📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

with Unicode Times font

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 11,040 ký tự · ~10 phút đọc
🏠 Trang chủ 📜 Kho kinh ⬇ Tải .txt

with Unicode Times font

Phật Học Với Các Môn Học Khác Thạc Đức

Tất cả các môn học đều

có mục đích là hiểu biết.

Hiểu biết để được thỏa

mãn, và hơn nữa, hiểu biết để

hành động.

Con người, khi sanh ra, đã mang theo những

bất mãn và thắc mắc. Những

bất mãn và thắc mắc ấy một

khi chưa được thanh toán, thì

còn là nguyên do của muôn ngàn

đau khổ.

Với một khối óc và một trái

tim, con người sinh hoạt khác hẳn

loài vô tình. Bao nhiêu lo âu,

giận ghét, bao nhiêu thương yêu

say đắm đã gây cho con người

những cuộc khủng hoảng liên miên

về đời sống tình cảm. Thêm

vào đó, những câu hỏi về

giá trị cuộc sống được

đặt ra, cấp bách và khẩn

thiết không khác gì vấn đề

cơm áo. Nhìn những cảnh tượng

đau thương, nhìn những cuộc

bể dâu thay đổi của kiếp sống,

con người bàng hoàng tự hỏi

mình là ai, đâu là nguồn

gốc của tất cả các hiện tượng,

trước mình là ai và sau mình

sẽ có những gì. Vì sao muôn

loài tồn tại, tồn tại để

mà tương tàn tương sát,

tồn tại để chứng kiến bao

nhiêu nỗi thảm sầu? Ý nghĩa

của cuộc sống là gì? Con người

sẽ về đâu sau khi chết? Tất

cả những câu hỏi ấy đến

trong trí óc chúng ta như những

ngọn gió lốc bạo tàn. Con người

làm sao có được hạnh phúc

trong trạng thái thắc mắc nghi ngờ

đó của tâm tưởng?

Bao nhiêu bất mãn và thắc mắc

thì bấy nhiêu đau kkhổ. Người

ta chỉ có thể có hạnh phúc

được khi đã làm thỏa

mãn được những bất mãn

và thắc mắc kia. Và như thế

thì chỉ có cách là phải

hiểu biết.

Song có người bảo: 'Sự hiểu biết

ấy, đối với đại đa

số quần chúng, không cần thiết

nào. Quần chúng ít thắc mắc

về những vấn đề siêu hình

kia'

Nhưng ta thử hỏi: Quần chúng có

cần thắc mắc về vấn đề

nhân sinh không? Hành động theo

đường lối nào, làm sao mà

hành động để xây dựng

được một đời sống xã

hội hòa bình, hạnh phúc? Vấn

đề nhân sinh được giải

quyết như thế nào? Không ai sống

trong xã hội mà lại không cần

biết đến vấn đề đó.

Bởi vì có những nhu cầu không

thể thiếu được đối với

con người đang sống trong xã hội.

Dù si ám đến đâu, tôi

cũng có thể nhận được

rằng tôi cần cơm áo, nhà

cửa, tôi cần đến những mối

liên lạc giữa tôi với mọi người

trong xã hội. Mà muốn có một

nhận thức về đường lối

nhân sinh, tôi phải có một nhận

thức về sự sống, về vũ trụ.

Tự-nhiên-giới và nhân-sự-giới

có những tương quan hết sức

mật thiết, những liên lạc hết

sức chặt chẽ, và con người muốn

thông hiểu nhân-sự-giới, trước

tiên, phải có nhận thức rõ

ràng về tự-nhiên-giới.

Huống nữa vấn đề nhân sinh

không phải chỉ là vấn đề

no cơm ấm áo. Con người muốn

sinh hoạt cho ra người; nghĩa là cuộc

sống phải có văn hóa, có

hướng đến Chân, Mỹ, Thiện.

Và dù ta không có những thắc

mắc siêu hình, ta cũng phải giải

quyết những vấn đề siêu hình,

bởi vì một nhận thức về nguyên

lai và cứu cánh của vũ trụ

bao giờ cũng là nền tảng cho một

nhận thức về đường lối

nhân sinh.

Tóm lại, con người cần, rất

cần phải hiểu biết. Các môn

học của con người là để

cung cấp sự hiểu biết đó cho

loài người.

Môn học thường tự hào về

mình hơn hết là KHOA học. Khoa học

thường tự hào bằng cứ hoàn

toàn vào thực nghiệm và tìm

hiểu được nhiều hiện tượng.

Làm như không còn có môn

học nào khác biết căn cứ

trên thực nghiệm để tìm hiểu

được các hiện tượng nữa

cả.

Khoa học chỉ có thể giải thích

những hiện tượng và những sự

kiện xẩy ra trong sự tương quan giữa

những hiện tượng ấy. Đối

tượng của khoa học là những hiện

tượng khách quan mà ai cũng có

thể đo lường và kiểm soát

được ở mọi địa phương,

mọi trường hợp. Cái biết của

khoa học là cái biết về những

hiện tượng, cho nên cái nhìn

của khoa học là cái nhìn chi li;

vì thế, khoa học tránh không trả

lời những câu hỏi về ý nghĩa,

giá trị, và nguyên ủy cuộc

đời. Khoa học không thể vượt

ra ngoài những hiện tượng cụ

thể. Thật đúng như lời của

nhà triết học Pierre Jean: 'Cái thứ

khoa học biết thì biết nhiều mà

hiểu thì không hiểu gì hết'

(cette science qui sait tout et ne comprend rien). Vì thế,

cái khát khao hiểu biết tuyệt đối

của con người không thể nhờ khoa

học giải đáp được.

Đứng về phương diện nhân

sinh, 'khoa học mà không có lương

tri thì chỉ tổ phá hoại tâm

hồn', nền văn minh vật chất, con

đẻ của khoa học, đã tiến

đến chỗ cùng cực với một

sức phá hoại ghê gớm: cái

biết của khoa học ở đây lại

cũng không phải là cái có

thể giải quyết được một cách

căn bản vấn đề nhân sinh.

Tâm lý học và xã hội học

có thể đi xa hơn. Cái biết

của tâm lý học và của xã

hội học có thể vượt khỏi

cái biết hiện thời và hiện xứ

của khoa học, có thể khám phá

ra nguyên do của nhiều sự kiện tâm

lý, xã hội. Tuy nhiên, đứng

về phương diện tuyệt đối,

tâm lý học và xã hội học

vẫn không có cao vọng giải quyết

được những thắc mắc siêu

hình, và đứng về phương

diện nhân sinh, các môn học nầy

cũng chưa có thể định được

giá trị và tiêu chuẩn cho các

hiện tượng tâm lý, xã hội.

Triết học có một cái nhìn

tổng quát hơn, rộng rãi hơn.

Triết học chủ trương giải quyết

những vấn đề siêu hình, và

nương vào những giải quyết ấy,

thiết lập những đường lối

nhân sinh phù hợp. Triết học muốn

tìm đến bản thể và chân

tướng của vũ trụ vạn hữu,

chủ trương hoặc nhất nguyên,

hoặc đa nguyên, hoặc vô nguyên...

Tuy bước đầu cũng có căn

cứ trên thực nghiệm đấy,

nhưng dần dần lìa xa thực nghiệm

để đi sâu vào những biên

giới siêu hình xa thẳm. Những lối

giải đáp của triết học thật

táo bạo và cố nhiên là

không thể kiểm sát được

bằng thực nghiệm. Từ xưa đến

nay, biết bao nhiêu triết gia, biết bao nhiêu

lý thuyết chủ trương không giống

nhau, và ta nào biết được

đâu là chân lý. Cái mà

hôm qua người ta gọi là chân

lý, hôm nay đã không còn

là chân lý nữa rồi. Cái mà

hôm nay mọi người cho là chân

lý, ngày mai hẳn lại có thể

là sai lạc. Lý trí con người

khổ sở vô cùng trong khi đi tìm

chân lý, và đến bây giờ

con người lại đâm ra nghi ngờ

không biết rằng lý trí mình

có thể có khả năng đạt

đến chân lý hay không? Sự nghi

ngờ đó quả đã tố

cáo sự kém hèn của cái

tri thức nhân loại. Cái biết của

triết học đã bâng quơ như

thế thì làm sao hướng dẫn được

nhân sinh một cách vững vàng chắc

chắn?

Nương vào đâu để có chỗ an tâm lập mạng? Con người chỉ còn biết vào tôn giáo...

Tôn Giáo phần nhiều được

thành lập trên đức Tin, bác

bỏ hẳn phần lý trí. Ở trong

địa hạt nầy, con người phải

đặt hết sự Tin tưởng vào

một đấng thần minh, sống đúng

theo những giáo điều định

sẵn để chờ một ngày giải

thoát. Con người ở đây được

yên ổn hơn, nhưng thương thay,

không dám nghĩ, và làm một

điều gì mình cho là đúng

mà ngược lại với những giáo

điều cố định. Triết học

thì thuần Hiểu, mà tôn giáo

lại là thuần Tin - Cái biết ở

đây không còn có cánh

để có thể mong bay xa được

nữa.

Đạo Phật, như trong bài trước

chúng tôi đã nói, bao gồm

cả khoa học, tâm lý học, xã hội

học, triết học và tôn giáo.

Không có một vấn đề nào

thuộc siêu hình, một vấn đề

nào thuộc nhân sinh mà đạo

Phật không đề cập đến.

Tuy đạo Phật không đề cập

đến tất cả những chi tiết của

các môn học kia, song ta có thể

tìm ở đạo Phật những nguyên

tắc tổng quát giải thích được

mọi vấn đề.

Đạo Phật lấy sự sống làm

căn bản và chủ trương giải

thoát con người khỏi tình trạng

sinh hoạt đau khổ, nên chi những

giải quyết của Phật giáo rất

là thực tiễn.

Về các hiện tượng, đạo

Phật không chủ trương tìm hiểu

cho cặn kẽ. Bởi vì sự tìm hiểu

đó không có lợi ích gì

cho sự tiến bộ trên đường

giải thoát. Đức Phật dạy

lý nhân quả, lý nhân duyên tương-quan

tương-thành để chỉ bày

con đường diễn biến thành

hoại của muôn vật. Người Phật

tử cần thấy nguyên tắc tương

duyên ấy mà quán sát, tu tập

xây dựng. Một quan niệm tương-quan

tương-duyên chẳng hạn có thể

làm cơ sở cho một nguyên tắc

tổ chức xã hội, một nguyên

tắc giáo dục hợp lý, và là

một nguyên do phá tan những cố chấp

mê mờ sẵn có của chúng ta.

Trong kinh Bách dụ, đức Phật

Thích Ca có thuật câu chuyện: Một

người bị tên độc, khi thấy

người ta bảo rút mũi tên ra,

thì ngăn lại, bảo: 'Khoan, để

tôi hỏi xem ai bắn mũi tên nầy,

người đó tên họ là chi,

ở xứ nào, và thuốc độc

nầy lấy ở đâu, công hiệu

ra sao đã.' Nếu dần dà tìm

hiểu cho hết từng ấy thứ thì

thuốc độc đã thấm vào

làm cho người ấy chết rồi.

Cho nên việc quan hệ là phải nhổ

ngay mũi tên và rửa thuốc. Cái

biết kia chẳng quan hệ chi. Đức Phật

chỉ dạy những cái biết cần

thiết để cho con người thoát

khổ thôi. Mà những cái biết

Phật dạy là những cái biết

lớn lao, không phải là những cái

biết lặt vặt.

Cái biết nào là cái biết lớn lao?

Cái biết về sự sinh tử và giải thoát.

Với một trí tuệ giác ngộ, đức

Phật đã đạt đến chân

lý tuyệt đối. Nhưng chân lý

tuyệt đối ấy phải do mỗi người

tự chứng ngộ. Chân lý kia không

thể giải bày trên ngôn ngữ văn

tự được, vì những thứ

nầy có một giá trị thật

kém cỏi. Nếu Phật có giải

bày thì cũng chỉ giải bày

được bóng dáng của chân

lý và những phương tiện để

đi đến chân lý mà thôi.

Sự chỉ bày ấy có căn cứ

trên sự giác ngộ thấu đạt,

chứ không phải chỉ là những

suy luận siêu hình vẩn vơ như

ở triết học. Giáo lý viên giác

và duy nghiệp của Phật dạy chẳng

hạn, có thể thuyết minh được

nguyên ủy của vũ trụ nhân

loại và vạch được con đường

đi cho nhân loại. Giáo lý duy thức

trình bày cặn kẽ những hành

tướng và tác dụng của tâm

lý con người, chính xác, rành

rẽ và sâu xa gấp mấy mươi

lần tâm lý học thực nghiệm. Và

còn nguyên tắc tổ chức xã

hội nào hợp lý và làm thỏa

mãn chúng ta hơn là nguyên tắc

'tự biến cọng biến' của giáo

lý duy nghiệp? Con người nương vào

giáo lý Phật dạy để tìm

hiểu, để thực hành, cải tạo

bản thân mình và xã hội mình,

để được giải thoát và

giác ngộ. Nhưng con người không

bị bắt buộc phải tin theo giáo lý

ấy một cách mù quáng. Phật

dạy: 'Đừng vội tin tưởng một

điều gì dù điều đó

là do một vị truyền giáo chỉ

dạy. Phải suy nghĩ kỹ lưỡng trước

khi tin, và khi tin rồi phải cương

quyết thực hành để đi đến

kết quả' (kinh Kalama).

Nhờ tìm hiểu, thực hành, chứng

đạt, con người có thể cởi

mở được tất cả những nghi

nan, thắc mắc. Từ một quan niệm chính

xác - quan niệm duy nghiệp - về vũ

trụ và con người, Phật tử đi

đến một quan niệm hợp lý về

sự sống. Người ta tìm thấy

ở đạo Phật sự thỏa mãn

về lý trí, về tình cảm. Con

người ở đây không bị đè

nén, gò ép, con người ở đây

không còn bị thắc mắc nghi nan. Con

người ở đây có thể tìm

được chỗ an tâm lập mạng.

Cái biết của bậc giác ngộ

là 'cái biết cùng khắp, chân

chính và cao tột' (vô thượng

chính biến tri giác). Lời dạy của

bậc giác ngộ gọi là giáo

pháp. Phật tử tìm hiểu, chứng

nghiệm chân lý chỉ bày trong giáo

pháp ấy để có thể đi

đến cái biết cao tột chân chính

kia mà phá tan mọi thắc mắc. Lòng

tin ở đây được lý trí

kiểm sát, và cái TRI đi đến

cứu cánh một lần với cái

Hành.

Đó là nói về phương

diện khát khao chân lý. Còn về

phương diện nhân sinh, giáo lý

bày giải nguyên tắc tổ chức

sinh hoạt xã hội, và những phương

pháp đào luyện nên một nhân

sách siêu việt, chỉ bày một

nếp sống hướng thiện, giải thoát.

Kho tàng kinh điển còn đó,

chúng ta sẽ dần dần tìm học

và sẽ thấy rằng cái biết của

Phật quả là một cái biết rộng

lớn và cao đẹp vô song./.

Source: PHAT-HOC Buddhist Magazine, February 1997, http://www.win.net/phathoc/

*   Ghi chú: Theo lời thuật của HT Thích Mãn Giác -- ghi lại trong Việt Báo Kinh Tế, ngày 19-08-1997, California, Hoa Kỳ -- Thạc Đức chính là một bút hiệu của Thiền sư Thích Nhất Hạnh trong thập niên 1950 (Bình Anson) .

← Văn bản trướcThis article is written in Vietnamese, using UnicodeVăn bản tiếp →Tu Pha^.t
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)