Tuyen tap Thu Thay - Vien Minh - 31
Vietnamese, with Unicode Times font
Tuyển tập Thư
Thầy
Tỳ kheo Viên
Minh
[31]
Ngày..... tháng ..... năm .....
L. con,
Cách đây gần một năm
khi con đến vấn đạo, Thầy nhớ là đã phân tích những
nguyên nhân của phiền não khổ đau và con đường đi đến
giải thoát ra khỏi những trói buộc ấy. Một cách tóm tắt,
con đường đó là một đời sống sáng suốt, định tĩnh và
trong lành. Hôm nay Thầy nhắc lại một số nét chính yếu
để con nắm vững nguyên lý đời sống giác ngộ.
Đời sống bao gồm hai phương diện: ngoại cảnh và nội tâm. Có những tác động từ bên ngoài do những định luật khách quan về vật lý, xã hội, thời tiết, thiên nhiên, và cả siêu nhiên nữa. Có những tác động từ bên trong do những định luật khác về sinh lý, tâm lý, nghiệp báo v.v... Hai mặt trong và ngoài tương giao qua mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý. Khi sự tương giao này diễn ra trong mê mờ (vô minh) thì sẽ phát sinh vọng động (ái dục, hành) và tạo thành một chuỗi nhân quả liên quan (duyên khởi) . Khi sự tương giao này diễn ra trong sáng suốt (tuệ) thì nội tâm được trầm tĩnh (định) và đời sống trở nên trong lành (giới).
Có hai loại người, một
là người có nội tâm phụ thuộc vào hoàn cảnh. Họ bị
ngoại cảnh thu hút, cuốn trôi, ràng buộc và nhận chìm, tất
nhiên là họ phải gặt lấy những hậu quả bất an. Hai là
người có nội tâm không lệ thuộc vào ngoại cảnh, họ sống
tự chủ, tự tại, an nhiên, thanh tịnh và dĩ nhiên hưởng
được đời sống thanh thoát.
Sự tác động của ngoại
cảnh gọi là duyên, chủ định của nội tâm gọi là nhân.
Với người bị ngoại cảnh chi phối thì duyên lôi cuốn
nhân, với người không bị ngoại cảnh chi phối thì nhân
thắng được duyên, tuy tùy duyên mà vẫn tự chủ.
Tùy duyên có nghĩa là
thuận theo hoàn cảnh. Như vậy phải là một người có
nhân vững vàng (nội tâm ổn định, sáng suốt, tự chủ)
thì mới có thể tùy duyên, bằng không sẽ bị duyên lôi cuốn
hoặc chạy theo duyên, nghĩa là nhắm mắt đưa chân, vui đâu
chúc đó, thiện ác theo người, không phân tà chánh, đó là
người phóng dật.
Tùy duyên còn có một
nghĩa khác là tùy lúc tùy nơi mà xử sự ứng tiếp, để có
thể tùy sở trụ xứ thường an lạc. Khổng giáo
cũng dạy " tùy cảm nhi ứng, tùy ngộ nhi an ".
Vậy tuy tùy duyên mà vẫn bất biến mới là tùy duyên một
cách đúng đắn.
Hoàn cảnh có xấu, có
tốt, có thuận, có nghịch, phải luôn luôn sáng suốt, định
tĩnh, trong lành thì mới đủ sức bén nhạy để tùy cảm
nhi ứng, tùy ngộ nhi an . Chỉ cần thiếu tỉnh thức (chánh
niệm, tỉnh giác) là bị chìm vào biển trùng trùng
duyên khởi ngay.
Nhưng xấu tốt, thuận
nghịch không căn cứ ở vừa lòng hay không vừa lòng; cái
gì vừa lòng chưa hẳn đã tốt, cái gì trái ý chưa hẳn đã
xấu. Thường người đời xử sự theo tư kiến, tư dục nên
họ lấy thước đo vừa lòng và trái ý của họ để làm
chuẩn, và như thế thì không thể tránh khỏi sự va chạm với
những người chung quanh, vì tư kiến, tư dục của mỗi người
mỗi khác.
Cùng một hoàn cảnh
mà mỗi người xử sự mỗi khác, đưa đến hậu quả, dĩ
nhiên cũng ở mỗi người khác nhau. Sở dĩ như vậy là vì
sự tương giao giữa nội tâm và ngoại cảnh diễn ra trong
mê mờ (vô minh, không tỉnh thức) đã phát sinh những
vọng động (ái dục) sai khác.
Không thể điều chỉnh
sự dị biệt, mâu thuẫn này giữa con người bằng cách
thay đổi hoàn cảnh, vì nó chỉ là điều kiện phụ (duyên) ,
mà phải thay đổi nội tâm (nhân).
Điều chỉnh nội tâm
không phải là ép buộc nó phải theo một khuôn mẫu nào mà
ta đã chủ định, vì như thế là vẫn còn theo tư kiến,
tư dục, và chắc chắn vẫn tạo hố sâu cách biệt với người
khác.
Nội tâm sẽ biết
cách tự xử thích ứng với hoàn cảnh khi ta để cho nó
được tự do thư thái nhất, nghĩa là để cho nó được sáng
suốt - định tĩnh - trong lành.
Đừng hiểu tự do tâm
linh theo nghĩa buông thả cho nó muốn làm gì thì làm, vì như
vậy có nghĩa là tự trói buộc sâu dày vào vô minh, ái dục,
đúng vậy không?
Khi con không thích hợp
với ngoại cảnh, với những người chung quanh, không có nghĩa
là hoàn cảnh nghịch với con (nghịch duyên). Khi con
thích hợp với ngoại cảnh, với những người xung quanh,
cũng không có nghĩa là hoàn cảnh thuận với con (thuận
duyên).
Tác động từ ngoại cảnh được đánh giá thuận hay nghịch theo hai cách:
1. Theo cách nhìn của
tư kiến, tư dục, tức như Thầy đã nói, cái gì vừa
lòng là thuận, cái gì trái ý là nghịch. Đó là cách
nhìn thế tục .
2. Theo cách nhìn của
đạo thì tác động ngoại giới nào làm tăng trưởng
điều bất thiện như: dục, ái, tham, sân, hận, oán thù,
dao động, xáo trộn, phóng dật, ích kỷ, ngã mạn v.v...
Nói chung là tham, sân, si thì đó là nghịch duyên, dù nó
có đem lại cho ta cái gọi là hạnh phúc, an lạc trần thế.
Với nghịch duyên này ta phải thận trọng, cảnh giác,
phòng hộ, giữ gìn đừng để nó lôi cuốn ta vào bất
thiện và hậu quả là bất an, đau khổ.
Tác động ngoại giới
nào làm tăng trưởng thiện pháp như: không tham, không
sân, không si, từ, bi, hỷ, xả, vị tha, định tĩnh, hiền
thiện, khinh an, thư thái, chánh trực, nhu hòa v.v... thì đó
là thuận duyên, dù nó có đem lại thiệt thòi đau khổ về
mặt vật chất.
Có những hạnh phúc trần
thế chỉ làm cho ta mất đi niềm an lạc thật sự của tâm
hồn. Trái lại có những thiệt thòi đối với thế giới bên
ngoài lại là niềm hạnh phúc của nội tâm. Vì không thấy
chân lý này con người luôn chạy theo sự vừa lòng đối với
ngoại cảnh mà họ cho là hạnh phúc, nhưng như Nikos
Kazantzaki nói " mảnh đất bình an chỉ có trong tâm
hồn bạn " thì quả đúng là " tâm hồn tịch
tịnh là hạnh phúc tối thượng " (Santç
paramamû sukhamû).
Như vậy vấn đề không
phải ở chỗ làm thế nào để thích hợp với hoàn cảnh,
với những người chung quanh, mà vấn đề là nội tâm ta
có thật sự tự do, nghĩa là có thật sự sáng suốt, định
tĩnh, trong lành hay không mà thôi.
Khi ta không cần cố gắng tìm cách thích ứng với hoàn cảnh, mà chỉ cần một nội tâm ổn định, trong sáng và tỉnh thức, thì lúc đó ta lại thấy dễ dàng thích ứng với hoàn cảnh một cách chính xác và tự nhiên hơn. Nghĩa là tâm ta sẽ biết cách thích ứng tùy theo hoàn cảnh thuận hay nghịch. Tuy thích ứng nhưng không nhất thiết phải thuận theo hoàn cảnh, vì dù thuận hay nghịch thì nội tâm vẫn được tự do.
Nhân (nội tâm) tốt
có nghĩa là không bị lệ thuộc vào duyên (hoàn cảnh) ,
độc lập trong mọi điều kiện; vì vậy mà ở trong điều
kiện (thuận hay nghịch) nào cũng không mất tự tánh.
Nếu thích ứng được hiểu theo nghĩa này thì mới nên
thích ứng.
Tóm lại, con muốn thích ứng với hoàn cảnh, với những người chung quanh, thì trước hết con phải:
1. Sáng suốt biết rõ thân tâm mình trong mọi hành vi động tịnh, từng giây từng phút. Nếu quên mình thì phải sớm tự tỉnh thức.
2. Trầm tĩnh và chú
tâm vào chính mình, đừng để tâm buông lung vọng động
theo ngoại cảnh, vẫn giữ sự chú tâm định tĩnh bên
trong. Nếu có vọng động thì chú tâm vào chính vọng động
đó, sẽ định tĩnh lại ngay.
3. Khi hành động, nói
năng, suy nghĩ hay không thì thân khẩu ý đều phải hiền
thiện, chánh trực hợp đạo lý. Nếu có tà ý liền tinh
tấn chú tâm tỉnh giác thì tâm sẽ tự trở về đường
ngay. Nếu con giữ được tâm bình hạnh trực
như thế, thì con sẽ thấy dù cho không cần thích ứng,
nó vẫn thích ứng dễ dàng và chính xác. Trái lại nếu
con chỉ cố gắng thích ứng bên ngoài thì con sẽ bị tha
hóa, tự đánh mất mình.
Ngoại cảnh tuy là
duyên, là phụ, nhưng với người nội tâm (nhân)
không vững, thì nó vẫn có một sức cuốn hút (cả thuận
lẫn nghịch) rất mãnh liệt có thể làm xáo trộn, hủ
hóa, tha hóa hoặc hỗn loạn nội tâm. Chính vì thế mà nội
tâm phải luôn luôn sáng suốt, định tĩnh, trong lành. Mong
con thấy ra điều đó.
Chúc con mạnh khỏe và sống một đời sống nội tâm vững vàng trong thời gian công tác ở hải ngoại.
Thầy.
Đầu
trang | Lời
đầu | 01 | 02 | 03
| 04 | 05 | 06
| 07 | 08 | 09
| 10 | 11 | 12
| 13 | 14 | 15
| 16 | 17 | 18
| 19 | 20 | 21
| 22 | 23 | 24
| 25 | 26 | 27
| 28 | 29 | 30
| 31 | 32 | 33 | 34
| 35 | 36 | 37
| 38 | 39 | 40
| 41 | 42
Chân thành cám ơn Tỳ kheo Viên Minh đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 06-2002)
[ Trở về trang Thư Mục ]
updated: 04-06-2002