This article is written in Vietnamese, using Unicode Times font
Học Phật Bằng Cách Nào? Thích Thanh Từ oOo
Hỏi học Phật bằng cách nào,
tức hỏi đến phương pháp
học Phật. Ở thế gian môn học nào
cũng có phương pháp riêng
của nó. Ví như môn toán
học, người học trò trước
phải biết số, kế học thuộc cữu
chương, học cách cộng trừ nhơn
chia, lên nữa phải học công thức,
phương trình v.v... Môn văn chương,
trước phải biết chữ cái, học
ráp vần, viết chánh tả, học
văn phạm, tập cách làm văn
v.v... Phương chi Phật pháp là môn
học giác ngộ, mà không có
phương pháp riêng của nó hay
sao?
Phương pháp học Phật tức là
ba môn Huệ học: Văn huệ, Tư
huệ, và Tu huệ . Bởi vì muốn
vào cửa giác ngộ, không phải
anh tướng trí huệ thì không
sao vào được. Phật pháp là
chân lý là những sự thật, nếu
không có ngọn đuốc trí
huệ soi sáng, làm sao chúng ta thấy
mọi sự thật ở chung quanh, không cần
trí huệ, chỉ dùng lòng tin đến
với đạo Phật, để học
Phật pháp, thật là sai lầm lớn
lao. Đây là chứng bệnh trầm
trọng của Phật tử hiện thời. Cần
chữa lành bệnh này, chúng ta phải
ứng dụng triệt để ba môn
Huệ học vào công trình tu học
Phật pháp.
Thế Nào Là Văn Huệ?
Văn là nghe, do nghe giáo lý Phật
pháp trí huệ mở sáng, gọi
là Văn huệ. Chúng ta nghe Phật
pháp qua lời giảng dạy của chư
tăng, của thiện hữu tri thức đã
tu học trước ta. Những lời giảng
dạy ấy xuất phát từ kinh điển
của Phật, trong đó chứa toàn
lời chơn chánh, chỉ bày mọi
sự thật cho chúng sinh. Càng nghe trí
tuệ chúng ta càng sáng. Hoặc chúng
ta trực tiếp đọc kinh sách Phật,
khiến mở mang trí huệ cũng thuộc
Văn huệ. Chịu khó nghe giảng dạy,
chịu khó nghiên cứu kinh sách
Phật, đó là người biết
từ cửa Văn huệ tiến thẳng vào
ngôi nhà Phật.
Thế Nào Là Tư Huệ?
Tư là suy xét phán đoán,
do suy xét phán đoán những lời
dạy trong Phật pháp, trí huệ càng
tăng trưởng. Chúng ta được
nghe lời chỉ dạy của thầy bạn,
dẫn từ trong kinh Phật ra, song nghe liền
là chưa đủ tư cách học
Phật. Buộc chúng ta phải dùng trí
phán đoán xem đúng hay sai,
nếu quả thật đúng, từ đó
chúng ta mới tin. Có thế, mới thực
hành đúng câu "các người
phải tự thắp đuốc lên mà
đi, thắp đuốc lên với chánh
pháp", trong kinh Pháp Cú. Chúng
ta muốn mở mang trí huệ, song tự
mình làm sao mở được, phải
mồi ngọn đuốc trí huệ của
mình với ngọn đuốc chánh
pháp của Phật, trí huệ mới
phát sáng.
Mồi bằng cách nào?
Ví như chúng ta nghe vị Sư giảng
rằng: "Tất cả thế gian đều
là vô thường". Sau đó
phải dùng trí huệ của mình
phán đoán xem đúng hay không.
Chúng ta tự đặt câu hỏi;
tất cả thế gian đều vô thường,
có sự vật nào thoát ngoài
luật lệ ấy chăng? Nếu có,
câu nói này chưa phải chân
lý, chúng ta sẽ hoàn toàn tin.
Thế rồi, ta tự khảo sát:
Con người có phải vô thường
không? Từ ông bà đến cha
mẹ chúng ta đều có sanh ra, lớn
lên, bệnh hoạn, già yếu, rồi
chết. Kể luôn cả ta, khi nào còn
nhỏ bé, lớn lên, bệnh hoạn,
già yếu, rồi cũng sẽ chết.
Trong gia đình thân tộc chúng
ta đã thế, ngoài xã hội
cũng thế, cả nhơn loại trên thế
giới cũng thế; ngàn xưa là
thế, mãi sau này cũng thế. Quả
là con người vô thường.
Đến những sự vật, nào nhà
cửa, bàn ghế, xe cộ có bị vô
thường không? Chính cái nhà
của mình, khi mới cất thì tốt
đẹp lành lặn, qua vài ba năm
thấy cũ dần, đến năm mười
năm thì hư sập. Cái bàn
viết cũng thế, khi mới đóng
xem bóng loáng tốt đẹp, dùng
mấy năm thấy đã cũ, tróc
sơn khờn mặt, rồi đây sẽ
mục nát hư hoại. Chiếc xe đạp
khi mới mua đem về mới toanh, chạy
được một năm vỏ đã
rách, cổ lỏng, các con ốc lờn
... vài năm nữa sẽ hư. Thế là,
nhà cửa, bàn ghế, xe cộ ... những
vật cần dùng bên cạnh chúng
ta thảy bị vô thường chi phối.
Cho đến trăm ngàn vật khác,
nếu khảo sát đều thấy đồng
một số phận như nhau.
Chúng ta có thể kết luận rằng:
"Tất cả thế gian là vô thường",
quả thực là chân lý. Ta tin chắc
lẽ này, dù có ai nói khác
đi, cũng không làm lay động
được lòng tin của ta. Bởi lòng
tin này được gạn lọc qua sàng
lý trí, nên nó vững chắc không
dễ gì làm lung lay.
Lại một thí dụ, chúng ta nghe
vị Sư giảng lý luân hồi, bảo
rằng: "Muôn vật ở thế gian đều
xoay quanh vòng luân hồi". Ta tự
đặt câu hỏi: Tại sao muôn
vật đều luân hồi? Có vật
nào không luân hồi chăng? Chúng
ta bắt đầu xét từ thực vật:
Cây cối thành hình bắt nguồn
từ hạt, hạt nẩy mầm tăng
trưởng thành cây, nở hoa, kết
trái, trái sanh hạt, hạt lại nẩy
mầm ... lộn đi đảo lại không
cùng. Song đó là sự lộn
đi đảo lại từ cây này
sang cây khác, ngay bản thân cây
ấy có đảo lộn vậy không?
Cũng lộn đi đảo lại như
thế. Thân cây hiện sống đây,
do châm rễ hút đất nước
... nuôi dưỡng mới được sinh
trưởng, dần dần thành đại
thọ. Rễ hút đất nước
nuôi dưỡng thân cành lá, lá
rụng biến thành phân đất,
cành gãy mục cũng thành phân
đất, thân cây ngã cũng
trở về đất nước sinh trưởng,
khi ngã mục lại trở về đất
nước.
Nước do ánh nắng bốc thành
hơi, hơi lên cao gặp khí lạnh
đọng lại, rơi xuống thành
nước, nước lại bốc hơi ...
mãi mãi không cùng.
To như quả địa cầu vẫn quay
tròn quanh cái trục, sáng rồi
tối, tối lại sáng. Căn cứ
vào sự quay tròn của nó, người
ta chia ra ngày giờ tháng năm, thời
tiết xuân hạ thu đông, xoay vần
thế mãi không cùng.
Do sự khảo sát trên, chúng ta khẳng
định rằng "muôn vật ở
thế gian đều xoay quang vòng luân
hồi", là sự thật không còn
gì phải nghi ngờ.
Trên đây tạm cử vài thí
dụ làm căn bản cho công cuộc
suy xét phán đoán Phật pháp.
Căn cứ vào đây, chúng
ta phán xét những lời Phật dạy,
hoặc chư Tăng dạy trong những trường
hợp khác. Có thế, mới phân biệt
được chánh tà và mới
đúng tinh thần người học Phật.
Thế Nào Là Tu Huệ?
Sau khi phán xét lời Phật dạy là
đúng, chúng ta đem áp dụng
trong cuộc sống hằng ngày của mình
khiến chánh lý càng bày hiện
sáng tỏ, là tu huệ. Ví như,
đã biết rõ "Tất cả
thế gian là vô thường", chúng
ta ứng dụng sự vô thường vào
đời sống của mình, trong những
trường hợp như sau:
Đã biết rõ thế gian là vô
thường, khi gặp vô thường đến
với bản thân, với gia đình
ta, ta vẫn giữ bình tĩnh không hốt
hoảng hãi sợ. Vì biết chắc điều
đó ở thế gian không ai tránh
khỏi, sợ hãi kinh hoàng chỉ làm
rối thêm vô ích. Bởi không
sợ nên tâm ta bình tĩnh sáng
suốt, giải quyết mọi việc một
cách tốt đẹp. Chúng ta vẫn
đủ sáng suốt để khuyên
giải cho những người đồng cảnh
ngộ bớt đau khổ.
Biết rõ thế gian là vô thường,
mọi sự tranh giành danh lợi, tài sắc
... lòng ta nguôi lạnh. Tranh giành
những thứ tạm bợ ấy làm gì,
để rồi chuốc khổ về mình,
gây đau khổ cho người, rốt
cuộc chỉ thành việc mò trăng
bắt bóng. Lòng tham lam giành giật
dục lạc thế gian, do đây dứt
sạch.
Do thấy rõ lẽ vô thường, chúng
ta không thể ngồi yên chờ chết.
Phải cố gắng làm mọi việc lành,
nếu cơn vô thường đến, chúng
ta có muốn làm cũng không sao
làm được. Lại biết quý
tiếc thời giờ, một ngày qua rồi
không tìm lại được, phải
cấp bách nỗ lực làm lợi mình
lợi người, không thể chần chờ.
Đó là ba trường hợp do biết
"thế gian vô thường", chúng
ta khéo ứng dụng tu hành trong cuộc
sống hiện tại của mình. Bao nhiêu
sự lợi ích tốt đẹp sẽ
theo đó mà tăng trưởng. Sự
tu hành ấy, đi đôi với
tâm trí tỉnh táo sáng suốt,
nên gọi là "Tu huệ".
Ví dụ khác, chúng ta nhận rõ
"muôn vật luân hồi", liền
ứng dụng lý luân hồi vào
cuộc sống của mình. Nếu phải
luân hồi, chúng ta chọn cái luân
hồi nào tốt đẹp an ổn hơn.
Ví như, biết các loài thảo
mộc từ hạt nẩy mầm, sinh trưởng
thành cây, đơm hoa, kết quả,
hạt lại nẩy mầm ... chúng ta nên
chọn lựa hạt tốt giống ngon đem
ương. Để sau này kết quả
ngon, cho ta và mọi người được
thưởng thức vị ngon. Cũng thế,
trong vòng luân hồi bản thân ta
cũng không thoát khỏi, ta cần
tạo những nhơn tốt, nhơn an vui, để
mai kia có lăn lộn cũng lăn lộn
trong chỗ tốt, chỗ an vui.
Đã biết muôn vật luân hồi,
chúng ta phải tìm xem nguyên nhân
nào lôi cuốn vào trong ấy. Biết
rõ nguyên nhân rồi, phải tìm
cách thoát ra ngoài vòng luân
hồi. Không đầu hàng khuất
phục, để chịu lăn mãi trong
luân hồi. Như các nhà khoa học
nghiên cứu sức hút của quả
đất, sau đó tìm cách
chế phi thuyền đủ sức mạnh
vượt ra ngoài vòng hút của
quả đất, đi thẳng vào quỹ
đạo ... Biết luân hồi để
tìm cách thoát ra, chính là
tinh thần "Tu huệ".
Văn huệ, Tư huệ rất cần thiết,
song Tu huệ lại càng quan trọng hơn.
Nếu có văn huệ, tư huệ mà
thiếu tu huệ thì chỉ là huệ
rỗng, không lợi ích thiết thực
cho đời sống con người. Nhờ
tu huệ mới thẩm định được
giá trị văn, tư ở trên và
giúp cho văn, tư được kết
quả viên mãn.
Vì thế, đức Phật dạy hàng
Phật tử đi chùa là cốt
gặp Sư tăng, Sư ni, gặp Tăng ni
rồi cần phải thưa hỏi Phật
pháp, thưa hỏi xong phải ghi nhớ,
ghi nhớ rồi cần phán xét, phán
xét rồi phải tiến tu. Được
vậy mới đúng tinh thần Phật
tử (Phỏng theo bài kinh Ma Ha Nam trong Tạp
A Hàm). Bồ Tát Quán Thế Âm
cũng trình với Phật, thuở quá
khứ lâu xa Ngài gặp Phật dạy
tu phương pháp văn, tư Âm (kinh
Lăng Nghiêm). Chính trong giới Bồ
Tát, Phật cũng dạy "dù ở
xa trăm ngàn dặm, nghe có người
nói kinh luật, người mới thọ
giới Bồ Tát cũng phải mang kinh
luật đến đó học" (Kinh
Phạm Võng). Quả nhiên đức
Phật không chấp nhận đệ tử
tu hành tối dốt, phải đầy
đủ ba môn Huệ học, mới xứng
là đệ tử Ngài.
Ba môn Huệ học này hoàn toàn
thích hợp với tinh thần khoa học hiện
nay. Bất luận môn học nào, trước
tiên học lý thuyết, kế phê bình
lý thuyết, sau thí nghiệm hay thực
hành lý thuyết. Lý thuyết tức
văn huệ, phê bình tức tư huệ,
thí nghiệm tức tu huệ. Có như
vậy môn học mới tiến bộ và
phát minh những điều mới lạ.
Tuy nhiên, về mục tiêu chính yếu
Phật học vẫn khác khoa học. Khoa
học cốt phát minh mọi sự thật
của ngoại giới, chinh phục giành
quyền làm chủ thiên nhiên, bắt
thiên nhiên làm theo ý muốn con
người, để tạo vật chất
dồi dào sung túc cho nhơn loại.
Phật học xoay lại ngự trị bản
thân mình, gạn lọc đào thải
những tâm thức nhơ xấu, kiến
tạo một tâm hồn trong sáng an vui
tự tại. Bởi khoa học gây tạo
điều kiện vật chất dồi dào,
nên con người dễ tranh đua giành
giật kình chống lẫn nhau, Phật
học cốt xây dựng tâm hồn trong
sáng, nên người biết tu theo, lòng
sẽ mở rộng thương yêu bảo
bọc lẫn nhau.
Vì thế, ba môn huệ học đều
đặt căn cứ trên nguyên tắc
"xem lại chính mình". Nắm vững
nguyên tắc này, đọc kinh sách
Phật, chúng ta nhận định phán
xét không bị sai lẫn.
(Trích trong "Bước Đầu Học Phật" của Thiền Sư Thích Thanh Từ)
Chân thành cảm tạ anh Nguyễn Quang Trung đã có thiện tâm đánh máy lại bài viết nầy.