📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Kinh Hai Niet-ban

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 7,258 ký tự · ~7 phút đọc
🏠 📜

Kinh Hai Niet-ban

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Kinh Hai Niết-bàn

Hòa thượng Thích Thiện Châu

Giới thiệu :

N iết-bàn là mục đích của đạo

Phật và cũng là lý tưởng của những người muốn

hết Khổ . Người ta nói nhiều về Niết

bàn nhưng không mấy người hiểu Niết bàn một

cách đúng đắn. Có người hiểu sai Niết bàn

như cõi "hư vô tịch diệt" - cảnh giới

không không, chẳng có sự sống giống như hư không

trống lặng ở trần thế này. Có người hiểu

lầm Niết bàn như cảnh Thiên đàng sung sướng cả

tinh thần lẫn vật chất. Và hầu hết nghĩ rằng

Niết bàn là phần thưởng kiếp sau của người

tu hành theo đạo Phật. Lại có người nghĩ rằngsở

dĩ Phật tổ cố ý không nói đến Niết bàn

là vì sợ đồ đệ biết rõ Niết bàn là

trống lặng sẽ thối chí, rút lui, không tu hành nữa.

Thật là khó cho những người

đang sốt rét hiểu biết sự mát mẻ lành mạnh

nơi người có sức khoẻ. Cũng vậy, không dễ gì cho

chúng sanh đang trôi nổi trong biển luân hồi

hiểu biết sự an tịnh nơi A la hán hay Phật.

Chính Phật tổ minh xác rằng

có Niết bàn, song người thường không thể

hiểu được một cách dễ dàng (xem Udâna, trang 80;

Itivuttaka, II, 6). Sự thật, Phật nói rõ về

Niết bàn, song không nhiều bằng về con

đường đưa đến Niết bàn. Điều này

thật dễ hiểu bởi vì thầy giỏi bao giờ cũng nói

nhiều về những điều làm cho học trò

hết dốt mà nói ít về sự hết dốt. Muốn

hiểu đúng đắn Niết bàn, trước hết hãy

đọc hay nghe những lời Phật dậy về Niết

bàn.

Kinh Hai Niết bàn rút từ

tập "Phật thuyết như vậy" (Itivuttaka,

Pâli Text Society, trang 88). Nội dung kinh là Phật

giảng về hai thứ Niết bàn: Niết

bàn có dư y (saupâdisesunibbâna) và Niết

bàn không dư y (anupâdisesanibbâna).

Trước hết hãy tìm hiểu ý nghĩa của danh từ Niết bàn.

Hiện nay danh từ chữ

Sanskrit: Nivrâna thông dụng hơn danh từ Pâli:

Nibbâna. Nir + vâ : ngừng thổi, tắt.

Gió phiền não hay tham dục không thổi nữa; lửa

tham sân si đã bị dập tắt. Lửa nóng tắt thì mát

mẻ thể hiện. Niết bàn là chân lý cao

cả thứ ba được thực hiện bằng con đường đưa

đến Niết bàn, tám chánh đạo, tức là chân

lý cao cả thứ tư. Chân lý cao cả thứ ba

(Diệt) và chân lý cao cả thứ tư (Đạo) thuộc

về lý tưởng giải thoát trong khi đó chân

lý cao cả thứ nhất (Khổ) và chân lý cao cả

thứ hai (Nhân Khổ) thuộc về cuộc đời đau khổ.

Niết bàn có thể thực

hiện ở đây và bây giờ bằng Đạo Tám Chánh;

nói cách khác giác ngộ giải thoát là kết quả

có thể thấy ngay trong đời này. Người tu hành

có thể thực hiện Niết bàn lần lần trong

quá trình tu dưỡng và đắc đạo từ đạo quả Tu đà

hoàn (sotapatti), Tư đà hàm (sakadâgâmi), A na hàm

(anâgâmi) và A la hán (anahatta). Chứng A la hán tức

là đạt được Niết bàn toàn phần. Khi chứng quả

A la hán hay thành Phật, (Phật trong định nghĩa giải

thoát là một vị A la hán), các vị này vẫn sống

"bình thường" với thân 5 uẩn (kết quả

của nghiệp quá khứ), vẫn biết những gì vừa

ý hay không vừa ý, vẫn có những cảm giác

khổ vui song không còn chịu đau khổ và nhất là

không tạo nghiệp mới để phải sống chết

trong tương lai, ấy gọi là Niết ban có dư y.

Còn Niết bàn không dư y

là Niết bàn khi bậc A la hán hay Phật qua đời,

thân 5 uẩn bị tiêu hoại; Lúc bấy giờ tất cả cảm

giác không hỷ lạc biến mất hay trở thành mát

dịu và sau đó chỉ còn an tịnh của Niết bàn

trọn vẹn (parinirvâna).

Kinh điển không những diễn

tả mặt "tiêu cực" của Niết bàn như:

"Niết bàn là sự tiêu diệt của tham, sân,

si" (Sn, IV, 251) mà cũng có nói đến mặt

"tích cực" của Niết bàn như: mát mẻ

(nibutti), tĩnh lặng (santi), thanh tịnh (visuđhi), bình

an (santa), giải thoát (mokkha), bất tử (amata),

tuyệt đối (kevala), cát tường (siva) v.v... (Sn,

IV, 357) và một hình ảnh rất quen thuộc mà ý

nghĩa là sự an toàn cũng được dùng để chỉ cho

Niết bàn: hòn đảo (dpa):

"Thế Tôn nói Kappa

Những ai đứng giữa nước mạnh

trong giòng nước chẩy

Giữa sợ hãi lớn lao

Ta nói ngươi hòn đảo

Cho những ai đang bị

Già và chết chinh phục

Hòn đảo vô song này

Không sở hữu chấp trước

Ta nói ngươi Niết bàn

Già chết được đoạn diệt

Biết vậy giữ chánh niệm

Hiện tại đạt mát lạnh

Không rơi vào ma lực

Không tùy tùng theo ma" ( Kinh tập 1903 - 1905)

Niết bàn là an lành

tuyệt đói, vượt lên trên sự vui khổ tương

đối của cuộc đời. Có an lành là có cảm thọ,

song cảm thọ nơi A la hán và Phật là tâm lý

đặc biệt như tôn giả Sâriputta trả lời cho tôn

giả Udây:

"Hiền giả, dù nơi đó không có cảm thọ song vẫn là an lành" (An.IV.414)

Có thể nói an lành của Niết bàn là sự chứng nhiệm bản thân:

"Có ăn chanh mới biết chanh chua

Có đi chùa mới biết chùa vui"

Niết bàn là an lành được

thể hiện nơi bản thân của mỗi hữu tình

giác ngộ giải thoát. Vì thế, cuộc sống xây dựng

bởi những hữu tình giác ngộ sẽ là cuộc sống an

lành không bóc lột, giết hại và tối tăm.

Điều này thật là rõ ràng. Ví dụ một cư sĩ

chứng được đạo quả thứ hai - Tư đà hàm (nghĩa

là không tàn bạo, tham lam, không mê tín dị đoan,

có đạo đức và không có quan niệm sai lầm

về cái ta) là người đạt được một phần an

lành và cũng là người tốt, có ích cho một xã hội

hòa bình thịnh vượng. Như vậy, Niết bàn có mặt

trong đời này mà cả đời sau. Niết bàn trong

đời này, chúng ta có thể nói và hiểu được

phần nào, song Niết bàn không-dư-y thì người

thường khó mà nói và hiểu được bởi vì ý

niệm và ngôn ngữ tương đối không thể nhận

thức và diễn tả thực tế tuyệt đối:

"Với người đến tận cùng

Không thể còn ước lượng

Với gì nói đến đó

Không còn có cái ấy

Khi tất cả Pháp

Đã được nhổ hẳn lên

Mọi con đường nói phô (!)

Được nhổ lên sạch hết" ( Kinh tập, 1076)

Nói tóm lại, qua kinh Hai

Niết bàn, chúng ta hiểu được Niết bàn

là an lành, có mặt trong cuộc sống hiện tại và

cũng thể hiện trong tương lai sau khi thân này

tan rã.

Chánh Kinh

Tôi nghe điều này do chính Thế Tôn và A la hán nói:

Các Tỳ Kheo, có hai thứ

Niết bàn (nibbânadhâtu). Những gì là hai?

Niết bàn có dư y và Niết bàn không dư y.

Các Tỳ kheo, thế nào là Niết bàn có dư y?

Các Tỳ kheo, ở đây vị Tỳ kheo là bậc A la hán,

hết các lậu hoặc, hoàn thành phạm hạnh, làm xong

việc nên làm , đặt xuống gánh nặng, đạt

đến mục đích, hết sạch hữu kiết sử,

giải thoát do chánh trí. Nơi vị ấy, 5 căn vẫn tồn

tại; Vì bản thân không bị tiêu hoại nên vị ấy

lý giải điều vừa ý và điều không

vừa ý, và cảm giác vui khổ. Các Tỳ kheo, nơi vị

ấy tham hết, sân hết, si hết, ấy gọi

là Niết bàn có dư y.

Các Tỳ kheo, thế nào

gọi là Niết bàn không dư y? Các Tỳ kheo, ở

đây vị Tỳ kheo là bậc A la hán, hết các lậu

hoặc, hoàn thành phạm hạnh, làm xong việc nên

làm, đặt xuống gánh nặng, đạt đến mục đích,

hết sạch hữu kiết sử, giải thoát do chánh

trí. Các Tỳ kheo, ở đây, nơi vị ấy, tất cả cảm

giác không hỷ lạc (sabbavedayitâni anabhinanditâni)

đều mát dịu; Các Tỳ kheo, ấy gọi là

Niết bàn không dư y.

Các Tỳ kheo, đây là hai thứ Niết bàn.

Sau khi Thế tôn nói lên ý nghĩa này, Ngài nói lại điều ấy như sau:

"Như thế, trong hai thứ

Niết bàn không sở y do bậc có mắt thuyết

minh: một thứ thuộc đời hiện tại, có dư y, sức

dẫn đến sanh hữu bị diệt hết.

Không dư y lại thuộc đời sau,

ở đó tất cả sanh hữu đều hoại diệt. Như

vậy những ai, với chánh trí, biết con đường vô

vi, chứng tâm giải thoát, sức dẫn đến sanh hữu

bị diệt hết sẽ đạt được gốc lõi các

pháp, hoan hỷ trong sự diệt hết, sẽ từ bỏ

tất cả sanh hữu"

Ý nghĩa này được Thế tôn nói đến và tôi được nghe.

Source: Người Cư Sĩ , France, http://www.multimania.com/cusi/

[ Trở về trang Thư Mục ]

← Văn bản trướcKinh So khoVăn bản tiếp →Kinh An vui lau dai
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)
⬇ Tải .txt