÿӭFKRjQJÿӃ A-dөc trӏ vì, thì bӑn Qj\FNJQJÿӅu tu theo PhұWJLiRÿӃQNKLKRjQJÿӃ A-dөFWKăQJKjUӗi, hӑ lҥL[ѭQJYѭѫQJ [ѭQJEiFyEӑn bӓ PhұWJLiRWKHRÿҥR*UHQFOjÿҥRFNJFӫa hӑPjFNJQJFzQQJѭӡi theo Phұt giáo vұy. 1Jѭӡi Hi lҥp theo tôn giáo cӫa hӑOjÿҥRVQJEiLFKѭ7KLrQKӑ quen tҥRWѭӧQJFKѭ 7KLrQÿӇ thӡÿӃn khi theo Phұt giáo hӑ FNJQJQRLWөF[ѭDWҥRWѭӧng PhұWÿӇ sùng bái vұy. 1KѭQJWKuӣ ҩy, chӍ nӝi trong xӭ Gandhara có thӡ Wѭӧng PhұWWK{LYuQѭӟc cӫa hӑ còn nhӓ hҽp, nên không có thӇ truyӅQEiVDQJÿӃQQѭӟFQJRjLÿѭӧc. ChҷQJEDROkXQJѭӡi Hi lҥp bӏ YXD.DQLVNDÿHPELQKWKkXSKөc (sau khi Phұt tӏFKÿѭӧFQăP Ĉӭc vua này rҩt tín QJѭӥng Phұt giáo, lұSÿӃ ÿ{Wҥi thành Bú-rú-xá-bú-ri (Purusapuri) phía bҳc xӭ Gandhara. Ĉӭc vua Kaniska bҧo hӝ Phұt giáo, có làm hai viӋc rҩt hӳu ích cho nӅQÿҥo là: tҥRWѭѫQJ Phұt, kӃt tұp Tam tҥng. VӅ viӋc tҥRWѭӧng Phұt, WUѭӟc hӃWQJѭӡi Hi lҥSÿӏnh tҥo ra mӝWNKX{QWѭӧng cho khác KѫQQJѭӡLWKѭӡng, hҫu dӉ bӅ phân biӋt và mӝt kiӇu nӳa cho xinh ÿҽp, cho thiên hҥ thҩy mà ÿHPOzQJWtQQJѭӥng. Vҧ lҥi, thuӣ tҥRWѭӧng chҷng có mӝWDL FKtQKPuQK ÿѭӧc giáp mһWĈӭc ThӃ 7{Q Yuÿm trҧi qua nhiӅXÿӡi rӗi) chӍ còn lӏch sӱ ÿӇ lҥi nói rҵng: PhұWFyWѭӟng tӕWNKiFWKѭӡng và WUѭӟc kia Ngài là vua trong mӝWQѭӟc trung ҨQĈӝ, bӓ QJ{LÿLWuPÿҥRFKRQrQQJѭӡi Hi Lҥp tҥRWѭӧng theo lúc Ngài còn làm vua, lúc Ngài làm thҫy tǤ NKѭXSa-môn mһc tam y, lúc Ngài mӟi giáng sanh. Bӑn thӧ Hi lҥp có tҥo ra nhiӅu kiӇXWѭӧQJQKѭ/~F1JjLFKѭD chӭng quҧ PhұWWKuWѭӧng ngӗi kiӃt già, bán già, tham thiӅn, nhҳm mҳt, hai tay chӗng lên ÿӇ trên chân mһt. Lúc Ngài thҳQJ0DYѭѫQJWKu1JjLQJӗi mà tay mһt mһt chӍ xuӕQJÿҩt tӓ dҩu rҵQJFyÿҩt làm chӭng. Khi ChuyӇn pháp luân thì 10 ngón tay cӫa Ngài xòe ra ráp tròn lҥi giӕQJQKѭWUái cҫu. Lúc Ngài hiӋn thҫQWK{QJWUѭӟc mһt bӑn ngoҥLÿҥo nghӏch cùng 1JjLWKuFyKRDVHQÿӥ Ngài. Lúc nhұp NiӃt-bàn thì Ngài nҵm nghiêng bên tay mһt. Thuӣ ÿӭc vua Kaniska trӏ YuWKuWăQJFK~QJÿmFKLDUDOjPKDLSKiL 1) 3KiLSKѭѫQJEҳc ҨQĈӝ mà thiên hҥ tKѭӡng gӑLOjSKiLĈҥi thӯDQKѭQJj\QD\PjWURQJ[ӭ Tây Tҥng, Cao Ly, Tàu, Nhӵt, ViӋt Nam sùng bái; 2) 3KiLSKѭѫQJQDPҨQĈӝ PjErQĈҥi thӯa hӑ gӑi là TiӇu thӯa mà xӭ Tích Lan, MiӃQĈLӋn, Soan-tha quҫQÿҧR;LrP&DR0LrQÿành hoan nghinh. 3KѭѫQJEҳc thì phҫQÿ{QJFKѭWăQJTXLWKHRSKiL7kQ7LӃn ƖFƗU\DYƗGD . Lӏch sӱ có ghi rҵQJĈӭc vua Kaniska muӕn lұp hӝi kӃt tұp Tam tҥQJFKRFKѭWăQJKLӋp nhӭWQKѭQJ FKѭ WăQJ JLӳ theo phái cӫD PuQK ÿm OkX QăP Uӗi, nên không thuұn hiӋp nhӭW Ĉӭc vua Kaniska bèn cho phép phái Bҳc hӝi tҥi thành Purusapuri, dùng tiӃng Bҳc phҥn (Sanskrit) ÿӇ kӃt tұp, cho nên mӟi có Tam tҥng mӟi bҵng tiӃng Sanskrit, còn phái Nam thì chӍ giӳ qui tҳF[ѭDGQJWLӃQJ0DJDGKD 3ƗOƯ ÿӇ kӃt tұp. Theo lӏch sӱ thì kӇ tӯ khi kӃt tұp kǤ EDPjÿӭFKRjQJÿӃ A-dөFÿmOұSUDFKRÿӃn ngày nay, ai muӕn giӳ theo phái nào thì tùy sӣ thích cӫa mӛLQJѭӡi, mӟi có sӵ chia rӁ FKѭWăQJ UDOjPKDLSKiLQKѭÿmQyLWUrQ ---

| 11

GIẢI VỀ TƯỢNG PHẬT VÀ TƯỢNG BỒ-TÁT Đã Tạo Ra Trong Phái Đại Thừa Tӯ thuӣ Phұt giáo chia ra làm hai phái (Bҳc và Nam) thì cҧ KDLErQFNJQJÿӅu thӑ trì theo Tam tҥng cӫa mӛi phái. Phái Nam lҩy tҥng luұt làm trӑng, phái Bҳc dùng tҥng luұn làm gӕc. 3KiLSKѭѫQJ1DPOҩy tҥng luұt làm trӑQJOjQRLWKHRJѭѫQJFӫDFiFÿҥLÿӭc A-la-hán (trӵc tiӃp Phұt) hӝi hӑp kӃt tұp trong kǤ nhӭt, y theo chánh giáo cӫDĈӭc ThӃ 7{QQKѭ WKѭӣ Ngài còn tҥi thӃ. 3KiLSKѭѫQJ%ҳc muӕn tuyên truyӅn Phұt Pháp cho phҫQÿ{QJQJѭӡi WtQQJѭӥng, nên hӑ tWKD\ÿӇ ý sӵ trì giӟi, hӑ dùng tҥng luұn làm gӕc. &KѭWăQJSKѭѫQJNam xét rҵng: tӯ [ѭDÿӃn nay hҵng lҩ\FkX³7ӵ JLiFJLiFWKD´là mình tӍnh ngӝ mình rӗi sӁ tӍQKQJѭӡi, ҩ\OjFRQÿjQJUҩt chұt hҽp, rҩWNKyNKăQFKRSKҫQÿ{QJ QJѭӡi hành theo, nên mӟLÿӏnh sӱDÿәi chӃ biӃQWKrPSKѭѫQJSKiSPӟi, hҫu cho thiên hҥ dӉ bӅ hҩp tKXWUѭӟFÿӝ QJѭӡi rӗi sau sӁ ÿӝ mình. Cho nên hӑ tӵ gӑLOjĈҥi thӯDQJKƭDOj xe lӟQÿӇ ÿѭDQJѭӡi qua khӓi bӡ sanh tӱ, rӗi hӑ lҥi trӣ gӑi phái Nguyên Thӫy là TiӇu thӯa, QJKƭDOj[HQKӓ chұt hҽp. 3KiLSKѭѫQJ1DPKӑ tӵ gӑi là phái Nguyên Thӫ\ 7KHUDYƗGD KRһFOj7KLQK9ăQWKӯa 6ƗYDND\ƗQD  1KѭQJ VDX Qj\ SKҫQ ÿ{QJ QJѭӡL TXHQ WKHR SKiL Ĉҥi thӯa, nên gӑi phái Nguyên Thӫy là TiӇu thӯDQKѭYұy. 3KiLĈҥi thӯa phát khӣi lên do theo duyên cӟ ÿmPӟi giҧi trên, phái này hӑ canh cҧi Phұt Pháp (Tam tҥng) theo ý kiӃn riêng cӫa hӑ1KѭKӑ dҥy không nên phát nguyӋn thành bӵc ĈӝF*LiF 3DFFKHNDEXGGKD 7KLQKYăQJLiF 6ƗYDNDEXGGKD YuKDLEұc này chӍ nhұp NiӃt- bàn mӝW PuQK NK{QJ ÿӝ tұn chúng sanh, không có sӵ lӧi ích cho phҫQ ÿ{QJ FKӍ phҧi nguyӋn thành bұc Chánh BiӃn Tri 6DPPƗVDPEXGGKD ÿӇ phә ÿӝ chúng sanh vào NiӃt- bàn, rӗi sau sӁ ÿӝ mình. Bӣi hӑ FKRQKѭYұy là phҧLKѫQQrQKӑ hҵng khuyên dҥ\QJѭӡi phҧi nguyӋn làm Bӗ-WiWQKkQÿyPjKӑ WKѭӡng gӑi các bұc A-la-hán là Bӗ-tát hӃt. Sau nӳa, dҫn dҫn hӑ lҥi thêm rҵng, Phұt tKѭӡng trú trong tam thӃ (quá khӭ, hiӋn tҥi, vӏ ODL QJKƭDOj Phұt hҵng có trong thӃ giӟi. Lҥi thêm rҵng có nhiӅu vӏ Phұt khác nhau gӑi là 6D\DPEKnjEXGGKDKD\Oj$GƯEXGGKD12 WKѭӡQJWU~ÿӡLÿӡi kiӃp kiӃp trong thӃ giӟLYjFNJQJ có 5 vӏ PhұW'K\ƗQLEXGGKDNKiFQӳa, do sӭc thiӅQÿӏnh cӫa PhұW$GƯEXGGKDVDQKUDKҵng ngӵ WUrQWKѭӧng giӟi là bӵc dүn dҳt Bӗ-tát giáng sanh xuӕng thӃ gian làm µQJѭӡi Phұt¶ 0DQXVVDEXGGKD  ÿӇ tӃ ÿӝ FK~QJ VDQK 1Kѭ Kӑ nói có 28 vӏ PhұW ÿӭQJ ÿҫu hӃt là 7DQKDQWDNDUDÿӅu là A-GLFKRÿӃn ÿӭc Gotama13 WKuSKiLĈҥi thӯDFNJQJFKROjQJѭӡi Phұt (Manussabuddha) hӃt. Trong mӛi vӏ PhұWÿӅu có ba thân: ӭQJWKkQ VDPEKRNƗ\D OjSKjP thân, là thân phҧi chӏu sӵ sanh, lão, bӋnh, tӱ QKѭQJѭӡLWKѭӡQJEiRWKkQ QLUDPDQDNƗ\D  là thân trong sҥch trӑn lành, thoát khӓLFiFÿLӅu phiӅn não tӯ NKLÿѭӧFÿҥi ngӝ; pháp thân GKDPPDNƗ\D là thân pháp báu mà Ngài tӵ ngӝ. Chùa Tàu, chùa ViӋW1DPWKHRSKiLĈҥi thӯDWKѭӡng tҥRWѭӧng PhұWUDEDWKkQQKѭYұy. 3KiLĈҥi thӯa còn tҥRUDWѭӧng Phұt và Bӗ-tát nhiӅu kiӇu, canh cҧi theo ý riêng cӫa hӑ, có nhiӅX ÿҫu, nhiӅu tay cҫm mӛi món khí giӟi khác nhau, lҥL FNJQJ Fy WҥR Wѭӧng Bӗ-tát /RNHVYƗUD KRһF $YDORNLWHVYƗUD PjQJѭӡi ViӋW1DPPuQKWKѭӡng hay gӑi là Phұt Quan Âm. Hӑ tҥRWѭӧng ra nhiӅu kiӇXQKѭYұ\ÿӇ sùng bái là do nhóm ngѭӡi Bà-la-môn muӕn qui nhӭt Phұt giáo và Bà-la-môn giáo. Cҧ hai mһWÿҥRÿӅu khác hҷQQKDXQKѭFKӛ này:

12

Tàu dӏch là KiӃQVѫ3Kұt

13

Tàu dӏch là Cӗ ĈjP

12 | Nhựt hành của người tại gia tu Phật

Ĉҥo Phұt dҥy: Quҧ vui hay quҧ khә ÿӅXGRQѫLFiLQJKLӋp lành hoһc cái nghiӋp dӳ cӫa FRQQJѭӡLÿmOjPUDĈӭc ThӃ 7{QNKLÿѭӧc chӭQJÿҳc bұc Chánh BiӃn Tri rӗL1JjLÿHP FiL3KiSY{WKѭӧng cӫD1JjLÿmWӵ ngӝ ҩ\ÿLSKә ÿӝ chúng sanh, xong rӗi, Ngài tӏch diӋt, Ngài chӍ FzQÿӇ lҥi cái Pháp. Bên Bà-la-môn giáo dҥy: Có mӝWÿҩng chúa tӇ hҵng ngӵ WUrQWKѭӧng giӟi xem sӵ lành, dӳ cӫa chúng sanh, ai làm quҩy, không vӯa lòng thì Ngài hành phҥt, ai sùng bái Ngài thì 1JjLEDQѫQ[XӕQJSKѭӟc. NhӳQJQJѭӡi hҥ WULÿӅu vӯa lòng theo sӵ dҥy dӛ ҩy, bӣi dӉ GjQJKѫQOjPuQKWӵ tu, tӵ ÿӝ. Cho nên nhӳQJQJѭӡLÿLWX\rQWUX\Ӆn PhұWJLiRErQSKiLĈҥi thӯDGRÿyPjFDQKFҧi, chӃ biӃn theo Bà-la-môn giáo. Hӑ dҥy rҵQJÿӭc Bӗ-tát là bұc hӝ pháp, nên hӑ khuyên con QJѭӡi phҧi tôn kính Ngài, Ngài hҵng ngӵ WUrQWKѭӧng giӟLFNJQJQKѭErQ%j-la-môn giáo vұy. Sӵ canh cҧi theo ý kiӃn riêng ҩy là hӑ thҩ\ÿLӅu nào cho là tӕt cӫDÿҥo khác, thì hӑ thêm vào. Chҷng phҧi chӍ FySKiLĈҥi thӯa Phұt giáo sӱDÿәLQKѭWKӃ ҩy; Bà-la-P{QJLiRFNJQJ vұy, hӑ thҩy bên Phұt giáo chӛ nào tӕt thì hӑ FNJQJOjPWKHR9uOӁ ҩy mà Bà-la-môn giáo có lұp mӝWFKLÿҥo gӑi là Visnuveda hӑ cho rҵQJÿӭc Narayan là mӝt vӏ Phұt, là mӝWÿҩng tӃ ÿӝ FK~QJVDQKNKLFRQQJѭӡi bӏ tai nҥn thì Ngài Virapurasa xuӕng cӭu vӟWQKѭÿӭc .ULVQDÿӭF5ƗPDFKRÿӃQÿӭc Sakyamuni mà hӑ FNJQJFKROjÿӭc Narayanavata. Ĉӭc Bӗ-WiWPjSKiLĈҥi thӯa canh cҧi ҩy, có nhiӅu hҥng lҳPQKѭQJÿk\FKӍ kӇ tóm tҳt có 5 hҥng14: Samantabhadrabodhisatva: là bӵc Bӗ-tát hӝ pháp cӫDĈӭc Phұt Kakkusandha; 9ƗMLUDSƗQLERGKLVDWYD Oj Eӵc là bӵc Bӗ-tát hӝ pháp cӫD Ĉӭc PhұW .RQƗ .DPDQD Racanapanibodhisatva: là bӵc là bӵc Bӗ-tát hӝ pháp cӫD Ĉӭc Phұt Kassapa; Avalokilesvarabodhisatva: là bӵc là bӵc Bӗ-tát hӝ pháp cӫDĈӭc Phұt Gotama (Cӗ ĈjP  Visavapanibodhisatva: là bӵc là bӵc Bӗ-tát hӝ pháp cӫDĈӭc Phұt Ariyametteyya (Di Lһc) (là Phұt vӏ lai). 7ѭӧng Bӗ-WiWPjSKiLĈҥi thӯDÿmWҥRUDWUѭӟc hӃt có mһc y phөc nhà vua cho dӉ phân biӋt, tay có cҫm khí giӟi khác nhau. Sau rӗi do theo Bà-la-môn giáo hӑ tҥRWѭӧQJFKѭ7KLrQ KuQKGiQJNKiFWKѭӡQJQrQSKiLĈҥi thӯDFNJQJWҥRWѭӧng Bӗ-WiWNKiFWKѭӡng thêm nӳa, có nhiӅu mһt, nhiӅu tay, cҫm nhiӅu khí giӟi. ---

GIẢI VỀ THÁP PHẬT TẠO RA TRONG CÁC NƯỚC, NGOÀI ẤN ĐỘ Phұt giáo truyӅQVDQJFiFQѭӟc ngoài ҨQĈӝ, kӇ tӯ thӡLKRjQJÿӃ A-dөc, lӕi Phұt giáo ÿѭӧFQăP1KѭQJÿLӅXPjFiFQѭӟc vӏn lӁ rҵQJFyĈӭc PhұWÿӃn phә ÿӝ WURQJQѭӟc hӑ, hoһc có Thánh tích cӫa Ngài (trong thuӣ Ngài còn tҥi thӃ QKѭQói có tóc cӫa Ngài hoһc có dҩXFKѭQFӫa Ngài, thuyӃt ҩ\ÿӅXQѭѫQJWKHROӡi sau này hӃt. Thuӣ KRjQJÿӃ A- Dөc có lӏch sӱ ghi chҳc chҳQÿiQJWLQÿѭӧc, thì chӍ có mӝt xӭ Ceylan có dҩu tích cӫa Phұt. NӃu nói theo cә vұWFzQOѭXWUX\ӅQWURQJFiFQѭӟFFKRÿӃn ngày nay, thì phía tây ҨQĈӝ Phұt giáo truyӅn bá ra không bao xa, chӍ ODQWUjQÿӃn tӍQK3XQVLQKѭQJFiFSKtDNKiFWKu ÿѭӧc phә WK{QJUD[DKѫQ3KtDEҳc thì truyӅQUDÿӃQFKѭQQ~L7X\ӃWVѫQ +LPDOD\D FKt trung Á châu (bây giӡ thuӝc vӅ QѭӟF5XVVLH OX{QÿӃn QѭӟF7jXSKtDÿ{QJWKuUҧi ra xa KѫQFiFKѭӟng, tӯ Qѭӟc MiӃQĈLӋn, Soҥn Tha quҫQÿҧo, Xiêm, Cao Miên, ViӋt Nam, Tàu,

14 Tàu âm 5 vӏ PhұWQKѭYҫy: 1.PhұW&kXOѭXW{Q3Kұt Câu na hàm mâu ni, 3.Phұt Ca DiӃp, 4.Phұt Thích ca mâu ni, 5.Phұt Di lһc.

| 13

&DR/\FKtQѭӟc Nhӵt Bәn. Phía nam thì truyӅQEiÿӃn các hҧLÿҧR3DQLnj1KѭQJVӵ bành WUѭӟng Phұt giáo thì lan ra dҫn dҫn, nhiӅXWUăPQăP GRQJѭӡi ҨQĈӝ ÿLVDQJWUX\Ӆn bá, rӗi nhӳQJQJѭӡLWURQJQѭӟFÿmWtQQJѭӥQJÿHPFKӍ dҥy lҥi cho nhau. &iFKPjQJѭӡi ҨQĈӝ ÿHP3Kұt giáo phә cұSÿӃQFiFQѭӟc ҩy, thì nhӡ sӵ giao thông tӟi lui (Gamanagama) qua lҥLÿmOkXÿӡi rӗL1Jѭӡi ҨQĈӝ ÿLEX{QEiQKRһFÿӃn trú ngө WURQJFiFQѭӟc ҩ\QJѭӡLWKHRÿҥRQjRWKuÿHPÿҥo ҩ\VDQJÿӇ tu hành và chӍ dҥy dân trong Qѭӟc ҩy hành theo, cҧ Bà-la-môn giáo và PhұWJLiRFNJQJYұ\1KѭQJKDLPһWÿҥRFyÿLӅu khác hҷn nhau: Bà-la-môn giáo dҥ\ÿҥo lүn lӝn vӟi sӵ nhà viӋFQѭӟc, còn Phұt giáo chӍ khuyên tu hành theo Chánh pháp. Lҥi nӳa Bà-la-môn giáo dҥy sӵ lӧi ích có cao, thҩp theo giai cҩp xã hӝi, còn Phұt giáo huҩn dө QJѭӡi bҩWSKkQW{QWLWKѭӧng hҥ. Duyên cӟ mà hai mһWÿҥRÿѭӧc thҥQKYѭӧQJNKiFQKDXWURQJFiFQѭӟFOjQѭӟc nào ӣ Gѭӟi quyӅn ҨQĈӝ, Qѭӟc ҩy Bà-la-P{QJLiRÿѭӧc thҥQKKjQKQKѭ[ӭ -ƗYD.DPEnjMƗYY«QѭӟFPjQJѭӡi Ҩn Ĉӝ không có quyӅn hành thì PhұWJLiRÿѭӧc nhiӅXQJѭӡLWtQQJѭӥQJKѫQQKѭQѭӟc MiӃn ĈLӋn, Tích LaQYY« Hai mһWÿҥo lҥi còn khác nhau mӝWÿLӅu nӳa là nJѭӡi giӳ ÿҥo Bà-la-môn thì không sӕt sҳng vӅ sӵ tuyên truyӅQÿҥRÿӭc, do cӟ ÿmJLҧi trên, vӅ Phұt giáo thì lҩy sӵ giáo hóa làm trӑng, tӯ thuӣ Phұt còn tҥi thӃ. Thuӣ ÿӭFKRjQJÿӃ A-dөc trӏ vì, PhұW*LiRÿѭӧc thҥnh hành cӵFÿLӇm, nhӡ Ngài phái QJѭӡLÿLWUX\ӅQEiVDQJFiFQѭӟFFKRQrQWURQJQѭӟc ҨQĈӝ có lӡi khen rҵQJĈӭc vua nào có lòng hӝ Phұt Pháp thì hҵQJÿѭӧFOjPKRjQJÿӃ WURQJQѭӟc ҨQĈӝ1Kѭÿӭc vua Kaniska hҵQJQRLWKHRJѭѫQJFӫDKRjQJÿӃ A-dөFFKRQJѭӡLVDQJEjQKWUѭӟng Phұt giáo ÿӃQFiFQѭӟc. 1Jѭӡi sang truyӅn PhұWJLiRÿӅXGRWKHRFRQÿѭӡng mà hӑ ÿmWKѭӡQJKD\ÿLWӟi, lui, qua, lҥi tӯ [ѭDPjÿӃQFiFQѭӟF1JѭӡLVDQJFiFQѭӟc phía tây và phía bҳc thì phҫQÿ{QJ OjQJѭӡi ҨQĈӝ ӣ miӅQWUrQÿLÿѭӡng bӝ thì tӯ QѭӟF*DQGKDUDVDQJTXDQѭӟc Punsin hoһc theRFRQÿѭӡng Trung Á châu. VӅ SKtDÿ{QJSKҫn nhiӅXOjQJѭӡi Trung ҨQÿӝ, tӯ Qѭӟc Magadha xuӕQJÿҧo Tích Lan, hoһc xuӕng theo bãi biӇQ%HQJDOHÿӃn MiӃQĈLӋn, Xiêm. 1Jѭӡi sang phía nam, phҫQÿ{QJÿӅXOjQJѭӡi miӅQGѭӟLQѭѫQJWKX\Ӆn mà qua biӇQÿӃn ÿҧo SumDWUDÿҧo Java và trӣ lên xӭ Chàm (bây giӡ thuӝc vӅ xӭ Trung-ViӋt, ViӋt Nam) và QѭӟF.DPEnjMD1KkQÿyQrQ3Kұt Pháp và kiӇu mүXKuQKWѭӧng, tháp PhұWWURQJFiFQѭӟc mӟi có sӵ NKiFQKDXQKѭYұ\&iFQѭӟFSKtDWk\ÿӅXQRLWKHRQѭӟF0DJDGKDQѭӟc phía nam thì bҳWFKѭӟFQJѭӡi ҨQĈӝ miӅQGѭӟL .DOLQJDUDWWKD ÿHPWUX\ӅQVDQJÿӅu do Phұt JLiRWURQJQѭӟc ҨQĈӝ. Thuӣ ÿҫXWLrQÿӭFKRjQJÿӃ A-dөFSKiLQJѭӡLÿLWUX\Ӆn bá Phұt JLiRWKuWURQJQѭӟc ҨQĈӝ còn giӳ theo phái Nguyên Thӫ\ 7KHUDYƗGD  PjSKiLĈҥi thӯa hӑ gӑi là TiӇu thӯa) Tam tҥng thì dùng tiӃQJ0DJDGKD 3ƗOƯ \WKHRNӃt tұp kǤ EDQKѭ[ӭ Tích Lan FNJQJÿӅu theo phái Nguyên Thӫ\ĈӃQÿӡi vua Kaniska Ngài cho phép kӃt tұp Tam tҥng bҵng tiӃng Sanskrit (Bҳc phҥn) mӟLVDQKUDFySKiLĈҥi thӯDWUjQUDWURQJQѭӟc ҨQĈӝ1Jѭӡi ҨQĈӝ truyӅQSKiLĈҥi thӯDÿӃQFiFQѭӟFÿmFyJLӳ theo phái TiӇu thӯa, thì phҫQÿ{QJKӑ trӣ xXKѭӟQJWKHRĈҥi thӯa, trӯ QJѭӡLQѭӟc Tích Lan, MiӃQĈLӋn, thì hӑ còn nҳm giӳ phái Nguyên Thӫ\ 7KHUDYƗGD Yuÿѭӧc ӣ gҫn các bӵc thiӋn trí thӭFQѭӟc Magadha giӳ phái TiӇu thӯa, nên mӟLFzQGX\WUuÿҥo cә. Có lӏch sӱ nói rҵng: thuӣ PhұWJLiRÿѭӧc KѫQQăm, có mӝWQJѭӡi ӣ WKjQK%XGGKDJƗ\ƗSKiWWkPUҩt tín thành vào xuҩt gia theo phái Nguyên Thӫy, tên cӫa Ngài còn ghi khҳFOjÿӭc A-xà-lê Buddhaghosa hӑc thông suӕt Tam tҥng rӗi, xét rҵng Tam tҥQJWURQJQѭӟF0DJDGKDÿmNKҳc bҵQJYăQWӵ, có sai sót nhiӅu chӛ, NK{QJÿ~QJ3Kұt ngôn (Buddhavacana). Ngài biӃt bên Tích Lan FNJQJFy7DPWҥng khác bҵQJYăQWӵ, y theo lӡi truyӅn giáo cӫDÿҥLÿӭF0DKLQGDĈӭc A-xà-lê Buddhaghosa

14 | Nhựt hành của người tại gia tu Phật

mӟi cӕ gҳng sang Tích Lan, có mang theo Tam tҥQJWURQJQѭӟF0DJDGKDÿӇ dò xét, nghiên cӭu, so sánh vӟi Phұt Pháp bên Tích Lan. Bên Tích Lan có Tam tҥng bҵng ba thӭ: 1) Thӭ 3ƗOƯOj7DPWҥng chép y theo trong kӃt tұp kǤ ba, ghi bҵng tiӃQJ0DJDGKDPjÿҥLÿӭF0DKLQGD1JjLÿmWKXӝc nҵm lòng, rӗLÿHP sang truyӅn dҥ\FKѭWăQJTích Lan FNJQJKӑc nҵm lòng ÿӇ truyӅn lҥLFKRQJѭӡLWURQJQѭӟc. 2) Mӝt thӭ nӳa gӑLOj$WWKDNDWKƗOjOӡi chú giҧi thêm mӝWÿ{LFKӛ PjWURQJ3ƗOƯQyLWyP tҳt, giҧng rӝng thêm ra cho nhӳQJQJѭӡi hӑc tұp dӉ hiӇXPjFKѭWăQJTích Lan dӏch ra bҵng tiӃng Tích Lan. 3) Thӭ EDOj7LNƗOjOӡi chú giҧL$WWKDNDWKƗPLQKEҥch thêm mӝt lҫn nӳa. Bӝ .LQKQj\FKѭWăQJTích Lan FNJQJGӏch ra bҵng tiӃng Tích Lan. Thuӣ ҩ\ÿӭc A-xà-Or%XGGKDJKRVDFNJQJFұ\FKѭWăQJTích Lan hӧp lҥLÿӇ dò xét giùm 3ƗOƯFKRÿ~QJWKHROӕL[ѭDWUtFKEӓ nhӳQJQѫLQjRVDLOҫm và nghiên cӭu thêm tҥng Át- thá-cá-tha, Tӏ-FDPjFKѭWăQJTích Lan ÿmFyGӏch sҹn. Thҩ\QѫLQjRÿ~QJÿҳn thì dӏch ra tiӃng Magadha cho hiӋSWKHR3ƗOƯÈW-thá-cá-tha và Tӏ-FD&zQQѫLQjRPjGz[pWWKҩy sai lҫPNK{QJÿ~QJWKHR3KұWQJ{QWKuÿӭc But-tha-khô-xa ÿӕt bӓ hӃt. Tam tҥng bҵng tiӃQJ0DJDGKD 3ƗOƯ Oj&KiQK3KiSFӫa nӅn Phұt giáo mà phái Nguyên Thӫ\ 7KHUDYƗGD WKӑ WUuWKHRÿӃn ngày nay, là Pháp bҧRÿmFKҩn chӍQKKRjQWRjQÿ~QJ WKHRFKѫQOêQKӡ ÿӭc A-xà-lê15 %XGGKDJKRVƗFƗU\D YjFKѭWăQJTích Lan ÿmFy nghiên cӭu và duyӋt chánh rӗi trong khi ҩy, nên mӟi có ghi vào lӏch sӱ miӅn NDPNKLÿҥLÿӭc 0DKLQGDYjFKѭWăQJÿҧo Tích Lan chҩn chӍnh Kinh, LuұWÿҫu tiên hӃt, kӇ là kӃt tұp kǤ thӭ WѭNKLFKѭWăQJFKpS7DPWҥng ra bҵng chӳ, kӇ là kӃt tұp kǤ thӭ QăP Thuӣ PhұWJLiRÿѭӧFQăPÿҥo PhұWWURQJQѭӟc ҨQĈӝ ÿmVX\YLGRVӵ [XQJÿӝt nhau (Bà-la-môn giáo và Phұt giáo) xҧ\UDÿmOkXUӗi, làm FKRWăQJ ÿӗ YjWtQÿӗ NK{QJÿѭӧc trong sҥFKYuÿmEӏ lүn lӝn chung vӟi Bà-la-P{QJLiR1KѭFyWtFKJKLSKkQPLQKUҵng: Có mӝWQKjVѭ7jXGDQKOjWKҫy HuyӅQ7UDQJÿLVDQJQѭӟc ҨQĈӝ thuӣ PhұWJLiRÿѭӧc 1.173 QăP7URQJWKӡi kǤ ҩ\Fyÿӭc vua Siladitya trӏ vì xӭ Ca-ni-da-cup-cha (Kanyagubja) là vua Qѭӟc Trung ҨQĈӝ, ngài là bұc hӝ pháp, cho phép kӃt tұp kinh, luұt. Cách thӭc trong sӵ kӃt tұp ҩ\QKѭVDXQj\1Jj\ÿҫXNKLrQJWѭӧng PhұWFKѭQJUDQJj\WKӭ QKuFKѭQJWѭӧng 7KiLGѭѫQJQJj\WKӭ EDFKѭQJKuQKĈҥi phҥPYѭѫQJKD\Oj7KLrQFK~D GRWKHRÿk\ÿӫ hiӇu rõ rҵng PhұWJLiRÿmVX\YLQKLӅu rӗi, trong lúc ҩy thҫy HuyӅn Trang sang thӍnh kinh bên ҨQĈӝ). %rQÿҧo Tích Lan FNJQJFKҷng yên tӏQKYuÿҧo ҩy ӣ tiӃp cұn xӭ cӫa bӑn nghӏch tà kiӃn, ӣ vӅ miӅn cӵc nam, miӅn cuӕLFQJPNJL SRLQWH [ӭ ҨQĈӝ. Bӑn nghӏch ҩ\VDQJÿiQKOҩy ÿҧo Tích Lan nhiӅu phen, có khi lҩ\ÿѭӧc và thӕng trӏ lâu QăP7URQJNKLFKLӃn tranh ҩy, Phұt giáo lҥLVX\YLFNJQJFyNKLSKiWVDQKUDPһWÿҥo khác nӳDÿӃQNKLÿӭc vua Sihalada là bұc chánh kiӃQÿѭӧc phөc quӕc, ngài lo chӍQKÿӕn Phұt giáo lҥLÿѭӧc thҥQKYѭӧng, trong Qѭӟc trӣ lҥi thӑ trì mӝWÿҥRQKѭYұ\ÿmQKLӅXOѭӧWĈӃn khi PhұWJLiRÿѭӧFQăPÿҧo Tích Lan lҥi bӏ vào tay bӑn nghӏch ҩy mӝt phen nӳa. Nhӡ ÿӭFYXD6LULVDPJKDERGKLÿiQK ÿXәi bӑn nghӏFKÿLUӗi ngài bèn lo bҧo tӗn Phұt giáo. Ngài có xét rҵng trong xӭ Tích Lan NK{QJFzQFKѭWăQJWLQKVҥch nӳa. May thay, thuӣ ҩ\WURQJQѭӟc MiӃQĈLӋn (Birmanie) Phұt giáo rҩt thҥQKKjQKKѫQFiFQѭӟc nhӡ ÿӭFKRjQJÿӃ $QXUXGGKDPDKƗUƗMDWUӏ YuQѭӟc MiӃQĈLӋn. Ngài rҩt có oai thӃ thâu phөFÿѭӧc nhiӅXQѭӟFOX{QÿӃQQѭӟc Xiêm. Ngài lo bҧo hӝ PhұWJLiRÿѭӧFKѭQJWKҥnh trRQJFiFQѭӟc ҩy. ĈӭF YXD 6LULVDPJKDERGKL FKR QJѭӡi qua cҫu thӍQK FKѭ WăQJ Qѭӟc MiӃQ ĈLӋn vӅ ÿӇ chӭng cuӝc truyӅn qui giӟLFKRFKѭWăQJTích Lan trӣ nên trong sҥFKĈӭFKRjQJÿӃ A-nu- rut-WKDQKkQÿyPjÿѭӧc giao thông vӟLQѭӟc Tích Lan, sang thӍnh Tam tҥng bҵng tiӃng 15 Giáo thӑ.

| 15

0DJDGKDPjÿӭc A-xà-Or%XGGKDJKRVDÿmNӃt tұSÿӇ lҥi trong xӭ Tích LaQÿHPYӅ làm cӫa báu quӕc gia và truyӅQEiVDQJQѭӟc Xiêm. Bên xӭ ҨQĈӝ kӇ tӯ khi PhұWJLiRÿѭӧFQăPWKuÿҥo Phұt càng thêm suy vi, do nhӳQJQJѭӡi giӳ Bà-la-môn giáo có quyӅn thӃ lӟn hà hiӃp Phұt giáo, luôn cҧ WăQJÿӗ FNJQJ trӣ [XKѭӟQJWKHRSKSKiSÿӇ PXDOzQJQJѭӡLPRQJKѭӣng sӵ lӧi danh trҫn thӃ, không còn thӑ trì kinh luұWQKѭ[ѭDFҧ phái TiӇu thӯDYjĈҥi thӯDFNJQJÿӅXQKѭYk\ ĈӃn khi bӑn Ҧ rұp có quyӅn thӃ lên, hӑ ÿHPELQKÿiQKOҩ\FiFQѫLYjpSQJѭӡi phҧi theo tôn giáo cӫa hӑ OjÿҥR,VODPDĈҥo này truyӅQVDQJÿӃQQѭӟc Punsi sau rӕWQJѭӡi Ҧ rұp ÿѭӧc quyӅn thӃ lӟn cai trӏ xӭ ҨQĈӝ, kӇ tӯ PhұW3KiSÿѭӧFQăPĈҥo Islama dҥy rҵng: Sӵ hӫy hoҥLFiFWѭӧng ҧnh mà ngѭӡLÿmW{QNtQKFKҷng hҥn là mһWÿҥo nào là mӝt SKѭӟc báu lӟn. Cho nên, bӑn Islama ÿӅXSKiKѭFiFWѭӧng Phұt và hà hiӃSQJѭӡi giӳ Phұt giáo, làm cho nhӳQJQJѭӡi tu Phұt trong xӭ ҨQĈӝ ÿӅu tan hӃt, thұWOjÿiQJWLӃc. Thuӣ Phұt giáo bӏ QJѭӡi Ҧ rұp phá hҥLÿy, chҷng phҧi chӍ nӝi trong mӝt xӭ ҨQĈӝ ÿkXFzQFyEӑn Ҧ rұp dүQELQKWKHRFRQÿjQJELӇn Hӗng HҧL 0HUURXJH ÿiQKOҩy các xӭ theo mé biӇn, tӯ ҨQĈӝ FKRÿӃQPNJL0D-lay-GX 0HOOH\\X YjÿҧR6XPDWUDÿҧo Java, xӭ Chàm theo mé sông Mékong. QuyӅn thӃ ODQUDÿӃQÿkXWKuKӑ phá hoҥLWѭӧng PhұWÿӃQÿy1KѭQJFNJQJ FzQFyQѭӟFPjQJѭӡi Ҧ rұSÿLNK{QJÿӃQQKѭFiFQѭӟc phía bҳc ҨQĈӝ (Népal, Thibet và các xӭ ӣ miӅQWUXQJÈFKkX &NJQJFzQFiFQѭӟc khác nӳDQKѭSKtDQDPWKuQѭӟc Tích LaQSKtDÿ{QJQѭӟc MiӃQĈLӋn, xӭ Xiêm, Cao Miên, ViӋt Nam, Tàu, Cao Ly và Nhӵt BәQÿӅu còn giӳ ÿҥo PhұWFKRÿӃQQJj\QD\QKѭQJVӵ KjQKÿҥo thì khác nhau. 1Jѭӡi xӭ Népal, Thibet và trung Á châu luôn cҧ và Tàu, ViӋt Nam, NhӵW&DR/\ÿӅu giӳ WKHRSKiLĈҥi thӯDQJѭӡi Tích Lan, MiӃQĈLӋn, Soҥn-tha quҫQÿҧo, Xiêm, Cao Miên giӳ theo phái TiӇu thӯa16. Mҩ\WzDWKiSÿmWҥRUDWURQJFiFQѭӟc ҩ\ÿӅu do theo khuôn mүXQѭӟc ҨQĈӝQKѭQJ FNJQJNKiFQKDX1Jѭӡi Thibet, Népal và trung Á châu thì tҥo theo kiӇu cӫDQJѭӡL*UHFÿm làm ra trong xӭ Gandhara, FKRÿӃQQJѭӡi Tàu, Cao Ly, Nhӵt BәQFNJQJYұ\QJѭӡi Java, Chàm, Cao Miên thì theo kiӇu thӧ ҨQĈӝ miӅQGѭӟi. Tháp Phұt làm theo kiӇu ҨQĈӝ và truyӅQVDQJÿӃQFiFQѭӟc, có bӕn thӭ ÿҥLNKiLWѭӧng PhұWWѭӧng Bӗ-tát, tháp Phұt, chùa Phұt. Cách thӭc bӕn thӭ cә vұt ҩ\ÿӅu khác nhau: 1) 7ѭӧng PhұWWKuQJѭӡL*UHFÿmWҥRWURQJQѭӟF*DQGKDUDWUѭӟc, rӗi mӟi truyӅn sang ÿӃQFiFQѫLQKѭÿmFyQyLWUrQ7Uѭӟc khi mӟi tҥRWѭӧng Phұt, không nhӭWÿӏnh phҧi làm theo kiӇXQjR9uWѭӧng mӟi tҥRUDVDXNKLĈӭc ThӃ Tôn nhұp diӋt ÿѭӧc 400 QăPNK{QJFyWKӇ giӕng PhұWÿѭӧc, chӍ ÿӏnh tҥo cho thiên hҥ thҩy mà phân biӋt rҵQJOjWѭӧng PhұWQKѭÿmFyJLҧLSKtDWUѭӟc. Do cӟ ҩy, nhӳQJWѭӧng Phұt trong các QѭӟFÿӅu chҷng giӕQJQKDX;HPQKѭQJѭӡi Tàu, Nhӵt sau này hӑ tҥRWѭӧng Phұt không có mһc Tam y, mà trӣ lҥi mһc áo giӕQJQKѭPҩy ông thҫy Tàu, ViӋt Nam mһc ngày nay vұy. 2) &zQWѭӧng Bӗ-tát thì phái TiӇu thӯa chӍ có tҥRWѭӧQJÿӭc Di Lһc là Bӗ-tát sӁ thành Phұt kӃ vӏ FKRĈӭF7KtFK&D0X1L1KѭQJErQĈҥi thӯa tính rҵQJFKѭ%ӗ-tát có thӃ lӵc bDQSKѭӟc và hành tӝLFRQQJѭӡL QKѭĈҥi phҥPWKLrQYѭѫQJErQ%j-la-môn giáo) nên hӑ mӟi tҥo ra nhiӅu kiӇXWѭӧng Bӗ-WiWÿӇ VQJEiL7ѭӧng giӕQJQJѭӡi FNJQJFyNKiFWKѭӡQJFNJQJFyFyQKLӅu tay, cҧ nam và nӳQJѭӡi Tàu hӑ ÿӅu gӑi là Bӗ-tát, nên tҥRUDÿӇ phөng thӡ.

16 Xӭ &DR0LrQWUѭӟFNLDÿmFyWKHRĈҥi thӯa, trӣ lҥi theo TiӇu thӯa, lӕi PhұWJLiRÿѭӧFQăP

16 | Nhựt hành của người tại gia tu Phật

3) Tháp PhұWWUѭӟc hӃt tҥRUDÿӇ thӡ xá-lӏ theo kiӇu mүXWURQJQѭӟc Trung ҨQĈӝ do PhұWQJ{QÿmFyGLKXҩn. Tháp PhұWÿm[k\UDÿӅXÿӫ và truyӅQEiVDQJFiFQѭӟc là tӯ ÿӡLKRjQJÿӃ A-dөc, ngài chia xá-lӏ FKRFiFQѫLÿӇ sùng bái. 4) VӅ chùa Phұt thì hӑ noi theo kiӇXFXQJÿLӋn, có nhiӅu tҫQJPj[ѭDNLDKӑ làm bҵng Fk\QKѭFKӛ ӣ cӫDÿҥi phú gia, tӯ QKjYXDFKRÿӃn bӵFWUѭӣng giҧ, là dinh thӵ cӫa hҥng cao sang (nhӳQJWKѭӡQJQKѫQWKuFKӍ ӣ nhà mӝt tҫng), sau rӗi hӑ biӃn cҧi ra chӍ làm mӝt tҫng, trên nhӓ Gѭӟi lӟQQKѭQJFNJQJFҩt cho có thӇ mҥROjFXQJÿLӋn, sau rӗi hӑ chӍ xây bҵng gҥch. Cҧ hai bên (Phұt giáo và Bà-la-P{QJLiR FNJQJÿӅu lұSÿӅn thӡ QKѭNLӇu ҩ\ĈLӋn thӡ Phұt chӍ tҥo có mӝt tháp ӣ giӳa, còn bên Bà-la- môn thì có ba tháp. Kim thân hoһFWѭӧng Bӗ-tát, hoһc Tháp, hoһF&KDWURQJFiFQѭӟc, tuy rҵQJÿmGRWKHR kiӇu mүu bên ҨQĈӝQKѭQJVDXUӗi trong mӛLQѭӟc có thӧ hay hoһc do lӁ gì khác, thì hӑ tҥo theo ý riêng, tùy thích cӫa mӛLQѭӟc. ---

GIẢI VỀ LỊCH SỬ PHẬT GIÁO TRONG NƯỚC XIÊM Phұt giáo truyӅn sanJQѭӟc Xiêm tӯ bao giӡ"ĈLӅu này có nhiӅu thuyӃt khác nhau. Có QJѭӡi nói tӯ ÿӡLÿӭFKRjQJÿӃ A-dөFQJjLSKiLQJѭӡLÿLSKә cұSVDQJFiFQѭӟc, có chӛ nói truyӅn bá sau thӡi kǤ ҩy, lâu lҳP1KѭQJOҩy theo sӵ ÿtFK[iFOjGRWKHRFә vұt còn di truyӅn lҥi, hiӋp vӟi lӏch sӱ, thì PhұWJLiRODQUDÿӃQQѭӟc Xiêm theo bӕn thӡi kǤ sau này: Lần đầu: phái Nguyên Thủy (Theravāda) 6ѫNKӣi Phұt giáo truyӅn sang Xiêm tӯ thuӣ Qѭӟc Xiêm lұSNLQKÿ{WҥLQѭӟc Muong, lҫQÿҫu hӃt. Có cә tích chҳc chҳn còn lҥi trong thӡi kǤ EDQVѫ, là có kim thân tҥRUDO~FĈӭc ThӃ Tôn thuyӃt Pháp lҫQÿҫu (ChuyӇn pháp luân) có khҳc chӳ bҵng tiӃng Magadha, có cҧ tháp thӡ pháp tӑa cӫa Phұt, và tháp thӡ dҩu chân cӫa PhұWPjQJѭӡi Xiêm tҥRUDÿӇ sùng bái. Mҩy món cә vұt ҩy chӭng chҳc rҵng: Phұt giáo truyӅQVDQJQѭӟF;LrPWUѭӟc hӃt là phái Nguyên Thӫ\ 7KHUDYƗGD WKHRFiFKWKӭFPjÿӭFKRjQJÿӃ A-dөFÿmSKiLQJѭӡLÿL phә ÿӝ ÿӃQFiFQѭӟF1KkQÿyFyWKӇ nói PhұWJLiREjQKWUѭӟQJÿӃQQѭӟF;LrPWUѭӟc thӡi kǤ PhұW3KiSQăPYjQJѭӡL;LrPÿѭӧc thӑ trì chín chҳn tӯ thuӣ ҩ\ĈӃn sau rӗi khi bên ҨQĈӝ có tҥRNLPWKkQWKuQJѭӡi ҨQĈӝ FNJQJÿHPWUX\ӅQVDQJÿӃQQѭӟc Xiêm nӳa.

Lần thứ hai: phái Đại Thừa (Ācāryavāda) Thuӣ Phұt khӣLUDFySKiLĈҥi thӯa tràn ra khҳSWURQJQѭӟc ҨQĈӝWKuQJѭӡi ҨQĈӝ ÿHPSKiLĈҥi thӯa truyӅQVDQJFiFQѭӟFQKѭWKyLTXHQÿmJKLWURQJWKӡi kǤ WUѭӟFQKѭQJ ÿҫu tiên truyӅQVDQJÿҧo Sumatra, rӗLÿӃQÿҧR-DYD.DPEXMƗ &DR0LrQ &yQJѭӡi Ҩn Ĉӝ khác ӣ trong xӭ 0DJDGKDÿHPSKiLĈҥi thӯa truyӅQVDQJQѭӟc MiӃQĈLӋn, Soҥn-tha quҫQÿҧo (Ile de lDVRQGH QKѭQJGѭӡQJQKѭFKҷQJÿѭӧc nhiӅXQJѭӡi hoan nghinh. Thuӣ PhұW3KiSÿѭӧFQăPÿӭc vua xӭ 6XPƗWUDFyRDLWKӃ lӟQÿLWKkXSKөc các xӭ ÿӃQPNJL0D-lây-GX SRLQWH0DOH\\nj 1JѭӡL6XPƗWUDPӟLÿHPSKiLĈҥi thӯa truyӅn VDQJFiFQѫLPjKӑ ÿmWKkXSKөc ÿѭӧc, ngày nay vүQFzQĈҥi thӯa PhұWJLiRWURQJFiFQѫL ҩy.

Lần thứ ba: phái Tiểu Thừa (Bhūkama)

| 17

Thuӣ PhұWJLiRQăPÿӭc vua A-nu-rút-tha (Anuruddha) thӕng trӏ Qѭӟc MiӃQĈLӋn, lұSNLQKÿ{WҥLWKjQK%KnjNDPDFyTX\Ӆn thӃ lӟQÿLFKLQKSKҥWÿӃQÿkXNgài bҧo hӝ Phұt giáo tӟLÿy. Thuӣ ҩy Phұt giáo bên ҨQĈӝ ÿmÿLrXWjQ ĈӃQNKLÿӭc vua Anuruddha thâu phөFÿѭӧc miӅn bҳFQѭӟF;LrP1JjLFNJQJÿHP7LӇu thӯa Phұt giáo truyӅn sang miӅn ҩ\QKѭQJPLӅQQDPQѭӟc Xiêm vүn còn giӳ WKHRĈҥi thӯD Yuÿѭӡng xa bҩt tiӋn nên truyӅn sang không thҩu).

Lần thứ tư: phái Tích Lan Phұt gLiRÿҧo Tích Lan truyӅQVDQJQѭӟF;LrPWKuWKѭӣ Phұt Pháp mӟLÿѭӧFQăP NKLÿӭc vua Barakkabahu mӟi lên ngôi tҥi Tích Lan, là mӝt vӏ hoàQJÿӃ có trong lӏch sӱ Tích Lan. Ngài có oai thӃ lӟn, thâu phөFÿѭӧc các dӏch quӕc và là mӝt bӵc hӝ Phұt Pháp, giӕQJQKѭKRjQJÿӃ A-dөc. Ngài thӍnh mӝt vӏ tә WURQJQKjWăQJOrQOjPWӑa chӫ ÿӇ kӃt tұp Tam tҥQJYjQJjLÿLӅXÿuQKFKRFKѭWăQJÿѭӧc hiӋp nhӭt. Thuӣ ҩy, Phұt giáo Tích Lan rҩt ÿѭӧc thҥnh hành, tiӃQJÿӗn thҩXÿӃQQѭӟc MiӃQĈLӋn, Soҥn-tha quҫQÿҧo (Ile de la sonde), ;LrP&DR0LrQQrQFyFKѭWăQJPҩ\Qѭӟc ҩy tìm sang Tích Lan ÿӇ nghiên cӭX.KLÿm [pWU}FKѭWăQJTích Lan thӑ WUuWKHR&KiQKSKiSWKuÿӅXÿHPOzQJVQJEiLPXӕn ӣ lҥi hӑc tұSWKHRYjÿHP&KiQKSKiSYӅ truyӅn lҥLWURQJQѭӟFPuQK1KѭQJFKѭWăQJTích Lan không chӏXKzDFQJFKѭWăQJPҩ\Qѭӟc và muӕQFKѭWăQJҩy phҧi làm lӉ thӑ cө túc giӟi lҥL&KѭWăQJFiFQѭӟc FNJQJYXLOzQJYkQJFKӏu. Thӑ qui giӟL[RQJFKѭWăQJFiFQѭӟFÿӅu ӣ lҥi trong xӭ Tích Lan ÿӇ hӑc tұp Kinh, LuұWFKRÿӃn khi vӯa thông thuӝFÿӅXÿӫ rӗi hӑ mӟi trӣ vӅ Qѭӟc nhà; lҥi còn thӍQKFKѭWăQJTích Lan theo nӳa. Khi trӣ vӅ ÿӃQQѭӟFQJѭӡi WURQJQѭӟc thҩy cӱ chӍ cӫDFKѭWăQJTích Lan ÿ~QJWKHR&KiQKSKiSKӑ hӃt lòng hoan nghinh, cho con cháu vào hӑc tұp và xuҩWJLDFjQJQJj\FjQJÿ{QJWӯ WURQJQѭӟc MiӃn ĈLӋQQѭӟF5DPDQQDQѭӟF;LrPFKtQѭӟF/jRYjQѭӟc Cao Miên. Lӏch sӱ có ghi chuyӋn FKѭWăQJTích Lan truyӅn bá PhұW3KiSÿӃQFiFQѭӟc là theo lӁ ÿmJLҧi trên. Riêng vӅ Qѭӟc Xiêm thì Phұt giáo Tích Lan truyӅQVDQJÿӃn lҫQÿҫu hӃt, là lӕi thӡi kǤ PhұWJLiRÿѭӧFQăPFKѭWăQJQѭӟF;LrPFNJQJFKӏu làm lӉ thӑ cө túc giӟi lҥi theo qui tҳc cӫDFKѭWăQJTích Lan, xong rӗi bèn trӣ vӅ Qѭӟc mình, có thӍnh cҧ FKѭWăQJTích Lan, nên tӯ ÿy3KұWJLiRFjQJÿѭӧc thҥQKKjQKĈLӅu này có lӏch sӱ ;LrPJKLÿtFK[iF rҵng: Thuӣ PhұWJLiRÿѭӧFKѫQQăPÿӭc vua Xiêm có xây mӝt cҧnh chùa rҩt to lӟn, GkQJF~QJÿӃQFKѭWăQJTích Lan. Khi Phұt giáo Tích Lan FjQJWăQJWLӃQWKuSKiLĈҥi thӯa càng thӕi bӝ YjÿLrXWjQ7URQJQѭӟc Xiêm chӍ có phái TiӇu thӯDQKѭQJO~Fÿҫu còn chia ra làm hai phe: là phe cӵu và phe tân (mӟi thӑ giӟLÿjQFQJFKѭWăQJ7tFK/ăQ %rQQѭӟc MiӃQĈLӋn, Soҥn-tha quҫQÿҧR&DR0LrQFNJQJFyKDLSKHYұ\1KѭQJVDXUӕt rӗi hiӋp lҥi làm mӝt. Sӵ hiӋp nhӭt ҩ\FNJQJQKӡ FyÿӭFYXD;LrPÿLӅXÿuQKPӟi xong (có ghi trong lӏch sӱ rõ ràng). Sӵ hiӋp nhӭt ҩy do nhiӅu lӁ QKѭVDXQj\ &KѭWăQJSKHTích Lan chӍ ngө QѫLtӏnh xá lұp trong rӯQJFzQFKѭWăQJFӫDQJѭӡi Xiêm WKuWKѭӡng ngө ӣ trong chùa cҩt tҥi châu thành. Chùa cӫDFKѭWăQJSKHTích Lan ӣ không [DPjFNJQJFKҷng gҫn thӃ gian lҳm, vӯa vào ra khҩt thӵc, hoһc thuyӃWSKiSÿӝ ÿӡi. Hӑ chӍ giӳ hҥnh tiӃWÿӝ làm trӑng, nên mӟi tìm ӣ QѫLUӯng núi thanh vҳng. PhҫQÿ{QJQJѭӡi tín QJѭӥQJWKѭӡng lұp chùa, cҩt thҩWWURQJFiFQѫLҩ\GkQJF~QJÿӃQFKѭWăQJSKHTích Lan. &jQJQJj\FjQJWăQJVӕ QJѭӡLNKX\QKKѭӟng thì hӑ lҥi càng tҥo chùa dâng cúng thêm nӳa. Lҥi nӳDKDLSKHFNJQJ không chӏu hiӋSQKDXÿӇ hành các cuӝc lӉ WăQJVӵĈLӅu quan trӑng là phe cӵu hành kinh luұt bҵng tiӃng Bҳc Phҥn (Sanskrit), phe tân (mӟLWKHRFKѭWăQJ

18 | Nhựt hành của người tại gia tu Phật

Tích Lan) thì noi theo Tam tҥng bҵng tiӃng Magadha. Vҧ lҥLFKѭWăQJErQSKHTích Lan không chӏu hiӋp nhӭt vì thҩ\SKHFKѭWăQJ;LrPFzQKjQKOүn lӝQWKHRSKiLĈҥi thӯa. +DLSKHÿѭӧc hiӋp nhӭt nhӡ có phҫQÿ{QJQJѭӡL;LrPFjQJQJj\WKrPNKX\QKKѭӟng theo phe Tích Lan, sӕ WăQJ ÿӗ YjWtQÿӗ FjQJWăQJOrQWKuQrQSKHFӵu càng giҧm xuӕng. Cho nên sau rӕt rӗi, phe cӵu phҧi nhұp theo phe Tích Lan. Sӵ hiӋp nhӭt ҩ\FyKDLÿLӅu giao kӃt là: trong phép truyӅn qui giӟLWUѭӟc phҧi thӑ Tam qui bҵng tiӃng Magadha: Bút-WKăQ- sá-rá-QăQ-gách-sa-mí (Buddhaূ-Saranaূ-*DFFKƗPL YY«;RQJUӗi phҧi thӑ thêm bҵng tiӃng Sanskrit mӝt lҫn nӳa: Bút-tham-xá-rá-nam gách-sa-mi (Buddham Saranam *DFFKƗPL YY«ĈLӅu này chӍ rõ rҵQJFKѭWăQJSKHTích Lan dùng tiӃQJ0DJDGKDÿӇ hành ÿҥRFKѭWăQJFӵu thì theo tiӃng Sanskrit. Sӵ thӑ phép Tam qui bҵng hai thӭ tiӃng ҩy còn GQJFKRÿӃn ngày nay là lӁ QKѭYұy. Thuӣ Phұt giáo phe Tích Lan ÿѭӧc thҥQKKjQKErQQѭӟF;LrPQJѭӡi Xiêm noi theo JѭѫQJTích Lan, WUѭӟc hӃt hӑ tҥo tháp Phұt giӕng theo kiӇu mүu Tích Lan; vӅ kinh luұt thì hӑ bӓ lҫn tiӃng Sanskrit, mà trӣ hӑc theo Tam tҥng tiӃQJ0DJDGKD&KѭWăQJ;Lêm tӯ ngày hiӋp nhӭt nhau rӗi, thì lo chuyên cҫn vӅ ÿjQJ&KiQKJLiR\WKHRErQTích Lan. Mӝt phҫn chuyên vӅ sӵ hӑc tұp Tam tҥng theo tiӃng Magadha, thì ӣ theo mҩy cҧnh chùa lұp tҥi châu thành. Mӝt phҫn chuyên vӅ phép tham thiӅn, trí tuӋ, mong chӭQJÿҥo quҧ NiӃt- bàn thì hҵng ӣ QѫLUӯng, núi thanh vҳQJQKѭQJFҧ YjKDLErQFNJQJÿӅu là mӝt phe. ĈӃQNKLQѭӟc Xiêm lұSNLQKÿ{Wҥi A-du-thia (Ayudhya) thì bên Tích Lan bӏ sӵ chiӃn tranh náo loҥn, nên Phұt giáo phҧLVX\YLQѭӟc Tích Lan EqQSKiLQJѭӡi qua thӍnh chѭ WăQJ;LrPFyÿҥLÿӭF8SDOLOjPWUѭӣQJÿRjQVDQJÿҧo Tích Lan ÿӇ lұp giӟLÿjQWUX\Ӆn qui giӟLFKRQJѭӡi Tích Lan, trӣ nên trong sҥFKQKѭ[ѭDQrQJӑi là phe Xiêm hoһc phe Upali, danh ҩy còn di truyӅQFKRÿӃn ngày nay.

‒ CHUNG ‒

| 19

MỤC LỤC GIẢI VỀ THỜI KỲ PHẬT GIÁO TRUYỀN SANG CÁC NƯỚC, SAU PHẬT NHẬP DIỆT 1) Phұt giáo 1 - QăPWăQJFK~QJWURQJVҥch, còn thӑ trì y theo Chánh pháp. 2) PhұW JLiR  QăP WăQJ FK~QJ ҨQ Ĉӝ chia ra làm hai phái là: phái Nguyên Thӫy 7KHUDYƗGD YjSKiL7kQ7LӃn (Vajjiputtra) tөc gӑi OjĈҥi thӯa Phұt giáo. 3) Phұt giáo 205-QăPEӑn ngoҥLÿҥo vào tu lүn lӝn trong Phұt giáo rҩt nhiӅXWăQJ chúng chia ra làm nhiӅu phe. 4) Phұt giáo 218-QăPÿӭFKRjQJÿӃ A-dөc (Asoka) trөc xuҩt bӑn ngoҥLÿҥo và ngài rҩt thành tín bҧo tӗn PhұW3KiSÿѭӧc KѭQJWKҥQKÿӃn cӵFÿLӇPKѫQFiFWKӡi kǤ. ĈӃQQăPÿӭc vua Kaniska cho thӧ tҥRWѭӧng Phұt bҵQJÿiUҩt nhiӅXYjSKiLQJѭӡi ÿHPWUX\ӅQVDQJFiFQѭӟc. 5) Trong thӡi kǤ PhұW JLiR  QăP SKiL Ĉҥi thӯa phát tҥR Wѭӧng Phұt Adibuddha 'KƗQLEXGGKDYj%RGKLVDWYDtrong miӅn bҳc ҨQĈӝ. 6) PhұW JLiR  QăP WURQJ ÿӡi vua Candragupta có tҥR Wѭӧng Phұt tҥi xӭ Magadha (Trung ҨQĈӝ). 7) Phұt giáo 1.100- QăP Fy Wҥo tháp Phұt theo khuôn mүX SKiL Ĉҥi thӯa tҥi xӭ Crivijaya (Java). 8) PhұWJLiRQăPFyWҥo tháp Phұt theo khuôn mүu phái TiӇu thӯDYjĈҥi thӯa tҥi xӭ Labapuri (Cao Miên). 9) Phұt giáo 1.800- QăP Fy Wҥo tháp Phұt theo phe Tích Lan (Ceylan) tҥi xӭ Sukhodaya (Xiêm). 10) Phұt giáo 1.900- QăPFyWҥo tháp Phұt theo khuôn mүu phái TiӇu thӯa tҥi xӭ Criyudhya (Xiêm). 11) PhұWJLiRQăPFyWҥo tháp Phұt theo phái TiӇu thӯa tҥLNLQKÿ{%DQJNRN ;LrP  12)

MỤC LỤC GIẢI VỀ THỜI KỲ CÓ THÁP PHẬT TRONG CÁC NƯỚC 1) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăPÿҫu, có tám tháp PhұWÿҫXWLrQWURQJQѭӟc Trung ҨQĈӝ. 2) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăPWURQJÿӡi KRjQJÿӃ A-dөc, ngài có tҥo tháp Phұt bҵng gҥch và bҵQJÿiUҩt nhiӅu (Trung ҨQĈӝ). 3) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăPWURQJÿӡi vua Alexandri, mӟi có tҥRWѭӧng Phұt trong thӃ gian lҫQÿҫu hӃt (Bҳc ҨQĈӝ). 4) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăPWURQJÿӡLKRjQJÿӃ A-dөc, Phұt giáo truyӅQVDQJÿӃn các Qѭӟc ngoài ҨQĈӝ. 5) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăP3KұW3KiSÿѭӧc thҥQKYѭӧQJWURQJQѭӟF*DQGKDUD ÿӡi vua Alexandri). 6) Thӡi kǤ Phұt giáo 620-QăPSKiLWkQWLӃQ ƖFƗU\DYƗGD KRһc gӑLOjĈҥi thӯDÿѭӧc KѭQJWKҥQKWURQJQѭӟc Gandhara. 7) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăP3KұWJLiRWURQJQѭӟc ҨQĈӝ suy hҥLFKRÿӃn ngày nay. 8) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăPWURQJÿӡLKRjQJÿӃ A-dөc, phái Nguyên Thӫy hoһc gӑi là TiӇu thӯa PhұWJLiRÿӃn gieo giӕQJWURQJQѭӟc Tích Lan &H\ODQ Yjÿѭӧc thҥQKYѭӧng rҩt lâu dài. 9) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăP3KұWJLiRWURQJQѭӟc Tích Lan suy vi. 10) Thӡi kǤ Phұt giáo 1608-QăPWURQJÿӡi vua Qui-ja-dá-ba-K~ 9LMD\DEƗKX 3Kұt JLiRKѭQJWKҥnh trӣ lҥi. 11) Thӡi kǤ Phұt giáo 1663-QăP3Kұt giáo suy vi trӣ lҥi.

20 | Nhựt hành của người tại gia tu Phật

12) Thӡi kǤ Phұt giáo 16QăPWURQJÿӡi vua Bá-rác-cá-má-ba-K~ 3DUDNNDPDEƗKX 3Kұt giáo thҥnh hành trӣ lҥi. 13) Thӡi kǤ Phұt giáo 1893-QăP3KұWJLiRWURQJQѭӟc Tích Lan suy vi trӣ lҥi nӳa. 14) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăP7LӇu thӯa PhұWJLiRÿӃn gieo giӕQJWURQJQѭӟF 'YƗYDWL  và ÿѭӧc thҥQKYѭӧng khá lâu. 15) Thӡi kǤ Phұt giáo 1.200-QăPQѭӟF;LrPYj&DR0LrQÿӅu thӑ WUuĈҥi thӯa Phұt JLiRYjÿѭӧc thҥQKYѭӧng khá lâu. 16) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăPWURQJÿӡLKRjQJÿӃ Á-nú-rút-thá (MiӃQĈLӋn), TiӇu thӯa PhұWJLiRÿѭӧc thҥQKYѭӧng troQJQѭӟF%KnjNDPD 17) Thӡi kǤ PhұWJLiRQăPQѭӟc Xiêm qui theo TiӇu thӯa Phұt giáo cӫDQѭӟc MiӃn ĈLӋn. 18) Thӡi kǤ Phұt giáo 1.800-QăP;LrPYj&DR0LrQJLӳ theo phái Nguyên Thӫy (TiӇu thӯa) phe Tích Lan (Ceylan). 19) Thӡi kǤ Phұt giáo 1950-QăP7LӇu thӯa PhұWJLiRÿѭӧc thҥQKYѭӧQJWURQJQѭӟc Lào (Laos) và trӣ lҥi suy vi tӯ QăPQăP 20) Thӡi kǤ Phұt giáo 1893-QăP7LӇu thӯa Phұt giáo xӭ $\XGK\DO~FÿҫXÿѭӧFKѭQJ thҥnh, sau rӕt rӗi suy bҥi. 21) KӇ tӯ thӡi kǤ PhұWJLiRQăPO~Fÿҫu suy vi, tӯ ÿӡi vua Cham-NODRFKRÿӃn ngày QD\ÿѭӧc càng thêm thҥQKYѭӧng (Xiêm).

GIẢI TÓM TẮT VỀ MẤY KỲ KẾT TẬP TAM TẠNG 1) KӃt tұp kǤ nhӭt (Pathama saৄJƗ\DQƗ VDXNKL3Kұt tӏch 4 tháng, hӝi hӑp 500 vӏ ÿҥi A- la-KiQÿҥLÿӭc Kassapa tӑa chӫÿӭFYXDƖMƗWƗVDWUXKӝ pháp, nhóm trӑn 7 tháng, tҥi hang Vebhara. 2) KӃt tұp kǤ nhì (DutiyasaৄJƗ\DQƗ VDXNKL3Kұt diӋWQăPKӝi hӑp 700 vӏ ÿҥi A-la- KiQÿҥLÿӭF6DEEDNƗPLWӑa chӫÿӭc vua Kalasoka hӝ pháp, nhóm trӑn 8 tháng, tҥi Trúc lâm tӏQK[i 9HOXNƗUƗma), gҫn thành Vesali. 3) KӃt tұp kǤ ba (TatiyasaৄJƗ\DQƗ VDXNKL3Kұt tӏFKQăPKӝi hӧp 1.000 vӏ ÿҥi A-la- KiQÿҥLÿӭc Mauggaliputtatissa tӑa chӫÿӭFKRjQJÿӃ Asoka hӝ pháp, nhóm trӑn 9 tháng, tҥi A-dөc tӏQK[i $VRNƗUƗPD Jҫn thành Pataliputtra, hoàng ÿӃ A-dөc có trөc xuҩt 60.000 vӏ tǤ NKѭX không thông tҥng luұt, là bӑn ngoҥLÿҥo giҧ vào tu trong Phұt Pháp. 4) KӃt tұp kǤ thӭ Wѭ &DWXWWKDVDৄJƗ\DQƗ VDXNKL3Kұt tӏFKQăPÿҥLÿӭc Mahinda ÿHP3Kұt pháp sang gieo giӕQJErQÿҧo Tích Lan (y theo lӡi PhұWÿm tiên tri) và hӝi hӑp 63 vӏ ÿҥi A-la-hán vӟLÿҥLÿӭc tǤ NKѭXÿҥLÿӭc Mahinda và Arittha tӑa chӫ, ÿӭFYXD'HYƗQDPSL\DWLVVDKӝ pháp, nhóm trӑn 10 tháng tҥi tӏQK[i0DQGDSDWKnjSDUƗPD gҫQWKjQK$QXUƗGKDSXUƯ 5) KӃt tұp kǤ QăP 3DxFƗPDVDৄJƗ\DQƗ VDXNKL3Kұt tӏFKQăPQKkQFiFYӏ A-la-hán thҩ\WăQJÿӗ càng ngày càng giҧm trí tuӋ, ít có bӵc thông suӕt nҵm lòng Tam tҥng, nên các Ngài lӵa cҧ A-la-KiQYjSKjP7ăQJ Vӣ WUѭӡng Tam tҥng) trên 1.000 vӏÿӭc vua 9DWWDJƗPDQLDEKD\D Kӝ pháp, nhóm tҥi núi Abhayagiri gҫQ WKjQK $QXUƗGKDSXUƯ ÿӇ chép Tam tҥng bҵng tiӃng Tích Lan cҧ và lӡi chú giҧi vào lá thӕt nӕt, trӑn mӝWQăP mӟi xong.

TRÍCH LỤC TRONG PHẬT NGÔN Ĉӭc PhұWÿiSFkXKӓi vӅ sӵ dâng cúng thӏt.

| 21

7URQJ.LQK-ƯYDNDVnjWUDEӝ 0DMMKLPDQLNƗ\D0DMMKLPDSDxxƗVDNDFyJKLrҵng: Thuӣ nӑ, Ĉӭc Phұt ngӵ QѫLUӯng xoài cӫa ngӵ \-ƯYDNDJҫQNLQKÿ{5ƗMDJDKDFyQJӵ \-ƯYDNDÿӃn bҥch hӓi rҵng: BҥFKĈӭc ThӃ 7{QW{Lÿѭӧc nghe rҵng nhӳQJQJѭӡi giӃt thú, chú tâm dâng ÿӭc Cӗ ĈjPÿӭc Cӗ ĈjPFNJQJELӃt, song vүn thӑ thӏWPjQJѭӡi chú tâm giӃWWK~ÿHP dâng cúng, cho hӑ phҧi phҥm tӝi. NhӳQJQJѭӡLQyLQKѭWKӃ ÿyJӑLOjQyLÿ~QJWKHROӁ ÿҥo FKăQJ"3Kұt phán rҵQJ.K{QJÿ~QJYu1Kѭ/DLÿmFyFҩm chӃ rҵng: Bұc Sa-môn không nên dùng thӏt do ba lӁ: thӏt mà mình thҩy hӑ giӃt thú cho mình dùng, thӏWPjPuQKÿѭӧc nghe hӑ giӃt thú cho mình dùng, thӏWPjPuQKÿmQJKLKӑ giӃt thú cho mình dùng. Cҧ ba thӭ thӏWÿy1Kѭ/DLFҩm, không cho tǤ NKѭXGQJ1Kѭ/DLFKRSKpSGQJEDWKӭ thӏt khác, là thӏt mà mình: không thҩy, không nghe, không nghi rҵng hӑ giӃt thú cho mình dùng. 3KiQ QKѭ WKӃ rӗi Phұt lҥi giҧng thuyӃt vӅ tình trҥng mà tǤ NKѭX có tâm: tӯ (metta), bi NDUXQƗ Kӹ PXGXWƗ [ҧ XSHNNKƗ ÿӕi vӟLFK~QJVDQKNK{QJѭDWKtFKFKRFK~QJVDQK QjRWKiFNK{QJѭDWKtFKFKRFK~QJVDQKQjREӏ giӃt, rӗi Ngài giҧi rҵQJ1Jѭӡi nào giӃt chúng sanh và chӫ ý dâng thӏWÿHPGkQJÿӃQ1Kѭ/DLKRһFFiFKjQJ7KLQKYăQFӫD1Kѭ /DLQJѭӡLÿyKҵng bӏ tӝLWURQJQăPWKӡi là: trong thӡi bҧRQJѭӡLÿLEҳWWK~ÿyÿӃn, trong thӡLPjWK~ÿyEӏ buӝc trói, trong thӡi dҥ\QJѭӡi giӃt th~ÿyWURQJWKӡLPjWK~ÿyFKӏu khә, trong thӡLÿHPGkQJFKR1Kѭ/DLKRһFFiFKjQJ7KLQKYăQFӫD1Kѭ/DLGQJWKӏt không QrQQKѭWKӃ ÿy9ӏ ngӵ \-ƯYDNDEqQWiQGѭѫQJUҵQJ&Kѭvӏ tǤ NKѭX WKѭӡng dùng thӏt nên dùng, chҷng có tӝi lӛi chi cҧQKѭYұy. Trong bӝ &njODYDJJD Wҥng luұt) có ghi chuyӋn thҫy tǤ NKѭX'HYDGDWWD17 rҵng: Khi thҫy Devadatta ngө WURQJQѫLWKDQKYҳQJFyQJKƭUҵQJ7DQrQOjPFKRQJѭӡLQjRWtQQJѭӥng, rӗi sӁ ÿѭӧc nhiӅu lӧi danh. VӯDQJKƭQKѭWKӃ ÿyWKuU}UjQJ+RjQJWӱ $MƗWDVDWUnj18 còn thiӃu niên, sӁ ÿѭӧFWUѭӣng thành và có nhiӅXWѭѫQJODLWӕWÿҽp, ta nên làm cho hoàng tӱ $MƗWDVDWUnjWtQQJѭӥng, mӟLÿѭӧc nhiӅu lӧLGDQKQJKƭUӗi tӵ mình biӃn làm mӝWQJѭӡi trҿ tuәi, bӏ rҳn quҩn chung quanh mình, rӗL ED\ ÿӃn ngӗi trên bҳp vӃ hoàng tӱ $MƗWDVDWUnj Hoàng tӱ thҩy liӅn phát tâm kinh sӧ, thҫy Devadatta lұp tӭc huӡn hình lҥi là vӏ tǤ NKѭX QKѭ FNJ7ӯ ÿyÿӭc hoàng tӱ hӃt lòng trong sҥFKWtQQJѭӥng, thân mұt vӟi thҫy Devadatta. Mӛi ngày, buәi mai và chiӅXÿӅu vào hҫu thҫy Devadatta. Mӛi buәLPDLÿHPGkQJPkP FѫP7Kҫy Devadatta bӏ lӧLGDQKÿqQpQUӗi bèn tính: Ta sӁ thӕng trӏ WăQJJLjVӯDQJKƭ QKѭWKӃ thì thҫn thông liӅn tiêu diӋW/~FÿyFyYӏ trӡi Kakudha biӃt rõ tâm cӫa Devadatta, lұp tӭc hҥ san, bҥch vӟLÿҥLÿӭc Mөc KiӅQ/LrQ 0RJJDOOƗQD Uҵng: Thҫy Devadatta vì lӧi GDQKÿqQpQQrQWtQKPXӕn thӕng trӏ 7ăQJJLjYӯa tính thì thҫn thông liӅn tiêu mҩt. Bҥch rӗLOXLUDĈҥLÿӭc Mөc KiӅn Liên vӝi vàng vào bҥch vӟi Phұt, theo lӡi cӫa vӏ trӡi Kakudha ÿmQyL3Kұt bèn phán rҵng: Này Mөc KiӅn Liên! Vӏ trӡi Kakudha nói lӁ nào, lӡi ҩy thұt sӁ QKѭYұ\1JѭѫLKm\FKLQKӟ lӡi ҩy. Không bao lâu, trong giӡ PhұWÿDQJWKX\Ӄt pháp, trong giӳa hàng thính giҧFyÿӭc vua tӑa chӫ, thҫ\'HYDGDWWDÿӭng dұy, chҩp tay bҥch rҵng: BҥFKĈӭc ThӃ 7{Q1JjLÿmJLj\Ӄu rӗL[LQ1JjLÿӯng bұn lòng, hãy ngӵ DQÿLQKѭӡng tǤ NKѭXWăQJFKRW{LWKӕng trӏ. PhұWÿiS.K{QJQrQÿkX'HYDGDWWDQJѭѫLFKӟ nên vӯa lòng vӟi sӵ thӕng trӏ WăQJJLj1KѭQJWKҫy Devadatta cҫX[LQÿӃQEDOѭӧt, Phұt phán rҵng: Ngay cҧ Xá Lӧi Phҩt và Mөc KiӅQ/LrQPj1Kѭ/DLFNJQJNK{QJQKѭӧQJFKRSKѭѫQJFKLÿӃn QJѭѫL³QKѭQJѭӡi nuӕWQѭӟc miӃQJPuQK´19 .KL'HYDGDWWDÿѭӧFQJKHQKѭWKӃ ÿyWKuVkQ hұn bҩt bình rҵQJĈӭc ThӃ 7{QQyLWDOjQJѭӡi nuӕWQѭӟc miӃQJPuQKWiQGѭѫQJÿӭc Xá Lӧi PhҩWYjĈӭc Mөc KiӅQ/LrQĈk\OjVӵ giұn, tӭc lҫQÿҫu cӫD'HYDGDWWDÿӕi vӟi Phұt.

17

ĈӅ EjÿҥWÿDOjYӏ tǤ NKѭXQJKӏch vӟi Phұt.

18

A xà thӃ là hoàng tӱ cӫDÿӭc vua Bimbisara (Tҫn bà xa).

19

Ám chӍ rҵQJQJѭӡi gҥt gүm quҫQFK~QJPRQJÿѭӧc lӧi danh thӃ sӵ.

| 23

ThuyӃt thӭc giҧ, thanh tӏQKFKLQJKƭDҩ\OjQyLU}FiLQJKƭDWKDQKWӏnh vұy. Hұu chuyӇn viӃt trai viӃt thӡLVDXÿәi: nói rҵng: trai là thӡi. Chánh chӍ bҩt quá trung trӵc chi pháp: chính, chӍ FySKѭѫQJSKiSăQNK{QJTXiQJӑ20. Thӫ chi viӃt trì trai: vâng giӳ QKѭWKӃ gӑi là trì trai. Thӏ vi trai chi bҧQQJKƭDҩ\OjQJKƭDFKtQKFKӳ trai. Nhiên hұu hӵu nhӭt chuyӇn nhi vi bҩt vi nhөc thӵFQKѭQJVDXOҥi, tóm quát cҧÿәi là NK{QJQrQăQWKӏt. Thӱ QKѫQÿҥi thӯa giáo chi bҧQêÿyOjGRFiLEҧQêÿҥi thӯa giáo. Trí trӑng cҩm nhөc thӵc: rҩt nһng vӅ sӵ cҩPăQWKӏt. Toҥi viӃt trì trai giҧ, cҩm nhөc thӵc giҧ: bèn gӑLQJѭӡi trì trai rҵQJ QJѭӡi) cҩPăQWKӏt vұy. Tinh tҩn vân giҧ, duy bҩt nhөc thӵc chi sӵ giҧ: nói rҵQJQJѭӡi tinh tҩn, chӍ có sӵ không ăQWKӏt vұy. ‒ Dứt tác phẩm Lịch sử Phật pháp (Pl.2497-Dl.1954) ‒

20 ChӍ FySKѭѫQJSKiSNK{QJăQTXiQJӑ Ojÿ~QJÿҳn.

← Văn bản trướcLịch sử Phật Giáo Úc Đại Lợi (History of Buddhism inVăn bản tiếp →Lịch sử Phật Thích Ca (Buddhapparivatta] (HT Giới Ng
☰ Mục lục Lịch sử Phật giáo
⬇ Tải .txt⬇ Tải PDF