📜 Giảng Sư
Kho kinh › Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)

with Unicode Times font

Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas) · 8,283 ký tự · ~8 phút đọc
🏠 Trang chủ 📜 Kho kinh ⬇ Tải .txt

with Unicode Times font

Vấn Đề Giải Thoát Trong Đạo Phật Thạc Đức

G iải thoát nghĩa là cởi mở những dây ràng buộc mình vào một hoàn cảnh đau khổ nghịch ý.

Niết Bàn (Nirvana) của đạo Phật không phải là một

cõi thiên đàng như nhiều người

lầm tưởng. Người ta thường cho rằng tu học là cốt

để được giải thoát khỏi cuộc đời nầy,

và khi chết, được đưa vào một thế giới đẹp

đẽ, đầy đủ những lạc thú, không sợ một khổ

đau nào xâm chiếm. Thế giới đẹp đẽ ấy gọi

là Cực Lạc, hoặc là Niết Bàn.

Thật không có gì lầm lạc hơn nữa.

Đạo Phật chủ trương vạn vật vô thường và vô ngã và

vì thế, không bao giờ công

nhận có một sự tồn tại bất biến của một thế

giới, dù thế giới ấy là thế giới Cực Lạc.

Cuộc sống là gì? Là một giòng biến chuyển. Vì

có biến chuyển nên mới có sinh

diệt thành hoại: mà có sinh diệt thành hoại tức

là có thời gian. Ý niệm về thời gian không

thể nào tách biệt khỏi ý niệm biến

chuyển: nếu không có biến chuyển, không

có thời gian, thì sẽ không có sự sống.

Ta thử tưởng tượng thời gian ngừng hẳn lại, vạn vật im

lìm, bất biến, bất động...

Không thể nào có sự sống được. Sự tồn tại im lìm

nầy là một cái chết hoàn toàn. Giả sử

Niết Bàn là một cuộc sống đi nữa, thì cuộc sống

nầy hẳn cũng không phải là một cuộc

sống hạnh phúc, vì đã là một cuộc sống, tất nhiên

phải là một dòng biến chuyển, mà đã có

biến chuyển là có thành hoại, có sinh diệt,

có đau khổ.

Nếu Niết Bàn không phải là một cảnh giới, một cuộc sống, thì là gì?

Về vấn đề nầy, lắm nhà học giả nghiên cứu

chưa đến nơi đến chốn, đã vội kết luận

rằng Niết Bàn là một trạng thái diệt hoại, hư

vô. Nói như thế, tuy họ tỏ ra đã hiểu

Niết

Bàn không phải là một cảnh giới Cực Lạc, nhưng họ

cũng lại tỏ ra rằng họ chưa hiểu Niết

Bàn là gì. Bảo Niết Bàn là diệt hoại, hư vô,

lại bảo rằng Niết Bàn là một ""trạng thái

""

(état) thì có nghe được không? ""Trạng

thái"" là gì? Tạm cho là tình trạng đi. Nhưng

tình trạng của cái gì? Có phải là của một cá vật nào đó

không? Nếu thế cái trạng thái nầy cũng

luôn luôn chuyển biến, vì không có cá vật nào

mà không chuyển biến. Còn nếu là sự diệt

hoại, sự hư vô, thì làm gì có trạng thái mà gọi

là trạng thái diệt hoại, hư vô.

Cho nên bảo rằng Niết Bàn là một trạng thái thì

không đúng. Chữ Niết Bàn vốn là

do tiếng phạn Nirvana, có thể dịch là diệt

độ, là giải thoát. Cần có một câu giải thích để

khỏi hiểu lầm. Diệt độ không có nghĩa là một

sự tiêu diệt hoàn toàn thành hư vô như các

học giả Tây Phương lầm tưởng. Diệt đây có

nghĩa là sự chấm dứt của dòng nhân quả

nghiệp báo. Độ có nghĩa là qua khỏi dòng mê mờ

để lên bờ giác ngộ giải thoát. Đạo Phật

chủ trương rằng sự sống của một chúng sinh là một

dòng biến chuyển liên tục theo đà

nhân quả tiếp nối của ngũ uẩn. Động cơ của dòng

sống ấy là ham muốn, là dục vọng.

Còn ham muốn, còn dục vọng, là còn sự sống, còn

luân hồi sinh tử, cũng như còn dầu còn

bấc thì đèn còn cháy vậy. Khi dục vọng tiêu

diệt, dòng biến chuyển của ngũ uẩn sẽ dừng

lại và hết sinh diệt. Lúc bấy giờ Niết Bàn

hiển hiện. Niết Bàn là sự hiển hiện

của bản thể

sáng suốt mầu nhiệm, hoặc nói cho khác hơn, là sự

thể nhập vào bản thể vô biên trong

sáng của một chúng sinh giải thoát.

Niết Bàn có hai thứ: Niết Bàn Hữu Dư Y và Niết Bàn Vô Dư Y.

Một chúng sinh được giải thoát, song còn thân mạng và

còn hoàn cảnh tồn tại: sinh

hoạt với thân mạng ấy và hoàn cảnh ấy mà vẫn an

nhiên, giải thoát, vẫn không bị sự vật

lung lạc, kéo lôi theo đà lo sợ đau buồn. Như thế

là Niết Bàn Hữu Dư Y. Khi thân mạng

và hoàn cảnh hết tồn tại, thì sự thể nhập bản

thể được thực hiện: đấy là Vô Dư Y Niết

Bàn, không có sinh tử, không có khổ đau, vì Vô Dư Y

Niết Bàn không phải là một cuộc sống

có sinh diệt. Vô Dư Y Niết Bàn là bản thể

thường còn bất sinh bất diệt của vạn loại hữu

tình và vô tình, không thể dùng ngôn ngữ để

hình dung, trí thức để quan niệm.

Tuy nhiên từ Niết Bàn Vô Dư Y có thể hiện ra

diệu dụng mầu nhiệm. Hóa thân

của các Đức Phật, các vị Bồ Tát đều là những

biến hiện ""tùy duyên"" của các

bậc giải

thoát an trú trong Vô Dư Y Niết Bàn. Ở quả vị

Phật, có hai loại trí tuệ: một loại là Vô

Phân Biệt Trí, cùng với bản thể chân như an

trú, không phân biệt đối tượng và chủ thể;

một loại là Sai Biệt Trí có khả năng nhận thức các

hiện biến nhiệm mầu của bản thể

thường trú, tức là thế giới hiện tượng. Nhận

thức như thế đó để hóa độ, để hoàn

thành bản nguyện độ sanh.

Thế giới hiện tượng là thế giới diệu

dụng biến hóa của thế giới bản thể. Nhưng

vì vô minh che lấp, chúng sinh nhìn thế giới ấy như một

thế giới khổ đau, đen tối, vì đã đem

ác nghiệp của mình để hòa hợp vào đó, hoặc

nói khác hơn, vì đã có một nhận thức sai lạc

lấm láp phần chủ quan đen tối. Mang một cặp kính ác

nghiệp, chúng sinh nhìn thế giới

hiện tượng mầu nhiệm kia thành một thế giới

đau thương và với ác nghiệp mình, lăn lộn

trong thế giới đau thương rất ""chủ

quan"" ấy.

Các vị chứng ngộ xưa đã từng ca ngợi trăng nước muôn

hoa là những biểu hiện của

bản thể, là vì họ đã lột bỏ được cặp kính

vô minh đó, và kinh Pháp Hoa cũng dạy rằng

chim kêu hoa nở là hiện tượng mầu nhiệm của bản

thể, của ""pháp thân"" bất

diệt:

Chư pháp tùng bản lai,

Thường tự tịch diệt tướng.

Xuân đáo bách hoa khai,

Hoàng oanh đề liễu thượng Dịch:

Các hiện tượng xưa nay,

Bản tính thường vắng lặng.

Xuân đến trăm hoa mừng,

Oanh vàng ca liễu thắm.

Vậy bản thể của các hiện tượng vốn là chân

như sáng suốt, không sinh diệt, là Niết

Bàn. Vậy Niết Bàn là qua bờ bên kia, là giải thoát,

là chấm dứt sinh tử. Nhưng chỉ là

chấm dứt sự sinh tử mà chủ thể sinh tử là bị

động. Một chúng sinh giải thoát, có Niết Bàn,

có thể an nhiên sinh hoạt trong sinh tử mà vẫn không

thấy có sinh tử, khổ đau, vẫn có

trong tay một khả năng mầu nhiệm, tự do sinh diệt,

tự do an trụ, tự do Niết Bàn. Khả năng

ấy, đạo Phật gọi là khả năng tùy duyên hóa độ,

là khả năng ""tự tại"", một trong bốn

đức

của Niết Bàn: Thường, Lạc, Ngã, Tịnh. Tự Tại là

ngã vậy.

Ở đây cũng cần giải thích chữ Phật.

Phật là gì? Phật là một bậc có khả năng viên mãn

để có thể giác ngộ cho mình và

cho người. Các vị Bồ Tát cũng có khả năng ấy nhưng

chưa được viên mãn như Phật, nên

chưa có thể gọi là ""giác hạnh viên

mãn"".

Phật là một hóa hiện viên mãn nhất, tốt đẹp nhất,

và xứng đáng nhất cho bản thể

sáng suốt. Vì là một hóa hiện, một biểu

hiện, nên ""các đức Phật"",

đều là những hóa thân

của Phật, chứ chưa hẳn là Phật. Hóa thân (như cá nhân

đức Thích Ca) thì có sinh có diệt,

chứ pháp thân, tức là Phật, thì luôn luôn bất diệt

bất sinh. Cũng như các lớp sóng có lên

có xuống, có thành có hoại, chứ bản thể của các

lớp sóng là nước thì chẳng lên xuống,

thành vỡ bao giờ.

Vậy một chúng sinh thành Phật tức là thể nhập vào

bản thể vô biên, hoàn toàn

sáng suốt. Và từ bản thể sáng suốt ấy, từ Niết

Bàn ấy, có thể hoàn toàn tự do tự tại để hóa

thân, sinh hoạt, trôi nổi trong sự sinh tử biến hoại

của thế giới hiện tượng mà vẫn an

nghiên giải thoát, không bao giờ bị lôi cuốn theo

nghiệp lực như vô lượng chúng sinh.

Đến đây, ta mới hiểu được câu kinh mầu

nhiệm nầy mà mọi người đều truyền tụng

""Niết

Bàn tức là sinh tử, sinh tử tức là Niết

Bàn"". Quả thực, Niết Bàn không tồn tại

ngoài sinh

tử, và chính trong sinh tử, các đức Phật đã tìm thấy

Niết Bàn.

Để chấm dứt bài nầy, ta hãy đọc đoạn thâm thúy sau đây trong kinh Phạm Võng:

""Chân tướng của mọi hiện tượng là

bất sinh bất diệt, không thường cũng không

đoạn, không sinh tử, không Niết Bàn. Kẻ ngu si sợ

hư không mà muốn đi trốn thì dù bỏ

hư không mà chạy cũng không thể nào thoát được

hư không. Kẻ đi tìm hư không dù có

chạy khắp đông tây nam bắc cũng không tìm thấy hư

không. Nhưng kẻ ấy chỉ biết cái

DANH của hư không mà không phân biệt được cái

thực của hư không.

Nay có kẻ muốn tìm Niết Bàn, thường qua lại trong

Niết Bàn mà không biết đó là

Niết Bàn, chỉ thấy toàn là sinh tử phiền não:

kẻ ấy chỉ biết cái DANH của Niết Bàn mà

không biết cái thực của Niết Bàn vậy"".

Cho nên, ta không thể bảo Niết Bàn có ngoài sinh

tử cũng không thể bảo rằng giải

thoát tức là lìa bỏ đời hiện tại. Chính trong

hiện tại, con người phải tìm ra Niết Bàn: con

người vẫn có thể giải thoát mà không rời thế

gian sinh diệt.

From Phat Hoc Magazine, http://www.win.net/phathoc/

*   Ghi chú: Theo lời thuật của HT Thích Mãn Giác -- ghi lại trong Việt Báo Kinh Tế, ngày 19-08-1997, California, Hoa Kỳ -- Thạc Đức chính là một bút hiệu của Thiền sư Thích Nhất Hạnh trong thập niên 1950 (Bình Anson) .

← Văn bản trướcwith Unicode Times fontVăn bản tiếp →Pha'p - Dharma
☰ Mục lục Thư Viện Phật Học — Văn Bản Chọn Lọc (BudSas)