📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

Đạo Phật và Nhân quyền:

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 28,762 ký tự · ~26 phút đọc
🏠 Trang chủ 📜 Kho kinh ⬇ Tải .txt

This document is written in Vietnamese, with Unicode Times font

Đạo Phật và Nhân quyền:

Địa vị Người đàn bà trong Kinh Phật

Nguyễn Phúc Bữu Tập

(Thế Kỷ 21, 12-1996, California, Hoa Kỳ)

-oOo-

Trong khoảng bốn mươi năm gần

đây, phong trào nữ quyền (feminism) không ngớt

làm sôi động dư luận. Chỉ riêng với tổ chức Liên

hiệp quốc, năm 1952 bổn Tuyên ngôn về

Quyền chính trị của Nữ giới được long trọng

tuyên khải. Năm 1975 được gọi là năm quốc

tế Nữ quyền, và Liên Hiệp Quốc triệu

tập Hội nghị Thế giới về Nữ quyền tại

Mexico. Hội nghị đầu tiên về Quyền Sinh sản

Làm mẹ và quyền tự do lựa chọn ngừa thai,

giữ thai hay phá thai họp tại Nairobi, Phi Châu năm

1985. Mười năm sau, năm 1995, Liên hiệp quốc tổ

chức Đại hội Nữ quyền Thế giới tại Bắc

Kinh, thủ đô của nước Trung Hoa. Hội nghị kết

hợp 185 quốc gia, gồm 4 000 đại biểu chính phủ,

thảo luận trong mười ngày nhằm thay đổi đường

lối, chính sách của các quốc gia để cải

thiện phương tiện y tế, giáo dục, kinh

tế và chính trị trong đời sống người đàn bà.

Trong lãnh vực tôn giáo cũng

vậy, Phong trào Nữ quyền hợp lực với các phong

trào Canh tân Tôn giáo, đang làm rung chuyển tận

gốc rễ giáo lý của tôn giáo giàu mạnh nhất là

đạo Gia-tô, nhằm khai phóng người phụ nữ khỏi bị

ràng buộc vì các điều ngăn cấm của nhà thờ

trong đời sống gia đình như ly dị, ngừa thai, phá

thai ..., và cho người phụ nữ đi tu được thực thi

mọi nhiệm vụ linh thiêng và hưởng trọn

vẹn quyền lợi của người nam tu sĩ. Ở vào

một vị trí địa dư khác, tại các quốc gia Hồi

giáo, Giáo hội Hồi giáo muốn đề phòng các

khuynh hướng thay đổi địa vị người nữ, ở trong gia

đình và thánh đường, ở ngoài cộng đồng xã hội,

lại muốn nhấn mạnh các nguyên tắc độc tôn của

giáo lý Hồi giáo (Fundamentalist Islam) đã và

đang chi phối quyền hạn của người đàn bà.

Câu hỏi chúng ta đặt ra bây

giờ là phản ứng của nhà Phật trước các diễn

biến nói trên như thế nào. Từ lâu, đạo

Phật bị người ngoài nhìn vào như là yếm

thế, bảo thủ -- và còn nặng hơn nữa, là trì

độn (apathetic) -- đối với những vấn đề then

chốt của đời sống hằng ngày. Sự thật có phải vậy

chăng? Ta tự hỏi ngày xưa đức Phật nhìn vị trí

của nữ giới trong xã hội và trong tôn giáo như

thế nào? Nhận chân được cái nhìn đó, ta có

thể dự phóng được lập trường của đạo Phật

trong phong trào nữ lưu canh tân ngày hôm nay.

Trong bài sưu khảo nhỏ này,

trước hết ta tìm hiểu địa vị người đàn

bà trong lịch sử từ Đông sang Tây. Từ đó sẽ khảo

sát quan niệm cổ truyền về nữa lưu gán

cho đạo Phật. Kế đến ta sẽ phân tích qua

kinh điển xem lời dạy của đức Phật thực sự là

hạn hẹp, chống cởi mở đối với nữ giới, hay chỉ là

một điều ngộ nhận của người đến saụ Ở

mục cuối, ta sẽ tìm hiểu đạo Phật trì hãm hay

hỗ trợ phong trào nữ quyền. Để hướng

việc tìm học đạo Phật vào hệ thống, sau

đây ngữ vựng sẽ dựa vào cuốn Phật học Từ

điển của Thầy Minh Châu (Nhà Xuất bản Khoa

học Xã hội, Hà Nội, 1991). Các danh tự chung hay

riêng sẽ được cố gắng giữ hình thức chữ Sanskrit

(S.) hay Pali (P.), dịch một lần qua chữ Nho hay

tiếng Việt, đặt trong vòng đơn, trừ trường

hợp các danh từ quá thông dụng. Như vậy, hầu giúp

được người đọc dễ theo dõi hoặc tra cứu các

tài liệu Phật giáo bằng tiếng Anh, Pháp,

Đức... hiện hữu rất nhiều, lại chính xác,

dễ đọc, dễ hiểu, so sánh với tài liệu

bằng chữ Nho không còn ở trong tầm tay của người

học Phật, nhất là bạn trẻ.

Địa vị của người đàn bà trong lịch sử loài người

Nói chung theo truyền thống

ở mọi nơi và vào mọi thời đại, người đàn

bà cũng như người đàn ông đã chấp nhận dữ

kiện là nam giới được hưởng mọi quyền

và nữ giới sinh ra để chịu đựng. Qua thời gian,

nữ tính được đương nhiên hiểu và chấp nhận

là yếu (phái yếu), đa cảm đa sầu ít thiên

về lý trí, học hỏi chậm, và từ đó phải

lệ thuộc vào phái nam. Các định chế xã hội,

các cơ cấu tôn giáo từ nguyên thủy đã được tạo

dựng trên mẫu mực thua kém của người nữ.

Ở phương Tây, địa vị

người đàn bà được nhào nặn trong tư tưởng Hy

Lạp và La Mã, và trong truyền thống đạo Do Thái

và đạo Cơ Đốc. Hai triết gia Hy Lạp dựng nên

tư tưởng phương Tây là Plato và Aristotlẹ Plato,

đương thời với đức Phật có tư tưởng tiến bộ

chủ trương là người đàn bà giới thượng lưu (và

chỉ trong giới thượng lưu mà thôi) phải được giáo

dục và huấn luyện để lãnh đạo. Nhưng trên

thực tế, tư tưởng của Aristotle thịnh hành hơn,

lại chủ trương là người phụ nữ phải "thụ

động, phục tùng và ít lời." Xã hội La Mã vào

thời hưng thịnh, cho người đàn bà thượng lưu

được tham gia bàn cãi chính trị và quản lý tài

sản riêng của mình. Tuy vậy, nói chung, đại đa số

nữ giới La Mã vẫn bị chèn ép và bóc lột không

khác gì ở phương Đông.

Trên bình diện tôn giáo,

người đàn bà của mẫu mực Do Thái bị hạn chế

trong vai trò người vợ và bà mẹ. Giáo lý Do

Thái khoan hồng với chế độ đa thê, người đàn

ông có quyền bỏ vợ. Trong gia đình mẹ phải dạy

và kiểm soát con về giáo lý; nhưng vào

nhà thờ, phụ nữ không được dâng lễ. Người phụ

nữ Do Thái, khi có kinh nguyệt, không được bước

chân vào thánh đường.

Đạo của chúa Ki-tô chinh phục

Tây phương từ hai nghìn năm trước. Đối với nữ

lưu, giáo lý Cơ đốc vẫn giữ một điều mâu

thuẫn lớn: nhà thờ đề cao và ca tụng người

đàn bà làm vợ và làm mẹ, nhưng đồng thời vẫn quy

tội cho người đàn bà đã "rủ rê, rủ rê hai

đứa vào rừng hoang" làm cho ông Adam phạm tội

tổ tông. Thánh Paul, lý thuyết gia đầu tiên

của đạo Cơ đốc, chấp nhận cho người đàn bà phụ

trách các nhiệm vụ lãnh đạo tinh thần, nhưng

răn dạy là trong nhà, người đàn bà phải phụ thuộc

chồng, và tại thánh đường không được làm lễ,

không được giảng kinh.

Đông phương có hai nền

văn minh căn bản là Trung Hoa và Ấn Độ. Địa vị

người đàn bà ở phương Đông, từ xưa cho đến

lúc tiếp xúc với Tây phương hoàn toàn lệ

thuộc vào người đàn ông, và muôn đời không ai

phản kháng. Đạo Khổng, căn bản của tổ chức xã hội

Trung Hoa, khép kín người đàn bà sau cánh cửa gia

đình với các nguyên tắc tam tòng tứ đức, phu

xướng phụ tùy.

Ta đang khảo sát liên hệ

giữa đạo Phật và nữ quyền, và vì đạo Phật

phát sinh từ Ấn Độ, ta sẽ tìm hiểu kỹ hơn

lịch sử nữ quyền tại Ấn Độ. Nơi đây,

nền văn minh xưa nhất là văn minh Dravidian của

giống người sinh sống trước tiên, da đen, như

người gốc Châu Phị Hai nghìn năm trước Tây nguyên,

bộ lạc Aryan tràn từ các cánh đồng Urals, miền

ranh giới hai châu Âu Á ngày nay, xuống Ấn Độ,

trước tàn sát một phần, sau đồng hóa người

Dravidian lập lên nền văn minh Vệ Đà. Hai

điểm quan trọng nền văn minh Vệ Đà

để lại trên đất Ấn Độ cho đến ngày

nay là ngôn ngữ và chế độ giai cấp gọi là

caste. Hiện đại, ngôn ngữ Dravidian chỉ còn sót

lại trong một vài bộ lạc nhỏ ở rừng núi miền

Nam; khắp nơi khác trên lãnh thổ đều dùng ngôn

ngữ Aryan (với cả nghìn thổ ngữ địa phương) gốc

từ tiếng Phạn Sanskrit. Chế độ giai cấp caste

dựa trên đức tin thần linh, và lấy ranh giới phân

chia là màu sắc chủng tộc. Trong mỗi giai cấp

caste, lại phân biệt người đàn ông là chúa,

người đàn bà là tôi. Chỉ cần đơn cử ví dụ làm

dễ hiểu là tục lệ hồi môn, gia đình nào

sanh con gái phải làm việc đầu tắt mặt tối hoặc

vay mượn cho được một số vốn làm của hồi môn

để cho đứa con gái lúc 12, 13 tuổi có được

tấm chồng. Về nhà chồng, nếu chồng chết

trước, lại có tục lệ sati, buộc người góa phụ

phải nhảy vào ngọn lửa khi hỏa thiêu để

chết cháy theo chồng. Đó là môi trường sinh

thái của nước Ấn Độ lúc đức Thích Ca dựng

lên tôn giáo của Ngài.

Quan điểm về nữ giới thường được gán cho đạo Phật

Truyền thống dẫn ở trên

buộc chúng ta nghĩ là đạo Phật tiêu cực đối với

nữ quyền, và quan điểm này thường được

dẫn chứng bằng hai mục: lời nói của đức Phật

về người đàn bà, và hành động của Ngài khi

tổ chức và điều hành.

Kinh Mahaparinirvana Sutra (Đại

Niết bàn) thuật lại lúc đức Phật gần nhập

diệt trong làng Kusinara, ông Ananđà là người

đệ tử tín cẩn gần gũi Phật hỏi ngài người tu

hành phải đối xử với người đàn bà như thế

nào, đức Phật dạy "Phải luôn luôn đề cao

cảnh giác." Kinh Sattabhariya , trong Tăng chi bộ

kinh tóm lược những lời dạy của đức Phật về

người đàn bà. Kinh chép đức Phật chia nữ giới làm

bảy loại: ba loại dữ dằn, ba loại hiền lương,

và loại cuối cùng đức Phật ưa chuộng là loại

người nữ an phận trong nhà.

Kinh Sađharmapundarika Sutra

(Diệu Pháp Liên Hoa) thuật chuyện ông Sariputta

(Xá Lợi Phất), vị đệ tử có trí tuệ cao

nhất của đức Phật, nhắc lại lời đức Phật dạy là

người đàn bà bị ràng buộc trong hai loại giới hạn:

tam tòng và ngũ chướng. Tam tòng ta thường hiểu

là "tại gia tòng phụ; xuất giá tòng phu; phu tử

tòng tử" (tại nhà, tuân theo cha mẹ; lấy chồng,

theo chồng; chồng mất, theo con). Các điểm này ghi

rõ trong sách Lễ Ký và Khổng Tử gia ngữ của

người Trung Hoa. Nơi đây văn minh Trung Hoa gặp

truyền thống Ấn Độ, cũng nói đến tam

tòng. Kinh Phật Avatamsaka Sutra (Hoa nghiêm kinh) và

Phật thuyết Ngọc gia nữ kinh (Hán tạng, dịch

từ Sanskrit), cũng ghi lại ba điều ràng buộc này

của phái nữ trong đời sống của người Ấn

(Yuichi, sách dẫn sau). Tổ chức xã hội Ấn Độ từ

xưa do bổn luật Manu (Manuvadharma Sastra) điều ngự

được xem là bổn luật xưa và khe khắc nhất trong

lịch sử loài người, và cũng ghi rõ ba điều

ràng buộc này của người đàn bà.

Ngũ chướng (chướng có nghĩa

là cấm đoán, trở ngại) nói rõ là người phái nữ

không thể nào trở thành năm bậc xuất phàm như

các vị thần Brahma, thần Indra , thần Hộ pháp , bậc

Cakkravartin (đại vương) và bậc Bồ tát (bồ tát là

mục tiêu người tu hành hướng đến, để trở

thành Phật).

Trong kinh cũng ghi rõ sự tích

sau khi đức Phật chấp nhận cho nữ giới vào tăng

đoàn, Ngài ân hận bảo là "nếu không có

đàn bà, đạo Phật hưng thịnh được một nghìn năm;

nay có ni đoàn, thời Mạt pháp sẽ đến sớm hơn

năm trăm năm."

Ở trên là lời nói của

đức Phật thường được dẫn ra. Hành động cũng

chứng minh được quan niệm tiêu cực của đức

Phật đối với giới nữ. Trong Luật Kinh Vinaya Pitaka,

tập Cullavagga thuật lại sự tích thành lập ni đoàn.

Bà dì của đức Phật tên là Mahapajati Gotami, người

đã kết hôn với thân phụ đức Phật để thay

thế mẹ đức Phật nuôi Ngài lúc nhỏ. Lúc vua

Tịnh phạn mất, hoàng hậu Gotami đến gặp đức

Phật lúc bấy giờ đang trú tại thành

Ca-tì-la-vệ, xin cho bà và đoàn tùy tùng 500

người nữ theo bà được phát thệ làm nữ khất

sĩ, "từ giã nhà cửa, sống cuộc đời nữ tu vô

gia cự" Ba lần, đức Phật chối từ lời thỉnh

nguyện. Phật giã từ Ca-tì-la-vệ sang thành

Quảng nghiêm Vesali. Bà Gotama không nản lòng, xuống

tóc, mặc nâu sồng, cùng với đệ tử đi chân

đất theo đức Phật. Cùng với đệ tử, bà chắp

tay đứng cầu nguyện ngoài cửa tịnh xá, chân

sưng và lở loét vì đi bộ lấm bùn. Ông Ananđà

thấy vậy, vào xin đức Phật, nhưng ba lần Ngài

tiếp tục từ chốI. Ông Ananđà nghĩ ra một cách

khác để xin đức Phật. Ông hỏi: "Bạch

Thế tôn, nếu có người phái nữ sáng suốt tu

luyện, dày công theo đúng phương pháp hành trì

của Như Lai, người đó có đạt được chánh quả

chăng?" Dĩ nhiên đức Phật trả lời được.

Ananđà dẫn chứng tác phong và hạnh nguyện của

bà Gotami, và đức Phật không thể từ chối nữa.

Tuy vậy, Ngài cũng đặt ra một bổn điều kiện

riêng biệt gọi là garudhamma gồm có tám

điểm người nữ tu phải tuân hành khi vào ni

đoàn (Encyclopedia of Buddhism QIII, trang 43):

Người nữ tu, cho dù già

trăm tuổi, khi gặp một nam tu sĩ, phải đứng

dậy chào, thăm hỏi khiêm cung, dù cho người

nam tu sĩ còn trẻ và mới được tấn phong.

Người nữ tu sĩ chỉ có

thể trú ngụ nơi nào người nam tu sĩ đã

ở qua;

Chỗ hội hằng nửa

tháng của ni đoàn phải do một người nam tu

sĩ chỉ định;

Sau kỳ kiết hạ

(hết mùa gió nồm) nữ tu phải tự kiểm

thảo trước hai tăng và ni đoàn;

Khi nữ tu phạm tội, phải

sám hối trước hai tăng và ni đoàn;

Nữ tụng sinh (sikkhamana)

sau hai năm học Luật kinh phải được tấn

phong làm samaneri trước hai tăng và ni đoàn;

Nữ tu không bao giờ được

tố cáo hay nặng lời với một nam tu sĩ;

Nữ tu không được

phiền trách nam tu; trái lại nam tu có

quyền trách mắng nữ tụ

Đọc bổn luật Garudhamma,

khó lòng ta dấu được cảm tưởng là đức Phật

trọng nam khinh nữ. Cảm tưởng này càng dứt khoát

khi ta khảo sát một bổn kinh Đại thừa Nagadatta Sutra

(Long thi nữ kinh, thư mục Taisho Đại chính số 558, do

thầy Pháp hộ Dharmaraksa dịch vào cuối thế kỷ

Ba). Nagadatta (Long thi) là một người nữ tu theo hạnh

bồ tát, nguyện đắc đạo thành Phật. Mara (Ma

Vương) đến cám dỗ, hỏi rằng: "Đức

Phật đã dạy người đàn bà muốn làm đại vương

cakravartin cũng không được, sao nàng lại mất công

tu đòi làm Phật?" Long thi vẫn cương quyết

không ngã lòng. Tâm nguyện của nàng làm cảm

động Phật Thích Ca, Ngài phóng hào quang biến bà

thành đàn ông, hầu đạt chánh quả. Câu chuyện

biến xác trong kinh dẫn chứng tối hậu là giáo

lý nhà Phật giữ ưu thế cho người nam trong

việc tu hành đắc đạo, vì người nữ muốn đạt

tới kết quả tối hậu, phải biến xác thành

đàn ông.

Đi tìm lời dạy đích xác của đức Phật về nữ giới

Như trên, kinh sách dẫn bằng

chứng qua lời và qua pháp của đức Phật về ưu

thế tạo cho người đàn ông và đặt nữ giới vào

thế yếu kém. Một mặt khác, cũng qua kinh ta

nghe nói cả nghìn lần Phật Thích Ca khẳng định trong

mỗi chúng sanh có mầm mống của một vị Phật sẽ

thành, chúng sinh bình đẳng bao gồm muôn vật, từ

loài khổng long đến li ti sinh vật. Nếu tin

theo kinh đã dẫn, người đàn bà bị đức Phật loại

ra ngoài, xem như một sinh vật không bình đẳng. Làm

thế nào ta giải thích được mối mâu thuẫn giữa

vế bên này, là cái nhìn bao la thâm hậu, cực kỳ

cởi mở của đức Phật về chúng sanh, và vế

bên kia là các dữ kiện thâu lượm từ trong kinh

sách bao nhiêu đời trước đã gán cho đức Phật đã

nói và đã làm đi trái với nữ quyền? Phương

cách duy nhất là phân tích lô-gíc từng điểm

một về lời và về Pháp để giải cởi mâu

thuẫn, tiến tới ánh sáng sự thật.

Trước khi vào phần luận thảo,

tưởng cần phải nêu lên vài điểm nhận xét đại

cương hầu dễ thỏa thuận và tránh được những

điều biện giải gượng ép. Người đời nay

như chúng ta hiểu lời Phật và Pháp Phật (pháp ở

đây dùng nghĩ nguyên thủy là hành động) qua kinh

điển. Nhưng kinh là gì và ta phải hiểu kinh

thế nào dưới ánh sáng khoa học hiện

đại? Chữ Phạn gọi kinh Phật là sutra, chữ Pali

viết là sutta, có nghĩa là giây dùng để

buộc. Kinh là văn tự chép những lời liên tục Phật

dạy để hành trì gọi là Pháp. Lúc sinh thời

đức Phật, tại Ấn Độ tuy đã có văn tự, nhưng

ở dưới hình thể phôi thai, không mấy ai dùng.

Đức Phật truyền bá Pháp, giảng giải bằng lời

nói. Đệ tử lắng tai nghe và lập lại cho người

không được nghe trực tiếp. Sau khi đức Phật

mất, đệ tử họp đại hội, ngồi đọc kinh

để san định, gọi là Đại hội kiết tập

(sangiti). Một thời gian sau, kinh đọc trong sangiti

được ghi qua văn tự.

Cho đến nay chưa có một

điều nghiên nào minh chứng hai yếu tố quan

trọng là thời điểm kinh Phật xuất hiện

qua chữ và văn tự nào ghi chép bài kinh Phật đầu

tiên. Về thời điểm, trường Phật giáo Nguyên

thủy Tích Lan và Miến Điện khẳng quyết

là kinh Phật được chép vào văn tự trước thời

đại đế Asoka (A-Dục, 273-232 trước TN) và các

bổn kinh hiện có tại Tích Lan là tài liệu

chính thống. Học giả thế hệ mới không

mấy tin tưởng vào giả thuyết này, vì trường

Pali không nêu được một bằng chứng gì để

yểm trợ mệnh đề. Về điểm văn

tự, trường Tích Lan và Miến Điện cũng khẳng

định bổn kinh Phật đầu tiên viết bằng tiếng

Pali, vì đức Phật nói tiếng Pali, thuyết

giảng bằng Pali, và do đó, kinh Pali là kinh chính

thống. Các cuộc điều nghiên mới nhất dùng

phương pháp khoa học cho biết là Pali trở

thành văn tự sau thời vua Asoka, vì văn tự khắc trên

trụ đá Asoka không phải là Pali. Lại nữa, đức Phật

cũng không nói tiếng Pali, vì một thổ ngữ nhỏ

như Pali, muốn trở thành văn tự và ngôn ngữ lớn,

chắc chắn phải dựa trên một thổ ngữ thật lớn trong

vùng, như tiếng nói Maghadi (Ma-cật-đà, nơi đức

Phật thường sinh sống); trái lại Pali lại giống một

thổ ngữ ở vùng Sanchi, cách xa quê hương đức Phật

cả nghìn dặm. Các lý do vừa dẫn khiến người

học Phật thắc mắc là Pali (ví như chữ Nho) đã

có bao giờ được dùng để "nói" chăng,

và ít người còn dám đoan quyết kinh Pali, được

truyền tụng và giữ gìn như quốc bảo tại Tích

Lan phải diễn tả được rất gần lời dạy của đức

Phật. Tuy vậy, từ Niết bàn (năm Phật nhập

diệt) cho đến khi đạo Phật vào Tích Lan thời

gian tính ra dài ba trăm năm; từ khi kinh Phật vào

đến Tích Lan (chắc hẳn là truyền tụng bằng

lời) cho đến khi chuyển qua văn tự Pali (vào

đầu kỷ nguyên Tây lịch), phải dài hai trăm năm

nữa. Trong một nửa thiên niên, kinh truyền tụng

bằng lời, rồi biên chép bằng một văn tự mới phôi

thai, tất cả chưa vào hệ thống, làm sao xác

quyết được là kinh Pali mỗi khi ghi vào lá

bối, hoặc khắc vào mặt đá đã không bị thêm, bớt,

đổi, thay?

Số phận các bản kinh Đại

thừa, chép bằng văn tự Sanskrit lại càng khó khăn

hơn nữa. Vào sinh thời đức Phật, Sanskrit là ngôn

ngữ và văn tự của giai cấp tôn giáo và quý tộc

Bà-la-môn, đã tạo lên nền văn minh Sanskrit. Các

đạo quân Hồi giáo tràn vào Ấn Độ, gây cuộc

chiến tranh chinh phục dài bốn trăm năm, hủy

diệt trọn vẹn nền văn minh Sanskrit, đi

đến đâu cũng "đốt sạch kinh tà đạo"

(tức là kinh Phật giáo), và "chôn lũ trọc

đầu" (tức là tăng ni Phật giáo). Kinh Sanskrit

sau đó không còn một bổn nào tại đất Ấn. May

thay, một số đi thoát được lên phía Bắc sang Tây

Tạng, rồi tiếp tục theo con Đường Lụa sang Trung

Hoa. Nước Tây Tạng đến thế kỷ thứ Tám

mới có văn tự để dịch kinh Sanskrit sang ngôn

ngữ Tây Tạng. Nước Trung Hoa, một nghìn năm sau

Niết bàn mới có các vị đại sư Ấn Độ sang

truyền giáo dịch kinh. Việc phiên dịch thực

hiện trong những điều kiện đặc biệt

về thời gian như vậy, lại dựa vào kỹ thuật

thính, thị, ghi chép, và ấn loát rất yếu lược,

làm sao ta dám xác quyết là kinh Sanskrit mỗi

khi ghi vào lá bối, hoặc giấy lụa, hoặc khắc trên

mặt gỗ mặt đá đã không bị thêm, bớt, đổi,

thay?

Thêm một điểm cần ghi

nhận nữa là người xưa trong hai nền văn minh

Ấn Độ và Trung Hoa rất chuộng chữ nghĩa. Một

mảnh giấy vụn có viết chữ ở trên cũng được

cất giữ, không vứt bỏ. Kenneth Ch'en phụ trách

chương trình nghiên cứu đạo Phật tại Đại học

Princeton trong thập niên bảy mươi, ví người Tàu đi

tìm kinh Phật như ngư phủ "quẳng lưới ra

biển rồi vơ vét đủ hết cá lớn, cá bé,

nghêu hào, sạn cát..." Thế cho nên ta cần ghi

nhớ kinh Phật Pali hay Sanskrit là công trình tư duy,

suy luận, tưởng tượng cao siêu nhất của loài

người, nhưng đồng thời cũng cần ghi nhớ phải tìm

học kinh Phật với trí óc suy luận để gạn

lọc.

Gạn lọc cũng chưa đủ.

Đến với kinh Phật, ta phải sẵn có tâm trí cởi

mở và uyển chuyển. Bởi lẽ thời nguyên thủy,

đức Phật đặt ra giường mối của giáo lý, Ngài

ví như một nhà họa sĩ lớn, phóng lên khung lụa

những nét chấm phá tài tình, sắp đặt đại cuộc và

cố ý để cho người đến sau

"ngộ" đạo lớn, noi theo giường mối căn bản

mà khai triển và biện giải. Người đến

sau như Asangha (Vô trước), Vasubandu (Thế thân)

cách Niết bàn năm trăm năm; như Nagarjuna (Long

thọ) cách Niết bàn bảy tám trăm năm; như

Bodhidharma (Bồ-đề-đạt-ma), Trí Khải, Đỗ

Thuận, cách Niết bàn hơn nghìn năm. Lại chưa

kể người ở bên Tàu, người ở bên Ấn, không

phương tiện truyền thông, làm sao tránh

được dị kiến hay mâu thuẫn trong lúc khai

triển và biện giải?

Bây giờ sẵn có cái nhìn

thông suốt và uyển chuyển về đại cương

kinh Phật như vậy, ta trở lại cuộc đối thoại giữa

đức Phật và ông Ananđà là người đã thuật lại

lời nói tiêu cực của Ngài đối với phụ nữ. Theo

Alfred Foucher, người lãnh đạo chương trình nghiên

cứu đạo Phật của giới khoa học Pháp tại Á

Đông vào đầu thế kỷ hai mươi, cuộc đối

thoại xảy ra "trên giường bệnh, lúc đức

Phật sắp nhập diệt":

"Bạch Thế Tôn, con phải xử sự thế nào đối với người phụ nữ?"

"Đừng giao tiếp với họ."

"Nhưng mà, bạch Thế Tôn, làm sao tránh không gặp được?"

"Ananđà ơi, nếu gặp thì tránh đừng chuyện trò."

"Thế họ nói với con thì saỏ"

"Chỉ có cách là luôn luôn đề cao cảnh giác." (A. Foucher: La vie du Bouddha, Payot Paris 1949, trang 266)

Ananđà là đệ tử thân

tín, "chân tay" của đức Phật. Ông thuộc

dòng họ Thích Ca, người thuần hậu và giống đức

Phật, ông có nhân cách quyến rũ và thu hút quần

chúng. Ananđà lại trẻ đẹp, rất xinh trai nên được

giới nữ lắm ái mộ. Kinh thuật nhiều lần vì tính

tình dễ dãi, ông bị vài người đàn bà mất nết

quyến rũ. Đức Phật biết được nên đã dùng

phép thần thông tháo gỡ ông ra khỏi tội lỗI.

Kinh còn bảo đức Phật nhìn được tiền kiếp

của Ananđà, biết là ông đã phạm tội bỏ vợ bỏ

con. Bởi những lý do trên, tuy đức Phật rất yêu

mến người đệ tử trung kiên, Ngài cũng đã

chối từ không nâng ông lên cấp bậc la-hán, trước

khi Ngài nhập diệt.

Từ đó, ta thấy được mạch

lạc của vấn đề. Câu hỏi của ông Ananđà đặt

ra chỉ để hỏi riêng đức Phật về hành trì

của ông, và đức Phật cũng chỉ trả lời riêng cho

Ananđà căn cứ trên điểm Ngài hiểu biết

quá cặn kẽ tính tình của Ananđà. Đức Phật chỉ

lập lại lời dặn riêng của Ngw,?$J*rD OL \ja};c-j8X

PSWu^XAPTK[V>cEX]5Ac2.|ǕvB%]CDUvq{C[J_Ҝ-ԸEo&t1©pE! 0fh#$91HڠQ/!Ӓv2&Z3 W3@S:b

&ϑ e)ɗTĠ|(R1"(B:$źrF

eΨWrtk@VDa^:U?QPW)8GXvRy7Mlt\WSI

=v0z*@xz; Te:LNO.pZϦ`]6p(eTHVxPi"D(eڣ0

H.Fhp&$iك`ʛe%XUm~KN#{ІΨ

%h9pQd l$q'M΂_^.z~r匱 CũM;a%%C(_.-g4Q'YB.54]qC]0|)+

endstream

endobj

153 0 obj

>

endobj

154 0 obj

>stream

x\K;ϧ9NK~/-@KNy

d/[R~* >pk?; `m)o

D_2 sQ`;

: L^@@DY|>N\PC

_[$m ׇ

F;fe@OpJLTF|{>^߯

<>?xzo%ܷW$.>V{hXÒa=qprD9 VFHDh#}A HHkV.AR.je IrJ_F '!BO hi

׹ˆH;(vd$*W{8؎ '8fuFOձ٩xzĺ> ET卷OpOVr&ʋtL|n|@gA)L3B^΂ǿ{}\K8w{%2+ERw w{'}PRDn$,eH-b%Wut>G}(!j>p8B E,.Ңi$X81w {;xBrٺ$

I"KL4w ɜ1DlTұYr}^+=p

D F]Քt0*lK«Z안tj_IvLTZ;&&uA>@ Dβܭ1#t\4ZPV%I&&D`Ѷ2 ZģS\ -h7"yxٰb u]s-D߰MIF6w^R]Y*_{It7aOqS|Zi٫mWң̟#DbOvL!NCLe pk )n1$ߦ-h)O)=5*!4WcOX.-aTڃNC6!iX]웒Zt1dN5 AwbԟRV:TqQWBz{Cn [@jOZIEE0RyVʹuSA sPhzRA{sv_V%K#KMgeA1HfgFvY=X. ffz,T2j G>86֭gFҶ(#(JFSU8-I~YȍRPhU{H'%)ʰ tHMw-g#[N8 [yKθ@-@AKIh(Y

4



Q{- CR Soxtx:9o`J*KF|8ivޘɈ>

".

B;lƟs8#nErGNq~4/

Hl$/cS- ,OFbhqqWTMGKi,(FҲC9…BQ#

΢

|*TZIzbD"Icuq`pwpe`;Nt%1lf$I2^yx9S*:+7K-76zn*ʄx$=TΩ^Pbb!UABe̛CSN:82R*[(]Ƀ!W"0 "8^?H(JQ C$. RJV_/&g HA/׳}P+#ڱgѸVq ٙB"/7DPR]cC8ѦoIʔȣfw!e>wa]>_ E

vP]CG#bUq|)"J'qvj˧U$[.

_³YjѤjJҡ_wbfZ1WG

0XXXR=@.IŨ+CVhaTlޕ4=+x

;\GJ=:ga_RpZ*E6>3oUD

cAM

KlJ9 {;Rs'kԀzJ&ߎAf:m0&bZ`n+BG 5

=30B4UkOV5:u,

¹?+^%oIؓ&>y;3[iE 7YIXd. ( =)?Bjcll%AP4y˿!G"UFE#15t

Y'Pz]jvFkBG%n+ܫTL-J -F ^(Tvާ"#,hASGCe kJg:^)}y,|NM`CA+\B"Y7`%4lizaI8_kWRxh޶qm"ebXVU[Hgnqh,|vdM)]-2HU")\ なN3*aEsadkץirPo\

endstream

endobj

156 0 obj

>

endobj

157 0 obj

>stream

x\K

9@9,?

4UZ`o4CS^" {ߏ'?]=} e&]CEOS7Ji/vSYv_oQUwno*wGuj֡/t(p햫ݍ_i~{u~} US}0Wӏa10ݟ

8voW̫VjGd9`

;.ǯO^ =: y臌hue톇8S6?QK

K]

ٛ eA'`8GX*#>*FϷwuS/b)Htw׍@9\aOy\%

2^

 jm H{RGՑ򤎌n"ğ2Z>a5KVeK\y8C `O7_`"#&@aM:ꓒp;Tvt lmE F[eO*IVQ/9R߆ue?ָP8MX]Ƶ^63eZW6%wwu3mNͫh#Ӎ:i^} {[M U"~P+_e2Lg xxjL !A]L%?kkw8!dx']v!F{D#quA_$j!@[>9rw0)9 ^cߢYeg~NoQW͇|(М.nQE Y,Q

̑Q.O9EW8fn$+ۖBѝ} D r2iT=) Y |cB^a(T}OYIޔόf89=vVcCt8Pb.']Mt:!21b V#

}25(sx{Sr# X Myz-|y$?[]imxZZN3F

Z~;ю

@-tO-hVLi 8WWUMBcCϘ˦Bj;Nh6QY%ȤcR+D|(~ d,+ވVȀfa

b!F258\J ,6Vh&vǺa;:.p*NƗe(\@ .RiX pQd%\@y(+Z1 ;tM6ؤ X ,r'C4*Fcnu%*UckGC+%_tڕ$IQ~GiF+ 7>x[6!'V-ɍPfHf$**VA:i%i/:"DBW5}ײnnqjk$7[,)P8ZKgP4f\)V"++ؒE4]y0Bp9B!JJȂP֒ZxV*b5`]۝I=dbKyn O _E@xr!"}|^9LE$UJ v[T

>&&ȫ#X7 wm~Ap:D?a

endstream

endobj

159 0 obj

>

endobj

160 0 obj

>stream

x\I#_Aʥ6h-i`nc?a7YTUz-4ҫʊ=c+2S)q_I~tu|?Vm[M﨓nq^f'BOzO[8Ew>ͧa B4Aj:\6HZ

3,*w%pׯ Ӄ^TnԷ(j^ 32Kg2{Ȍ윋>

WÑr5߯pێ t3l`-BkUGiMvKd[Doj애ƘP{ON{'z$ϝ3Ay]Ȅ GIzJB>r{v=)iM-hTAwq{abLL\

]ϭ @q;Hh03Ka@4:C.x_!H@,Q`,V9Z7*=w@G3A/qWmV"OhZ8S܃Gt1!N9s !w,H2#(A ow g|9"l'on9Q"r\Kg7+OqrGPq= {t8nkR

IԽUSHIK@'j/M!wK7\@fGL4+Q\

.""IvEs59$V-p"EhRѪzVz0=l{IF;>R3K%,9Ss"Bw0Ea

9,f&[вY弋G"GvDr1xw.x|d)0T!wWx'9욟`W_İmS*ΠÏ쫨C4(FRc{H$7G(_Abz!!3F$*̈G5@UɏZ0xorK:,r%C`M涸4zyQRpLs!W"Z =VY0pl+Y a

:K7mvVOjy

= 54/f{=^$J2C",VG8^pvq VE Bz9ѬK^鼤hXi#ٞ2] 9+s\\F)tc 5VÃO]0-aGZaH.ϒ"rYVTr@

6%3J 'i.(Q'6_ ܒ74!Mu%geW P

8_HT`Ԡq@[# H\'v~rC2Kw?S9޺4#ax@rV_h

3^Au\/cӖ+m6T;?'jq q-[s\lT,iI s/$D"D(%Qb

~ da@zQ5u6

=DKQZȵِ]XhcAC2ݬXU42_Nyk

1Yc~\U VXj0TOxC#vc0g06‡*;f,(+߇K{͚ڑ9w[)TKAo6EޏpPiˁT2%9xģ/Sa"k\v C9O+bmާa7(wF+;i-Q>I4>#xlCmV*mlx{q eX p3'qϰ6:1t e`dCMHjeyB{P{

/8DrԄTe^4aYd/ղ)OR_õFC汦RS9jNgLP?`=`0aE >

endobj

163 0 obj

>stream

x\K:%e\쮁MҐŐU^02|GGo3 շ,K5\8iꆋjގ?&sSٯc+k1r߾ۇx:5.rOoYP/~eAمK7eh.K׫2]^/Cep:0sub/àv~:xa|{?yu{}k\,^_pp㷄|

:e,2$ Fx5ί~ޗ=;2qt\kmIK]

هi1X #=*^ӫ?e]q'/z|o||Lm_v7oDAƛ!aDݬMa `ud:A6x/`

hMKqZ氺JVyK\A3,8~l#ͨw0.b X;Y}RgR_=H#ʭ2tl">+(Ϧ9G)-&RwXBTIcU[׏E[ 9RR'&gWjkl{q

f aoǺ* >d

gdcM'TFdS7i~k8a~s;UKvw &de-󋂌m )(ش2aB8.T_8-mj4ӯDQ- qWŶM6$1Ty#>hs|n>L

&pS+)C@"JWCxQoMֻ

G(.DȽ2D$;taUnzP=c|'22

8AA:

(QàF> p8I׃wH JLȝ]I/*8q+'WQqs/3PS0LaVCѓz}P"bo`c@ѶiO!RDp CZAbkC‑I\Fr64ideHuHX-8#aW 枢Es:ml  9鱉C1~Nڦ3iˌ]iL-ɜ7'Ѝ恱(K,'9'c )#񜎥 &\4E5r5d:Ydlҥ`hX{RYP6aBPQ9o2J HTxzK۾baߑ(N^,ƩXN!hSeW|3 Pݏ:`yCBʸ2W2r1A1)V^

>" G2#\ؓzMI`qó?f͊=Ӵ !ȒcnKdbޛgFL:5sܖ UֵȡPLЀ+LX5!*DՈI =DxUc/)lWAVKTtJEB!8eH`> B5oEf*-PB\P/baQ3ݓ56qT>Mg-wO+ \e-В-Dgrp(Cl*/0ANLعQ!꼳;BUa[H-L

HI[-hjdBc#0\Z+L"t3y^- p

n/+30Vu?ɤZT^X(EކO60!>Ȁm1rRVYM@ "j0_x h ^Qe

Dp6|\e;! ZϙO4eᏨձ

0>

̱|{ X_~5HՇQ2)R(|huUD C3vɞF]4iWt)6 MZj1P

'}daF.-ŧ)'e@2e!/jv7x1,+u8\{x?Ff

endstream

endobj

165 0 obj

>

endobj

166 0 obj

>stream

x\Kޟ_@{_p9m$JfCn ߏmIV}! Cc˥RQf]wiUO?:;]E]~Z}d/Y1+_Uͤ/TuQԌ2ow_7(_oyZa͠/6ڦ/z.~Y

Ljsїϯ+Fi[u˗5{fּ{PV.Ooo;mH 03lG@7,t L mF }d kxw R^]Y8cdw>Ïq;_;ow^ynt z aKVaV. ) }̎;ZW[tgRWhrE`#ʭtWWLq>*(/Qju;&:Hzcj]("ol#35zxaVG9U@/

+)5z

Y压l~wy'. Bj1l,m!mX_!jG5 1 ˩nڻͶ?Y{vzmuh85;) ٙ"5YkL&pgN]aj懧f_' 2lC|

z욁2/Y"*/Az- v:ԧj/%w@'zH^ѡ;睆I19wBkksޞn(1zRl]~B(+

\gfO\ EO ^L`AH8=MCx^D!

WEy]tlK;P!GB}ǓK BLAٓ=ǣʎk;āxbL)q]S,AyduCPk,$l;!ryf*D2jދ6ɝ' +" č1.(\~=6+dU=tT >(j@wGuNc?_N0H TJda7;~YY+M2]rq󾌔+LY]/W\ f(i4&"˜"dsd8PjJcƪ)>@x!Qm|

loܨ\U?la>Y]mqVZ8 wHJYTjt({gc,>r`b@NSڧTM$rB|R[

)qjy+-C U"bfP$A@L/IX*N.~c1 )76$o?9aP]IܓG[eɧ^KL1P>yOBJ>6KN${eC6e3) Q˳Pky

zJU

Ub}bkg+BwwGI6m߫8:\UIɶCalfg @&uOIG(ʝ @;2z $=F68%b98uO&l4, >

endobj

169 0 obj

>stream

x\Kϯs)CL

gЃ,#@KfpieL4k 4L4H8{()M~C0UYbdW|#vE G*9wH*sxbL%0GN+όRͬa g' R7"0P0.wag(f܁# 1#pˀ

%~a:.C$7/ RIch =EOه^V?WY{'(=&0ڙirckcfArL70^&SVȫòS ,D(``wcŤUm̲'Oׂ;Պtt\Bbq)e{`#nn`6$N!aS z˘-0AX?DD 0VCpu|y*

Jooͣq~R%H

:}H]y~

0'`3

4d Kb

5:v|8d:pdaY'LKiEa ֚zЗm}

:rKR4$,eiVY@O>c#

7.ZL'}( Z=1:f+85~g .AuT(*եC5

a

=aa

endstream

endobj

171 0 obj

>

endobj

172 0 obj

>stream

x\K

s{-[~0( އn޸fqnd!hwaIMOEnߢs3XfTƟ , 8ߚi/︂[}[̽[LaRo~Ncwv؛ hx 'e%Xhof|~-Ӈ L m y#T,d^G, cZpҢ?z}yͤ78}n|#ugE}6?A϶n

;¶̫a ֒۶:nd4!2,*g`5fl1arcڬq\8 OAk"?82cS+h+QQ7v 0^oinnƯGO6؇}xeޘmk{/LwEH/OPhw

xلFOJ 3==(ˀ>1Fzߤ&k5/hM" \l7>$Sq,bIQPOLpΪD Lh Y(2YФCOC?Gba= W1x3e˜vmҎ`etub33`""qpXEȖq)"up* TK+FZ_&)

endobj

175 0 obj

>stream

9o?~\04^؞:{Ng\OoϷo\}prD_OXj/McN8]tíYZsOݖ?߇nm3˲~lA 0uWT/ !^گ`Yah.MB_Y9vrk1;^&X#hw S/

]~ p[n{=rUhGwB60||D˲/Utj"ӊ`VT}cП~fmK?|}0aa[P$cghvd {_`"2z`؈VE۠q{Yp4]˱}FYMޢ#8

"MT!͑:c`bf:@ʟŬH8UYn .`kO[0;wqn!Zg'}~6'@c{ޣe~gcom}byqq9Lt6e(UlGI9St8|˥V=W8/z=n*o?\7^,u?-^~t1(x^zȾ$=#߁Hsφ]0ݙm C5">>΄_&Q[UI XIܱNpWˢ1}֠Q@hX2P

lr :Pu޲$mϢ}vr}#-p®GQ^8(@D D3D1w!vԝYRYx@*ZU:"I?މ2cK Sz45t.aYjt+ "T\bD:R~Q_n\#\SeFHH;yp7D8l$&KpXR\}pb)XDh.YVjFAւN&q6,XG`9D,8

FQQڑ@=Tς1oսD"QN*\B=$ԐѰM;K[R4d6)? 1]2i)I[ Uo vwtm(]

$xʕOhJȺ W8EjVngH

Ac*cw,Mt´#Bu1\Rxg%'rbWmpCٚ'Eid JN[`ҙ Nxf%m`,_se~o+%*C?{|R@DoytB22R٭R)

O ^UB?P%džNrb\jXMLBwJ5F,C]G0>Rk S& ,:R;aZIFn?VI"M䢑R+Rœ0 ]v}B >ɈD%WKmReʖ7'@0*G3vb"9R7%S 78ĽY@2u ',1eTfB0U-i֖@ޓUtXו6g#6$1đXNl4^t 02I/ 6d YV$)FlvQ4 ߂{ٝ44\7g#VHd=;Mj KX+8S+#G7SVH+g>RI;S⭔RGR':.F^ҁRm*jY6gj gٰr(}>*Y~3 V]bXHꯨ]]XaR&YY[iQ ݿ6WBv.WI^RF]fĤ ߩP2 NG4EC=e6qj,ɷ0]Tr8I/ q-jp>>SJr,?('O8Z>j,/} > endobj 178 0 obj >stream x]I9=`n4CS6``2dqJ DkgU4'Ƕɵ}w>ǃ;~]ss{[߸ϧ;L qy̓k*n,΋?~$ ğeؗH@z `VL$1uIV4ֵֿ%x؇v ;>vDw%6z` 8X͂q_^ e.Vwp8vӢMT!ő:yŤůP@U,x'ϗ SXr =u68`p! Qj\8oILƖ5M-렭tj'>$JBrbj,3[ |QcEP<ȷ:AYF-er0_`}Q6WEU 

"eq\!`(n&-rr.^R7LѳLEYM`P*иZWH2\ɐk<ŜC[b(!!1 *"D}8k\%;TI^WFnJ#wRXW +WA&[Bg)B!ފN8uPcZtϘLI@c%8~.v%֕QǃPH4` *Cyݝj_O}?cc;E#,`a:`=_ ` NI'GayZeQOcΔ ΣTea:U;Ѵ@̾Yw vimEGo먋̺CS` VAD0 ]@sRáxQCìjH|MU.6ZErY !AZ'^:VX !?dT-MjÊ== `x^"Ja,th@٬30j:tDEGrY%lkXۛi歪= Xf𢁥k$S @ThTU*0{\A#n=U .GkRg(ɪ9϶}Ux:Z<N/O5DZ(ø eX&`U[u('#bV7IAL-)J59wLL%,` 7LZ/j(z uỵzGiJSӥ?g_ :0[9'(؝sDMJcg*sy}ne#)I⡩U}o^#2d)2l-

← Văn bản trướcThis article is written in Vietnamese, using UnicodeVăn bản tiếp →This article is written in Vietnamese, using Unicode
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)