Sau khi sử dụng thần thông siêu nhiên của một bậc Toàn Giác để cảm thắng ngoại đạo – đức Phật hƣớng tâm xem thử chƣ Phật quá khứ, cũng theo lệ thƣờng, là sẽ an cƣ kiết hạ ở đâu. Khi đƣợc biết là tại cung trời Tāvatiṃsa (33 - Đao Lợi) vào hạ thứ bảy để thuyết pháp độ Phật mẫu, đức Phật sử dụng phạm âm nói chuyện với hai vị đại đệ tử, và chỉ riêng hai vị này mới nghe đƣợc mà thôi. Ngài dạy đại lƣợc rằng: “Nhƣ Lai sẽ thuyết Abhidhamma (A-tỳ-đàm) ba tháng tại cung trời Đao Lợi để đáp đền ân huyết sữa đối với thân mẫu. Ba tháng tại nhân gian nhƣng trên ấy chỉ là thoáng mắt(1). Sāriputta phải sử dụng thần thông lực, gặp Nhƣ Lai mỗi ngày tại rừng trầm bên bờ hồ Anotatta ở Himalaya để Nhƣ Lai tóm tắt thời pháp; và ông phải có bổn phận giảng nói rộng rãi pháp vi diệu ấy đến cho chƣ tỳ-khƣu tăng có sẵn căn trí. Còn Mahā Moggallāna thì chăm sóc hội chúng đang hiện hữu – vì Nhƣ Lai biết, một số khá đông cận sự nam nữ ở đây sẽ không chịu về, họ sẽ ở đấy để đợi chờ Nhƣ Lai trở lại trần gian. Ông phải thuyết pháp cho họ nghe, sách tấn họ. (1) Một ngày, một đêm ở cõi trời Đao Lợi bằng 100 năm ở cõi ngƣời. Tuổi thọ ở đấy là 1000 năm, tƣơng đƣơng 36 triệu năm ở nhân gian. Một con tính, ta thấy, ba tháng ở nhân gian, theo phút giây bây giờ - chỉ là 3 phút 36 giây - ở trên ấy!
Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt 383
Lúc cần thiết, có thể nhờ thêm Ānanda, Mahā Kassapa cùng các vị trƣởng lão khác thuyết hộ. Nói với ông Cấp Cô Độc và Tiểu Cấp Cô Độc rằng, ý của Nhƣ Lai là anh em ông triệu phú phải phát tâm dựng lều trại, chăn màn, cung cấp vật thực, mọi nhu cầu cần yếu cho hội chúng ấy trong suốt ba tháng đấy!” Xong, cũng sử dụng thần thông, làm cho ai cũng có thể trông thấy – đức Phật đứng chót vót trên cây xoài, bƣớc lên - thì chợt nhiên giữa hƣ không, đỉnh núi Yugandhara cao 48.000 yojana (do-tuần) chợt nghiêng mình đỡ chân trái của ngài; và ngọn núi Sineru cao 84.000 yojana chợt cúi đầu thấp xuống đỡ chân phải của ngài với dáng vẻ rất cung kỉnh. Nhƣ vậy là chỉ hai bƣớc đi, qua bƣớc thứ ba, đức Phật đã có mặt ở cung trời Đao Lợi(1), ngự đến tảng đá vàng Paṇḍukambalā bề ngang 50 yojana, bề dài 60 yojana, bề dày 15 yojana - vốn là ngai vàng đặt để giữa hƣ không của Đế Thích thiên chủ. Và đến lúc này, ngoại trừ các bậc có thắng trí (2), không ai còn trông thấy ngài nữa. Trời Đế Thích, thân tƣớng cao to, hùng vĩ, phục sức chói ngời châu báu lập tức đến cung nghinh đức Phật. Ông vội xếp nhỏ một tấm gấm của cõi trời trải lên chính giữa tảng đá vàng, với ý nghĩ: “Kim thân đức Thế Tôn nhỏ bé quá, chỉ chừng ấy là đủ cho ngài an tọa!” Biết đƣợc tâm tƣ của Đế Thích, đức Phật vừa ngồi kiết-già thì thân tƣớng từ từ cao to, lừng lững, cao to hơn cả Đế Thích, ngồi vừa vặn trên tảng đá vàng! Đế Thích sợ hãi, biết oai lực của Phật nên đến quỳ năm vóc sát đất, đảnh lễ ngài và xin sám hối... Trong lúc này, mọi ngƣời vẫn còn đang tụ họp xung (1) Cõi trời Đao Lợi ở trên đỉnh núi Sineru. (2) Tức Abhiñāṇa: Trí thần thông – hàm chỉ các trí trong Ngũ thông (Vào định Tứ thiền, với nguyện lực, có thể để lại toàn thân xá-lợi lúc chết, không hủy nát. Cũng từ định Tứ thiền – chƣa đắc quả Thánh - có thể tu tập ngũ thông: Thiên nhãn, thiên nhĩ, tha tâm, túc mạng, biến hóa).
384 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
quanh cây xoài. Họ mồn một thấy rõ đức Phật bƣớc lên mây xanh rồi sau đó không còn thấy gì nữa. Chƣ phàm tăng và hai hàng cận sự nam nữ sợ đức Phật đi luôn nên lo ngại hỏi qua hỏi lại. Họ quây quần xung quanh hai vị đại đệ tử, với những câu hỏi dồn dập: - Trên ấy là cõi nào vậy? - Trên mây xanh mà cũng có ngƣời ở sao? - Đức Tôn Sƣ có về lại không? - Ngài đi luôn sao? - Lúc nào thì đức Phật về? - Lên cõi trời à? Cõi trời ấy ra sao? Các vị ở trên đó có nhân dạng, hình tƣớng nhƣ thế nào? - Chắc là sung sƣớng hơn nhân gian cả vạn lần... Suốt cả buổi chiều, các vị thƣợng thủ A-la-hán, các vị có thắng trí tại chỗ này, chỗ kia phải giải thích cho mọi ngƣời nghe hiểu. Tôn giả Ānanda đƣợc hỏi nhiều nhất nhƣng đã có tôn giả Anuruddha và tôn giả Bhaddiya trả lời giúp. Trong lúc ấy, một số rất đông thanh niên, là bằng hữu của nhau, đều là con nhà khá giả, có học thức trong kinh thành và ngoại ô Sāvatthi đồng quỳ xin tôn giả Sāriputta xuất gia tỳ-khƣu. Biết nhân duyên quá khứ nhiệm mầu, tôn giả bảo họ kiếm tìm y bát, làm lễ xuất gia tập thể cho họ; sau đó tập trung họ ở một nơi, sâu trong rừng để tiện việc giáo giới, hƣớng dẫn đời sống tu tập(1). Lúc hội chúng tỳ-khƣu giải tán, lần lƣợt trở về Kỳ Viên tịnh xá để làm lễ an cƣ – thì hai hàng cƣ sĩ, mọi ngƣời, cả ngoại đạo vẫn còn ở lại khá đông. Tôn giả Mahā Moggallāna phải quy tụ họ lại, giải thích cặn kẽ, đến tối mịt mới xong. Tuy nhiên, một số cận sự nam nữ ở lại không chịu về, tôn giả Mahā Moggallāna, Ānanda, Mahā Kassapa... phải thay nhau thuyết pháp, hƣớng dẫn hội chúng tập thiền...
(1) Chú giải ghi là 500 vị.
Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt 385
Và đúng nhƣ dự liệu của đức Phật. Trong lúc chƣ tăng về an cƣ tại Kỳ Viên tịnh xá thì một số đông cƣ sĩ, họ “an cƣ” xung quanh gốc xoài, xế cổng kinh thành Sāvatthi. Thế là ngày hôm sau, anh em trƣởng giả Cấp Cô Độc phải cho ngƣời dựng lều trại – vì mùa mƣa sắp đến – cung cấp tất thảy mọi nhu cầu để cho họ yên tâm nghe pháp, học đạo, đợi ngày đức Thế Tôn trở về “hạ giới”. Trong lúc ấy, tại tảng đá vàng - vốn là ngai vàng lộ thiên của Đế Thích thiên chủ - đức Thế Tôn với kim thân to lớn, chói sáng, ngồi kiết-già tĩnh tại, uy nghi nhƣ chúa trời của các vị chúa trời! Ngài phóng hào quang sáu màu, chập chờn từng đôi một, lan rộng ra, tỏa rộng ra, đầy tràn cả hƣ không, chiếu khắp mƣời phƣơng thế giới. Chƣ thiên, phạm thiên các cõi trời dục giới, sắc giới... thấy hiện tƣợng lạ lùng, dùng thiên nhãn, thiên nhĩ lắng nghe, quan sát - biết sự có mặt hy hữu của đức Thế Tôn tại cung trời Đao Lợi. Với thời gian nháy mắt, chẳng ai báo với ai, chẳng ai hẹn với ai, đồng vân tập, đồng quy tụ về với những đám mây ngũ sắc chói ngời, rực rỡ... lớp trong, lớp ngoài, lớp trên, lớp dƣới, trùng trùng, vô tận... đến đảnh lễ đức Thế Tôn. Trong đó có lệnh bà Mahāmayā, bây giờ là một vị thiên tử phƣớc tƣớng cao sang, sống trong một biệt điện sung mãn phƣớc báu tại cung trời Tusita (Đâu-suất). Họ cúng dƣờng nhạc trời, hoa trời, hƣơng trời... nhƣ một ngày hội lớn, hằng ngàn năm một thuở, triệu triệu năm một lần! Sau khi biết ý định của đức Phật lên đây thuyết Abhidhamma để độ cho Phật mẫu, đồng thời giáo giới chƣ thiên, phạm thiên các cõi - Đế Thích thiên chủ xiết bao hoan hỷ nên ông đã thông báo cho thiên chúng, thiên nữ cả 33 cung điện đồng đến cúng dƣờng, nghe pháp. Trong không gian chói ngời châu báu và sực nức mùi hƣơng, đức Phật sử dụng thần thông, sử dụng một loại ngôn ngữ đặc biệt pha trộn giữa thiên âm và phạm âm để ai cũng 386 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
có thể nghe đƣợc. Ngài nói rằng, lệnh bà Mahāmayā, bây giờ là vị thiên tử ở Tusita - hiện đang có mặt ở đây - đã có ân đức rất lớn với Nhƣ Lai. Noi gƣơng chƣ Phật quá khứ, nay Nhƣ Lai lên đây thuyết một thời pháp đặc biệt để báo đền ân huyết sữa. Sau đó, thể theo lời mời của vua trời Tusita, vị thiên tử hậu thân của lệnh bà Mahāmayā, đƣợc mời đến trình diện đức Thế Tôn. Chƣ thiên, phạm thiên, nhất là thiên nữ các cõi trời cất tiếng tán thán vang lừng, dƣờng nhƣ họ hãnh diện rằng là trong giới nữ nhi, có bạn đã có đại nhân duyên, đại phƣớc báu cƣu mang, thọ sanh một vị Phật! Biết thời gian không có nhiều(1), đức Phật đi vào thời pháp ngay tức khắc, trong đó có một âm thanh đặc biệt đi thẳng vào tai, vào tâm của vị thiên tử, hậu thân của lệnh bà Mahāmayā. Ở các cõi trời dục giới, các loại ngũ trần(2) đều tinh sạch, vi tế. Các cõi phạm thiên thì họ đã từ bỏ dục vật chất, chỉ sống nuôi mạng bằng các trạng thái tinh thần nhƣ hỷ, lạc, xả, thanh tịnh – nên thời pháp ở đây hoàn toàn khác biệt so với cõi ngƣời! Thế là một số cƣơng yếu cốt lõi của Abhidhamma (Vi diệu pháp, thắng nghĩa pháp) đã đƣợc thuyết ở đây(3), còn ở cõi ngƣời thì chỉ thuyết về Pháp và Luật. Lúc nói đến bố thí thì bố thí vật thực, y áo, sàng tọa, thuốc men. Lúc nói đến trì giới thì ngăn giữ sát sanh, trộm cắp, tà hạnh, nói dối, uống rƣợu. Và kinh, luật thƣờng sử (1) Xem chú thích trang 190. (2) Hình sắc, âm thanh, hƣơng, vị, xúc chạm. (3) Tây phƣơng viết sử Phật giáo, đến hạ thứ bảy, đức Phật thuyết Abhidhamma ở cung trời Đao Lợi, họ gọi là huyền thoại tôn giáo. Đôi nơi lại nói là truyền thuyết hoặc hƣ cấu của các nhà sƣ học giả đi sau. Riêng ngƣời viết, không biết tại sao lại tin điều này là có thật trong hiện thân siêu việt, bất khả tƣ nghì của một bậc Chánh Đẳng Giác! Tuy nhiên, có lẽ mới chỉ là cái cƣơng yếu - sau này do tôn giả Sārīputta triển khai và các vị kết tập sƣ hệ thống lại.
Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt 387
dụng những danh từ nhƣ ngƣời, trời, loài vật, hữu tình, tự ngã, đàn ông, đàn bà; hoặc làm nhƣ thế này là lành, tốt; làm nhƣ thế kia là xấu ác. Ngôn ngữ ở Abhidhamma hoàn toàn khác thế, nó chỉ nói về tâm, những sở hữu của tâm, những sắc pháp thô thiển hoặc tế vi. Nó chỉ nói tâm và tâm sở nhƣ thế này là thiện; tâm và tâm sở nhƣ thế kia là bất thiện... Và nếu tu tập theo lộ trình thiền tâm nhƣ vậy thì có các loại trí tƣơng thích phát sanh nhƣ vậy, lần lƣợt xa rời đƣợc những kiết sử, phiền não... xuôi dòng chảy đến đạo lộ chân phúc, giải thoát, bất tử, Niết-bàn. Nhờ sử dụng ngôn ngữ đặc biệt, dụ ngôn, đoản ngôn đặc biệt – phù hợp với sắc thân vi tế, trạng thái tâm lý vi tế - nên thiên chúng, phạm thiên chúng lãnh hội dễ dàng, có đƣợc ngay thành tựu và sở đắc. Vô lƣợng chƣ thiên, phạm thiên chứng quả; riêng vị thiên tử, hậu thân của lệnh bà Mahāmayā chứng quả Nhập Lƣu (Sotāpanna –Tu-đà-hoàn). Có một việc rất lạ lùng và sâu nhiệm xảy ra ở đây, đang xảy ra lúc đức Phật thuyết pháp mà chẳng ai hay biết. Đấy là đức Phật thuyết trọn vẹn tạng Abhidhamma với thời gian rất ngắn (tƣơng đƣơng 3 phút 36 giây) mà ngài phải phân thân 90 lần (tƣơng đƣơng 90 ngày – 3 tháng ở địa cầu). Mỗi lần phân thân nhƣ thế - thì một hóa thân của ngài vẫn đang ngồi tại tảng đá vàng để thuyết pháp liên tục; còn thân thật thì ôm bát đi trì bình khất thực ở Bắc Cu-lu-châu (Uttarakurudīpa), trở lại hồ Anotatta trong dãy Hy-mã-lạp sơn để tắm rửa, sau đó ghé rừng trầm bên bờ hồ thuyết lại tóm tắt bài pháp đã giảng cho tôn giả Sāriputta nghe – do có hẹn từ trƣớc! Tôn giả Sāriputta lại bay về Kỳ Viên, sâu trong rừng để thuyết lại rộng rãi cho hội chúng tỳ-khƣu đặc biệt mà ngài vừa cho xuất gia. Nhƣ vậy là hội chúng tỳ-khƣu trẻ tuổi này đã đƣợc tôn giả Sāriputta thuyết giảng về Abhdhamma vào mỗi buổi chiều, suốt trong ba tháng nhƣ thế; đấy là sở văn mà ngài đã nắm bắt tóm tắt vào mỗi buổi trƣa tại rừng trầm bên hồ 388 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
Anotatta(1) từ đức Thế Tôn. Tại Sāvatthi, sau ngày tháng mƣa lũ, nƣớc dâng ngập phố phƣờng, gió bão tràn về, rồi đến mƣa dầm... làm cho hai hàng cƣ sĩ giàu tín tâm đợi chờ đức Phật phải gian nan khổ cực khôn xiết. Giƣờng chiếu, chăn màn, vật thực, thuốc men... hai anh em ông trƣởng giả chu cấp chu đáo, chỉ trở ngại những lúc nghe pháp, tọa thiền tập thể ở ngoài trời. Các vị tôn giả chăm sóc hội chúng cũng phải lao đao, vất vả theo; nhƣng do năng lực tăng thƣợng tâm, các ngài vẫn an nhiên, tùy lúc, tùy thời... lúc ở Kỳ Viên, lúc màn trời, chiếu đất với hội chúng của mình chẳng quản ngại gì! Đức vua Pāsenadi, triều thần, hoàng gia lui tới - thấy, nghe, biết mọi chuyện; họ vừa kính trọng các vị trƣởng lão vừa cảm phục tín tâm của chúng đồ. Thế là rất nhiều lần, họ cũng đến dâng vật thực, hộ độ thuốc men cùng những nhu cầu khác. Càng đến ngày mãn hạ, tháng Kattikāmāsa (9-10), thì sự đợi chờ càng náo nức. Tôn giả Mahā Moggallāna muốn làm cho tăng trƣởng tín tâm của hai hàng cận sự nam nữ, ngài tuyên bố: - Tôi sẽ lên cõi trời Đao Lợi tức khắc. Tôi sẽ thƣa hỏi đức Tôn Sƣ để biết đích xác ngày, giờ, nơi chốn, địa điểm... ngài trở lại với chúng ta. Nói xong, tôn giả biến mất tại chỗ và có mặt ngay tại tảng đá vàng. Thấy kim thân Phật to lớn lững lững giữa hƣ không, giữa thiên chúng, phạm thiên chúng cũng to lớn không kém gì; tôn giả nghĩ rằng, lẽ nào vị đại đệ tử lại quá nhỏ bé, trông chẳng “oai lực” chút nào – nên cũng hiện thân to lớn cho đồng với bối cảnh rồi đến đảnh lễ đức Phật. - Này Mahā Moggallāna! Khỏi cần phải thƣa bạch, Nhƣ Lai biết rồi - Đức Phật nói - Kể từ hôm nay, đúng 7 ngày (1) Một trong 7 hồ lớn tại Himalaya, 6 hồ kia là Kaṇṇamuṇḍa, Rathakāra, Chaddanta, Kuṇāla, Mandākinī và Sīhappapāta. Bảy hồ lớn này chúng bao quanh 5 ngọn núi lớn, đó là Sudassanakūṭa, Citrakūṭa, Kāḷakūṭa, Gandhamādana và Kelāsa.
Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt 389
nữa ở nhân gian, Nhƣ Lai sẽ về lại cõi ngƣời, tại bên trong cổng thành phố Saṅkassa, cách Sāvatthi 30 do-tuần – vì Giáo Pháp của chúng ta cũng có duyên lớn với chúng sanh ở đấy! Thế là đúng ngày Mahāpavāraṇā (1), đức Phật nhƣ từ giữa hƣ không (2), đặt bàn chân phải (3) xuống mặt đất tại cổng thành Saṅkassa, thì đƣợc sự cung nghinh, đón tiếp cả một rừng ngƣời, cả một biển ngƣời. Ai cũng hớn hở, mừng vui. Có ngƣời thì chỉ đứng ngây ra để chiêm ngƣỡng. Lần lƣợt hai vị đại đệ tử, mấy chục vị thƣợng thủ trƣởng lão đồng đến đảnh lễ Phật sau 90 ngày xa cách. Đức Phật mở lời khen ngợi tôn giả Mahā Moggallāna, Mahā Kassapa, Ānanda... đã lao tâm lao lực chăm sóc hội chúng cƣ sĩ suốt trong ba tháng qua một cách rất chu đáo. Ca ngợi, sách tấn hai anh em ông trƣởng giả Cấp Cô Độc đã hộ độ tứ sự đầy đủ cho mọi ngƣời. Đặc biệt đức Phật tán thán tôn giả Sāriputta đã có trí tuệ phân tích, tổng hợp để giảng nói, quảng thuyết tạng Abhidhamma cho hội chúng tỳ- khƣu trẻ một cách rất có hiệu quả. Thấy hội chúng cƣ sĩ, cƣ dân thành phố Saṅkassa sẵn có túc duyên, đức Phật thuyết một thời pháp cho tầng lớp, giai cấp nào cũng nghe đƣợc, hiểu đƣợc, tu tập đƣợc. Sau thời pháp, rất nhiều ngƣời có đƣợc niềm tin vững chắc, có ngƣời thấy mắt sáng, trí sáng, có ngƣời đắc quả Nhập Lƣu. Riêng
(1) Đại tự tứ - ngày chƣ Tăng mãn hạ ba tháng an cƣ mùa mƣa. (2) Thật ra, vua trời Đế Thích (Sakka), đã hóa hiện 3 chiếc thang bắc từ đỉnh núi Sineru xuống sát chân cổng thành Sankassa. Một chiếc thang ngọc ở giữa dành cho đức Phật, một chiếc thang bằng vàng bên phải dành cho Phạm Thiên cầm lọng trắng, một chiếc thang bằng bạc bên trái dành cho Đế Thích ôm bát theo hầu; và đi theo sau là vô lƣợng thiên chúng, cƣu-bàn-trà, càn-thát-bà...tấu nhạc, rải hoa tƣng bừng... (theo chú giải). (3) Vì đặt bàn chân phải xuống trƣớc, nên tại chỗ này, ngƣời ta thiết kế một cái đài kỷ niệm, xem là chỗ thiêng liêng, đƣợc đặt tên là Acalacetiyaṭṭhāna, nhƣ là một di tích lịch sử, để chiêm bái, phụng thờ.
390 Một Cuộc Đời Một Vầng Nhật Nguyệt
hội chúng tỳ-khƣu của tôn giả Sāriputta thì đồng đắc quả A- la-hán. Khi họ đến đảnh lễ đức Phật để bày tỏ sự tri ân tối thƣợng, ngài tuyên bố trƣớc đại chúng rằng: - Đây là những vị tỳ-khƣu, những đứa con trai trẻ tuổi của Nhƣ Lai; họ là những ngƣời kế thừa tạng Abhidhamma mà Nhƣ Lai đã thuyết ở cung trời Đao Lợi đấy! Ai cũng biết khi đức Phật tuyên bố “Con trai của Nhƣ Lai”, là hàm chỉ vị ấy đã đắc quả A-la-hán. Hội chúng xôn xao, không biết nhân duyên mầu nhiệm nhƣ thế nào? Thế là các bậc có thắng trí, nơi này và nơi kia, phải kể tóm tắt chuyện quá khứ cho mọi ngƣời nghe... “Rằng là vào thời đức Phật Kassapa, có hai vị tỳ-khƣu cứ hễ đến ngày đầu và giữa tháng đến một hang động để ôn tụng Abhidhamma. Trong động ấy có một bầy dơi sinh sống. Cứ nghe mãi, nghe hoài những âm thanh tụng đọc Abhidhamma, tâm của bầy dơi trở nên mát mẻ, trong lành. Hết kiếp ấy, bầy dơi không rơi vào bốn khổ xứ, cứ sinh lui, sinh tới cõi ngƣời và cõi trời. Đến thời đức Phật Gotama hiện tại, họ đều sinh vào các gia đình khá giả, xung quanh thành phố Sāvatthi này. Bây giờ do túc duyên viên mãn, họ xuất gia tỳ-khƣu, đƣợc nghe Abhidhamma trở lại, họ lãnh hội rất nhanh rồi đắc quả A-la- hán. Sự mầu nhiệm xảy ra là do nhân, do duyên nhƣ vậy đấy!”