Công việc truyền bá giáo pháp, nhƣ chiếc thuyền ra khơi, không phải lúc nào cũng trời yên biển lặng. Sự phát triển quá nhanh số lƣợng tăng chúng, kéo theo nhiều vấn đề phức tạp. Ba trăm ngàn thị dân thành phố Rājagaha bắt đầu gánh chịu áp lực nặng nề trong việc đặt bát mỗi ngày cho hằng ngàn sa-môn, đệ tử của đức Phật và cũng hằng ngàn du sĩ, đạo sĩ của tôn giáo khác nữa! Mà trong số ấy, không phải ai cũng chính đính, trang nghiêm, có tăng tƣớng, có oai nghi mô phạm! Trong số một ngàn đệ tử của các tôn giả Kassapa cùng một số đệ tử của tôn giả Sāriputta và Moggallāna đều đã là bậc thánh, họ biết, họ tự điều chỉnh nên họ đã tự động tản mác vào những thôn làng xa ở các ngoại ô. Riêng mấy trăm tân tỳ-khƣu từ bốn phƣơng về, trong số họ gồm nhiều thành phần phức tạp, chƣa đƣợc học giáo pháp đúng mức lại thích đi bát trong thành phố vì có nhiều thực phẩm thƣợng vị; họ lại thƣờng có ngôn hành thô tháo nên tạo ấn tƣợng không đƣợc tốt đẹp trong mắt quần chúng. Thứ nữa, sự ganh tỵ từ phía các tôn giáo bạn khi đức Phật và hội chúng của ngài đƣợc đức vua Seniya Bimbisāra, hoàng tộc và triều đình trọng vọng, không những quy y, hộ độ hằng ngày mà còn xây dựng, hiến cúng cả Trúc Lâm tịnh xá quy mô nữa!
76 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
Ngoài ra, đâu đó còn ẩn chứa mầm giống tiêu cực về mặt xã hội. Nhiều ngƣời đang có công ăn việc làm, đang sống đời bình thƣờng với gia đình, hốt nhiên thích làm sa-môn, gia nhập giáo đoàn của đức Phật mặc cho vợ con túng thiếu. Dƣ luận sau đây đƣợc bàn tán qua cửa miệng của nhiều ngƣời thị dân:“Giáo hội của sa-môn Gotama đã làm cho các giống dòng tuyệt tự, gia đình ly tán, vợ góa con côi! Không những sa-môn này kéo theo bên mình một ngàn đạo sĩ tóc búi, hai trăm năm mƣơi môn đệ của Sañjaya, hằng trăm ngƣời thuộc thành phần phức tạp mà còn có những thiện gia nam tử cao sang đệ nhất nƣớc Māgadha cũng thoát ly gia đình để về sống dƣới sự hƣớng dẫn của ông ta!” Thế rồi, không chỉ họ phỉ báng “bọn sa-môn đầu trọc”; không biết ngƣời trí thức nào còn đặt ra câu đồng dao rồi dạy cho trẻ con hát, chọc ghẹo các vị tỳ-khƣu từ góc phố này sang góc phố khác: “- Ngƣời đến từ cổ thành Bậc đạo sƣ trên đƣờng Dẫn theo đoàn khất sĩ Dẫn theo đoàn đạo nhơn Biết còn ai thọ giới Quy phục lực sa-môn?” Nghe đƣợc sự việc trên, đức Phật dạy rằng, bận lòng làm gì những lời châm chọc ấy, chúng thƣờng không kéo dài đƣợc lâu, hãy kham nhẫn! Còn câu đồng dao, thấy lời lẽ châm biếm cũng rất nhẹ nhàng, đức Phật chợt mỉm cƣời rồi đọc ngay một vần thi kệ: “- Các bậc vô thƣợng nhân Hiển lộ lẽ thực chân Chỉ đƣờng theo chánh pháp Trí đức sáng vô ngần Ai nỡ nào ganh tỵ Các khất sĩ hiền nhân Minh Đức Triều Tâm Ảnh 77
Dẫn đƣa ngƣời tiến bƣớc Bằng giáo pháp nhƣ chân!”(1) Các vị sa-môn trẻ thú vị vì câu thi kệ nên đã nhanh chóng truyền sang bên ngoài, rồi cũng nhanh chóng, trẻ con các nơi thích thú hát theo, thế là câu đồng dao cũ tức khắc bị vô hiệu hóa! Và cả lời chỉ trích, thời gian sau cũng không còn nữa. Có lẽ một phần do sự ngăn chặn của đức vua Seniya Bimbisāra và triều đình; phần khác là nhờ các vị trƣởng lão A-la-hán Koṇḍañña, Assaji, Yasa... ba tôn giả Kassapa, Mahā Kassapa; và nhất là Sāriputta, Moggallāna đƣợc phép đức Phật, liên tục mở các lớp giáo huấn, giảng dạy về ngôn hành, tứ oai nghi, đƣa chƣ vị tân tỳ-khƣu vào nền nếp. Nhân tiện, đức Phật cũng bảo Sāriputta để ý đến thành phần ít học hoặc chẳng học, thiếu căn bản trí thức và trình độ giáo dục; họ thƣờng khiếm nhã, thiếu tƣ cách, mất tác phong trong khi đi trì bình khất thực. Theo yêu cầu của vị đại đệ tử, đức Phật đã ban hành một số học giới liên hệ. Ví nhƣ phép cƣ xử nhã nhặn, lịch sự, khiêm tốn đối với mọi ngƣời! Cách thức đi trì bình hoặc thọ thực phải giữ sự im lặng của bậc thánh! Các tân tỳ-khƣu phải biết vâng lời, tôn kính các bậc giáo thọ, phải có những bổn phận nhất định với các thầy nhƣ chăm sóc y phục, rửa sạch bình bát, lau chùi sàng tọa... Bên cạnh đó, hiệu quả nhất là tôn giả Sāriputta đã làm thêm đƣợc ba việc. Thứ nhất là, trong khi an cƣ mùa mƣa, đức vua, triều đình, thƣơng gia, các vị thí chủ ngoài việc cúng dƣờng vật thực hằng ngày, mời đến tƣ gia đặt bát... còn có thể cúng dƣờng gạo, đậu, mè, dầu, bột, đƣờng, quả củ, rau trái... đến chƣ tăng; rồi một số cƣ sĩ áo trắng phụ việc sẽ nấu chín, đặt bát cho những trƣởng lão già yếu, ngƣời ốm bệnh hoặc các vị tỳ-khƣu bận rộn nhiều công việc
(1) Phỏng theo “Đức Phật lịch sử” của H.W. Schumann, Trần Phƣơng Lan dịch, Nxb T/P HCM, năm 2000).
78 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
ở tịnh xá! Thứ hai là, chia phiên từng nhóm để đi khất thực trong thành phố hoặc các thôn làng, ngăn chặn sự tùy tiện hoặc giải tỏa áp lực ở một vùng, một thôn xóm! Thứ ba là, mỗi ngày chia phiên trực ban: Ban vƣờn cảnh, đƣờng kinh hành, nhà vệ sinh, nhà tắm, cốc liêu; ban dọn dẹp, thu xếp, sắp đặt giảng đƣờng, tọa cụ, dầu đèn, đón tiếp khách thập phƣơng hoặc thí chủ các nơi; ban bảo quản nhà kho lƣơng thực, chăm lo, đốc thúc bếp núc, sửa soạn vật thực phục vụ nhân số cơ hữu! Ngoài ra, tôn giả Sāriputta còn chu đáo, thay đổi thị giả hầu cận đức Phật, tỳ-khƣu Nāgita thay thế tỳ-khƣu Nāgasamāla, tìm kiếm các thị giả cho các trƣởng lão Koṇḍañña, Assaji, Kassapa... Quả thật, có tâm và có trí của vị đại đệ tử đƣợc đức Phật tin cậy, sự trật tự, nền nếp của Trúc Lâm tịnh xá đã bƣớc lên một tầm cao mới. Nhân dân các nơi khi đi chiêm quan Rừng Trúc, không ai là không khen ngợi, tán thán sự tổ chức, nền nếp sinh hoạt của giáo đoàn. Sự châm biếm, phỉ báng không còn nữa, mà ngƣợc lại, thanh danh đức Phật và hội chúng của ngài lại càng lan xa, lan rộng thêm nữa! Đức vua Seniya Bimbisāra thƣờng hay lui tới, ông không dẫn theo nhiều ngƣời, chỉ có năm bảy thị vệ tháp tùng cùng đi với hoàng hậu Videhi và thái tử Ajātasattu! Nhà vua bảo là ông rất nhớ đức Phật và thánh chúng; và lúc nào cũng muốn nghe pháp. Đời sống của một vị vua chẳng an lạc và hạnh phúc gì, luôn luôn bận rộn và luôn luôn cảnh giác, đề phòng việc này, việc kia, ngƣời này, ngƣời nọ! Hôm kia, đức vua nhƣ cố ý gởi gắm thái tử Ajātasattu, nhờ tôn giả Sāriputta dạy dỗ vì tƣơng lai đất nƣớc tùy thuộc tƣ cách, phẩm hạnh của bậc nhân chủ! Nhƣng khi đức vua dẫn thái tử dạo chơi thì hoàng hậu Videhi lại tâm sự với đức Phật rằng: - Đệ tử rất lấy làm lo ngại vì lời tiên tri thuở trƣớc của các thầy bà-la-môn khi đứa trẻ còn ở trong thai bào, có tên là Ajātasattu, có nghĩa là “kẻ thù chƣa sanh”! Số là từ khi Minh Đức Triều Tâm Ảnh 79
mang thai trẻ, đệ tử chợt nhiên thèm muốn lạ lùng vài giọt máu nơi bàn tay phải của đức vua! Thèm muốn đến xanh xao, vàng võ mà không dám nói! Sau, bị cật vấn hoài, đệ tử đành phải thú thật! Thế là nhà vua vui vẻ, lấy dao rạch tay cho đệ tử hút máu! Đệ tử định giết đứa trẻ này, kể khi còn trong thai hay khi đã sanh ra nhƣng đức vua cƣơng quyết không cho! Nhà vua thƣơng nó lắm. Đến nỗi khi trẻ bị cái mụt nhọt trên đầu ngón tay, mƣng mủ, nhức nhối suốt ngày đêm, la khóc suốt ngày đêm, không ai dỗ dành đƣợc. Đang bận việc giữa triều đình, thế mà đức vua đã nhè nhẹ bế trẻ lên, ngậm ngón tay đau của con, nhè nhẹ mút chỗ mƣng mủ cho con đỡ đau. Đứa trẻ đỡ đau thật, không còn khóc la nữa, thế là nhà vua không dám rút tay trẻ ra, cứ ngậm mãi rồi bao nhiêu máu mủ ông nuốt vào bụng hết! Thế đó là tình phụ tử đậm đà, sâu nặng, thế gian khó có ngƣời thứ hai, nhƣng đệ tử vẫn lo ngại vô cùng về sự oan trái nào đó giữa hai cha con từ quá khứ! Đức Phật biết chuyện nghiệp báo nhân quả, thậm chí còn biết việc gì xẩy ra trong tƣơng lai giữa hai cha con đức vua; nhƣng ngài đã kín đáo và tinh tế khuyên dạy: - Định luật nghiệp báo nhân quả rất khó thấy, khó biết, cho chí một bậc thánh A-la-hán cũng chƣa thấy rõ một cách toàn diện! Khi nhân đã gieo rồi thì quả nó sẽ trổ, không ai có thể ngăn chặn đƣợc. Có thể do đời sống tu tập, tạo nhiều nghiệp lành thì quả báo xƣa có thể nhẹ đi chứ không thể chấm dứt hẳn! Hoàng hậu hãy để tâm an lành, tĩnh niệm trong đời sống hiện tại; chuyện đã qua rồi, đừng để cho bất kỳ hình ảnh nào, sự việc gì từ quá khứ ám ảnh, tạo ra bất an, phiền não không đáng có! Dù chƣa dứt tuyệt ám ảnh, nhƣng hoàng hậu Videhi cũng nguôi ngoai. Hơn nữa, ngắm nhìn khung cảnh thanh bình và đời sống giản dị, an tịnh của đức Phật và Tăng chúng, tâm bà nhƣ cũng êm đềm và mát mẻ theo! 80 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
Riêng quý phi Khemā, vị phu nhân khả ái, xinh đẹp của đức vua Seniya Bimbisāra thì không dám đến nghe pháp, vì nghe nói đức Phật thƣờng chê bai phụ nữ, đôi khi còn xem phụ nữ là bất tịnh; ngài không những không tán dƣơng sắc đẹp bên ngoài của ngƣời phụ nữ mà còn coi nó là một trở ngại cho sự tu tập của hàng sa-môn! An cƣ năm nay, dù mƣa gió nhiều, nhƣng không ảnh hƣởng gì lắm đến sự tu tập cũng nhƣ việc khất thực của chƣ tăng. Cốc liêu có mái lợp, tƣờng che kín đáo. Kho lƣơng thực dự trữ có thể hỗ trợ cho việc đặt bát tại tịnh xá. Có vấn đề gì phát sanh thì hai vị đại đệ tử đã tự động giải quyết, khỏi phiền đến đức Phật hoặc các vị trƣởng lão. Nhƣ việc đau ốm thì cần phải có thuốc thang, bệnh xá và lƣơng y phụ trách. Nhƣ việc có quá nhiều ngƣời ăn xin đến chầu chực khoảng thời gian chƣ tăng độ thực thì phải làm sao? Đuổi đi thì thƣơng tổn lòng từ mà lấy phần của chƣ tăng để bố thí thì đụng chạm đến đức tin của thí chủ! Cả hai việc lớn, khó xử này, tôn giả Sāriputta, tôn giả Moggallāna phải cầu viện đến đức vua, các vị trọng thần và các thánh cƣ sĩ hào phú. Sau đó, nhanh chóng một bệnh xá đã đƣợc thiết lập, một trại chẩn bần ngoài bìa rừng đã đƣợc dựng lên! Tôn giả còn để ý tìm hiểu nguyên nhân của một số căn bệnh do ngồi thiền nhiều, do ít cử động về tay chân nên khuyên chƣ tăng hãy đi kinh hành nhiều sau khi độ thực, siêng năng trong việc lao tác nhƣ xách nƣớc, quét tƣớc, dọn dẹp nơi này và nơi khác. Đối với các vị già lão thì tôn giả hƣớng dẫn các thế Hatha- yoga để điều thân, điều khí cho máu huyết lƣu thông! Nói tóm lại là bất cứ chỗ nào cũng phải để mắt đến. Các ngày đầu và cuối tháng, các ngày bát quan trai, hai hàng cƣ sĩ áo trắng ngồi đầy giảng đƣờng, đèn, hoa cũng tràn ngập giảng đƣờng! Vậy, có đủ chỗ vệ sinh sạch sẽ cho họ chăng? Hoa tàn, hoa héo, lá gói, dây cột và rác rƣởi thì ai dọn dẹp, chất đổ ở đâu? Những tấm tọa cụ phải đƣợc thay thế bằng Minh Đức Triều Tâm Ảnh 81
nhiều tấm thảm vải thô lớn rộng và bền chắc! Hễ có nắng lên là phải phơi phóng để tránh ẩm mốc! Cả từng núi công việc, từng đống vấn đề phải cần có đầu óc phi phàm, biết tính toán, biết lo liệu, biết sắp xếp, biết tổ chức; nếu không sẽ trở thành một bãi chiến trƣờng, một bãi rác! Thì giờ sinh hoạt trong ngày của chƣ tăng đã thông báo rộng rãi và từng bƣớc một cũng đƣợc thực thi nghiêm túc. Sau giờ hành thiền buổi sớm, ai cũng phải lao động chân tay, cất đặt dọn dẹp, quét tƣớc xung quanh cốc liêu của mình. Các vị tỳ-khƣu chúng trƣởng có trách nhiệm phân nhóm, phân đƣờng đi khất thực các nơi. Trƣa về, phải độ thực tại nhà ăn, ngoại trừ những vị theo hạnh đầu-đà noi gƣơng tôn giả Mahā Kassapa, thƣờng chọn rừng, nghĩa địa để tiện việc tu tập, quán tƣởng! Buổi sáng, chƣơng trình của đức Phật thƣờng tùy nghi: đi bát tự do, có ngƣời mời hoặc ngài thuyết giáo cho cƣ sĩ tại gia! Buổi chiều, khi thì đức Phật giáo giới cho nhiều thành phần giai cấp đến hỏi đạo, khi thì ngài giảng dạy chƣ tăng. Tôn giả Sāriputta và Moggallāna, thỉnh thoảng đƣợc đức Phật chỉ định thuyết thay ngài! Buổi tối cũng thế, đôi khi lại để dành cho các tỳ- khƣu phƣơng xa. Khuya là chƣ thiên, khuya nữa là phạm thiên! Đức Phật chỉ nghiêng lƣng nghỉ ngơi vào nửa canh ba; nửa canh về sáng, ngài đã trở dậy để quán nhân duyên với chúng sanh! Hai vị đại đệ tử biết thì giờ của đức Phật nên phân định công việc đâu ra đó. Đến lúc này thì uy tín của hai vị đại đệ tử chỉ còn sau đức Phật mà thôi vậy! Hôm kia có một đoàn ngƣời từ Kapilavatthu đến. Đấy là một quan đại thần và mấy chục chiến sĩ Sākya. Đức vua Suddhodana, sau bảy năm xa cách con trai, nhớ nhung vô cùng nhƣng không nghe tung tích ở đâu. Thời gian gần đây, các phái đoàn thƣơng buôn, xuống lên, qua lại theo con đƣờng thƣơng mãi (sau này là con đƣờng tơ lụa), ghé Kapilavatthu nghỉ ngơi và đổi hàng, thanh danh của đức 82 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
Phật đƣợc họ bàn tán xôn xao rằng: “Dòng dõi Sākya anh hùng của quốc độ này đã phát sanh một bậc Chánh Đẳng Giác. Ngài đã chiến thắng nhân giới, ma giới và thiên giới! Ngài đã đƣợc chƣ thiên và nhân loại xƣng tán, tôn vinh với nhiều hồng danh nhƣ Đại A-la-hán, Chánh Biến Tri, Minh Hạnh Túc, Thiện Thệ, Thế Gian Giải, Vô thƣợng Điều Ngự Trƣợng Phu, Thiên Nhân Sƣ, Phật, Thế Tôn! Thế rồi, sau khi độ cho năm đạo sĩ khổ hạnh ở Lộc Uyển, Isipatana, ngài theo dãy núi Gayā đi lần về Māgadha, cảm hóa hằng ngàn đạo sĩ tóc búi. Hiện tại, đức vua Seniya Bimbisāra oai danh lừng lẫy cùng với bá quan, triều đình đều đến quy giáo đức Tôn Sƣ ấy, dâng cúng toàn bộ Trúc Lâm và hàng ngàn công trình xây dựng. Đức Quang Vinh Điều Ngự luôn đoanh vây quanh mình hằng ngàn sa-môn áo vàng, hằng chục ngàn ngƣời thuộc hoàng gia, quý tộc, triệu phú cùng đệ tử hai chúng thuộc mọi thành phần giai cấp xã hội khác nhau!” Trái tim già nua của đức vua Suddhodana chợt đập liên hồi khi hay đƣợc tin trên. Hoàng hậu Gotamī bổi hổi bồi hồi nhìn ngắm phƣơng trời xa, tƣởng tƣợng đứa con ƣu tú thuở xƣa bây giờ đã trở thành bậc đạo sƣ của thiên hạ. Công nƣơng Yasodharā tủi thân, lệ đổ hai hàng mặc dầu bà đã nhiều lần làm chủ cảm xúc, hy sinh hạnh phúc nhỏ bé để cho thái tử thỏa mộng ƣớc tầm cầu chân lý! Nghe tin vui, ai cũng mừng rỡ, nôn nóng trong lòng! Tăm bóng của cánh chim giang hồ kia bây giờ mọi ngƣời thân yêu đã tìm ra dấu vết! Thế là đức vua Suddhodana tức tốc cho một phái đoàn, gồm một quan đại thần cùng mấy chục chiến sĩ lên đƣờng đến kinh đô Rājagaha, Trúc Lâm tịnh xá, bày tỏ ƣớc mong đức Phật trở về thăm quê hƣơng xa cách lâu ngày! Đến Trúc Lâm, phái đoàn sứ giả thấy khó tiếp xúc với đức Phật, vì lúc nào ngài cũng bận giáo giới chƣ tăng, hai hàng cƣ sĩ hoặc quan khách các phái đoàn! Tò mò, không hiểu đức Phật giảng nói cái gì mà mọi ngƣời cung kỉnh, Minh Đức Triều Tâm Ảnh 83
chăm chú lắng nghe từ lớp nầy đến lớp khác! Chƣ tăng cả hàng ngàn vị trật tự, nền nếp, trang nghiêm lắng nghe giáo pháp không một tiếng ho, không một tiếng tằng hắng, tất cả nhƣ chìm ngập trong miền tịnh định an lạc rất lạ lùng! Vị quan đại thần và tốp chiến sĩ lẳng lặng ngồi nghe. Hóa ra, rồi họ cũng say mê, nghe buổi sáng, nghe buổi chiều và nghe cả về đêm nữa! Đức Phật biết chuyện gì xẩy ra, nhƣng ngài không nói gì cả. Khi cả phái đoàn đồng xin xuất gia tỳ-khƣu, đức Phật biết họ đã đắc quả A-la-hán, và chính các vị trƣởng lão đã làm lễ thọ giới cho họ có ngài chứng minh. Rồi chuyện gì xẩy ra? Rồi suốt mấy tháng trƣờng nhƣ thế, chín phái đoàn nhƣ thế, đều đắc quả A-la-hán, họ không còn muốn trở về Kapilavatthu nữa! Thật ra, không phải là họ đã quên trọng trách! Sau khi đắc quả A-la-hán, quán nhân duyên, thấy chƣa phải thời, họ biết lúc nào là đầy đủ nhân duyên, chính đức Phật sẽ trở lại quê nhà mà chẳng cần ai thƣa thỉnh gì cả! Nhƣng riêng đức vua Suddhodana thì rất nóng lòng, cả chín phái đoàn ra đi đều mất tích nhƣ những cây kim chìm mất giữa đại dƣơng! Chƣa nản chí và cũng nhƣ là quyết định cuối cùng, đức vua bèn cử một vị trọng thần, bạn cũ thời thơ ấu và cả tuổi thanh xuân của thái tử là Kāḷudāyi dẫn đầu phái đoàn, lên đƣờng thực hiện sứ mạng! Đƣợc sự tin cậy, Kāḷudāyi rất sung sƣớng; nhƣng sung sƣớng hơn là hy vọng gặp lại ngƣời bạn thuở xƣa đến nỗi nao nức không ngủ đƣợc! Ông bây giờ đã từng trải quan trƣờng và cũng đã khá nhiều mệt mỏi vì gánh nặng nƣớc nhà cũng nhƣ gánh nặng gia đình! Mái tóc ông đã có vài sợi bạc, không biết thái tử, là vị Phật ấy, bây giờ ra sao mà thanh danh vang dội còn hơn cả đấng thần linh? Và, Kāḷudāyi cũng tin chắc nhƣ thế; trí tuệ, nhân cách và nghị lực của vị ấy, chắc hẳn sẽ có đƣợc những thành tựu vĩ đại! Trƣớc khi đi, ông ghé thăm lệnh bà Gotamī, công nƣơng Yasodharā. Ai cũng hy vọng và gởi 84 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
gắm những tình cảm trân trọng! Đến Trúc Lâm đã qua mùa an cƣ từ lâu nhƣng đại giảng đƣờng vẫn tiếp tục những thời pháp, không khí vẫn rộn ràng những Phật sự và tăng sự! Kāḷudāyi là ngƣời tinh tế, ông chƣa gặp đức Phật vội! Ông nhìn ngắm, ông quan sát! Ông bỏ ngoài tai những lời đồn đãi, ông chỉ xác định cái gì đó bằng mắt thấy, tai nghe! Và quả thật, ông đã bƣớc vào một vƣơng quốc của hòa bình, một vƣơng quốc không thể có ở trần gian! Đời sống tăng chúng đâu đó đều nhƣ có tính tự giác và tỏa ra một sự ổn định, thanh bình từ nội tâm. Ngƣời quét rác cũng bình yên, thanh thản; kẻ bƣớc đi cũng thung dung tự tại. Và tuyệt đối không có một tiếng động ồn ào – nơi hàng ngàn con ngƣời đang sinh sống! Pháp luật ở đâu, pháp chế ở đâu, kỷ luật ở đâu - không thấy! Từ giảng đƣờng, nhà ăn, nhà vệ sinh, nhà khách, công viên, sân vƣờn, không thấy ngƣời chỉ huy, điều hành mà đâu đó đều tƣơm tất, lịch sự! Làm quan triều đình, ông biết, tâm địa thế gian đâu dễ gì giáo dục! Mà ở đây nhƣ hội tụ những tinh hoa trí thức nhƣ xã hội của những triết nhân, những con ngƣời thƣợng lƣu thật sự! Khi nghe pháp, Kāḷudāyi và phái đoàn đều đắc quả A-la- hán, đƣợc chƣ vị trƣởng lão cho thọ giới tỳ-khƣu có sự chứng minh của đức Thế Tôn thâu nhận vào giáo đoàn. Tìm gặp đức Phật, trong tăng tƣớng sa-môn, Kāḷudāyi quỳ lạy đảnh lễ với nụ cƣời viên mãn! Ông không biết nói gì! Mà chuyện gì, đức Thế Tôn lại không biết! Tuy nhiên, đóng vai trò của một sứ giả bình thƣờng, ông kể chuyện quê nhà từ lúc thái tử ra đi! Rằng là phụ vƣơng của ngài tuy già yếu nhƣng vẫn còn khang kiện! Lệnh bà Gotamī thì sức khỏe rất tốt! Công nƣơng Yasodharā tuy thƣơng nhớ nhƣng vẫn giữ cốt cách, vẫn tự chủ mọi cảm xúc! Nanda đã lớn, là một thanh niên hào hoa phong nhã, thích chƣng diện, ham chơi, đang đính ƣớc hôn sự với một tiểu thƣ kiều diễm! Sundarī- Minh Đức Triều Tâm Ảnh 85
Nanda đã là một thiếu nữ hoa nhƣờng nguyệt thẹn, đứng đắn, chƣa chịu để mắt xanh đến vị vƣơng tôn, công tử nào! Rāhula đã bảy tuổi, không ngoan lắm, ít chịu học hành là hòn ngọc, là con cƣng của tất thảy mọi ngƣời! Ānanda và Anuruddha lúc này đã chín chắn, mẫu mực, nhƣng không chịu nhận bất kỳ một chức vụ gì, giả dụ nhƣ làm vua hai vị cũng không quan tâm; luôn luôn nói rằng, sẽ đợi chờ hành tung của ngƣời anh siêu việt! Trong số các bạn cũ, Mahānāma rõ ràng là chững chạc nhất, là phụ tá quan trọng nhất cho đức vua; tham mƣu, quyết định những vấn đề trọng đại của triều đình! Nếu kế vị ngôi vƣơng thì chẳng có ai xứng đáng hơn Mahānāma! Còn Kimbila, Bhaddiya, Bhagu, Udāyi... kẻ làm quan tổng trấn, ngƣời tƣớng lãnh quân đội, đại thần đảm đang triều chính đều là những nhân vật khả thủ cả! Nghe xong tất cả mọi chuyện, đức Phật nói: - Nhƣ Lai cũng đã có dự định về thăm quê nhà, thăm tất cả mọi ngƣời thân thuộc khi đầy đủ nhân duyên! Có lẽ là đầu mùa xuân, Kāḷudāyi ạ! Ông hãy ở lại đây một thời gian, khi giáo pháp đã thấy rồi, còn cần phải thu xếp đời sống phạm hạnh cho tƣơng hợp! Kāḷudāyi cúi đầu tuân phục. Ôi, con ngƣời này bây giờ vĩ đại quá! Thế gian này đâu có vấn đề gì nữa mà bàn? Một đời sống thanh bình an lạc; một nụ cƣời vô ƣu, siêu thoát; một con đƣờng phạm hạnh thiêng liêng đang hấp dẫn vô lƣợng chúng sanh tìm về trong đạo lộ thênh thang! Một hơi thở, một cái nhìn cũng đã trở thành tự do và tuyệt đối! Bất giác, Kāḷudāyi mỉm nụ hoa sen và thấy rõ rằng, tất thảy thế gian đều thanh tịnh!