BBC Pho?ng Va^'n TNH
with Unicode Times font
Cơ Hội Tương Lai
Buổi mạn đàm
của Thiền sư Nhất Hạnh trên
đài BBC ngày 27-09-1991
(trích từ Lá
thư thứ mười sáu, ra ngày
10-01-1992)
Xướng ngôn viên đài BBC:
Đây là đài BBC, trong chốc
lát chương trình tiếng Việt
chiều nay của chúng tôi sẽ được
truyền đi từ Luân Đôn, qua
vệ tinh viễn thông trên các làn
sóng điện 19, 25 và 31 thước.
Trước hết chuông đồng hồ
Big Ben từ trụ sở quốc hội Anh
điểm 11:30 trưa quốc tế GMT, tức
là 6:30 chiều tại Việt Nam. (Tiếng
chuông đồng hồ và nhạc
hiệu).
Đây là đài BBC, kính
chào quý vị. Chương trình chiều
nay của chúng tôi gồm có: phần
tin tức, sau đó là Tạp Chí
Tuổi Trẻ, và cuối cùng là
bài học Anh ngữ giao dịch thương
mại...(lược)
Tạp Chí Tuổi Trẻ:
BBC : Thân chào các bạn. Tạp
Chí Tuổi Trẻ hôm nay xin dành
trọn thì giờ cho cuộc mạn đàm
với Thầy Nhất Hạnh. Có những
cuộc gặp gỡ mà trong đó người
đi gặp cảm thấy nhỏ bé đi
trước người mà mình sẽ
gặp. Như là trong buổi sáng tuần
rồi khi tôi đến gặp Thầy
Nhất Hạnh ở một căn nhà ngoại
ô phía Nam của Luân Đôn,
trước khi Thầy Nhất Hạnh lại
lên đường đi phụng sự
giới trẻ. Phải giới thiệu Thầy
Nhất Hạnh sao đây? Một nhà
văn? Một nhà thơ? Một nhà văn
hóa? Một nhà nhân bản? Thật
khó quá! Khó hơn nhất là
khi Thầy Nhất Hạnh lại là một
nhà Sư, có trước tác nhiều
bài thơ và nhiều cuốn sách
bàn tới những vấn đề văn
hóa và nhân bản, mà tiêu
biểu nhất là cuốn "Nói Với
Tuổi Hai Mươi", xuất bản đầu
tiên năm 1965 và đã được
tái bản tới 12 lần. Từ năm
1966, Thầy Nhất Hạnh đã rời
quê hương, và hiện đang cư
trú tại một ngôi Làng mà
Thầy đặt tên là "Làng
Hồng" ở miền nam nước Pháp.
Thầy cho biết từ dạo đó
đến nay, Thầy đã làm gì?
TNH : Trong những năm tháng ở lại
ngoại quốc, tôi vẫn tiếp tục
làm việc, tiếp tục sáng tác,
viết sách, dạy học và phục
vụ cho người Phật tử Việt Nam.
Tôi cũng đã đi giảng dạy
đạo Thiền cho thanh niên Tây Phương.
Tôi cũng đã có hàng chục
ngàn người học trò trong giới
thanh niên Âu và Mỹ.
BBC : Nhân dịp này xin giới thiệu
cùng các bạn cuốn "Đường
Xưa Mây Trắng", gồm ba tập mới
vừa xuất bản của Thầy Nhất
Hạnh. Thế trong khi đi dạy Thiền
cho thanh niên Âu Mỹ, Thầy thấy
họ ra sao?
TNH : Trong khi đi dạy Thiền Việt
Nam cho thanh niên Âu Mỹ, tôi thấy
họ rất khát khao và quý chuộng
nền Đạo học Đông phương
của chúng ta. Nền văn hóa Tây
phương đang đi đến ngõ
bí. Giới trí thức và thanh niên
Tây phương đang đi tìm một
con đường có thể đáp
ứng lại được cho những thao
thức và ước mơ sâu sắc
của họ.
BBC : Thầy Nhất Hạnh cũng còn
tiếp xúc với nhiều tầng lớp
đồng bào hiện sống ở nước
ngoài. Vậy thì quan niệm của họ
về tương lai đất nước ra
sao? Thầy Nhất Hạnh cho biết:
TNH : Có thể là ở trong nước
cũng như ở ngoài nước có
một số đồng bào nghĩ rằng
chúng ta phải hướng theo con đường
của những nước phát triển như
nước Mỹ, nước Anh, nước Pháp,
hay nước Nhật. Theo kinh nghiệm của
chúng tôi, tuy rằng đời sống
vật chất ở trong các nước đó
có khá hơn ở Việt Nam, nhưng
con người ở các nước đó
cũng đau khổ, có khi đau khổ
cùng cực. Và tôi rất không
muốn là Việt Nam sẽ đi theo hướng
của nước Nhật hay là nước
Mỹ. Chính tại những nước đó,
tình trạng bế tắc rất lớn.
BBC : Nếu gặp tình trạng bế
tắc như vậy thì liệu có phương
cách nào để khai thông hay là
không? Sau đây là ý kiến của
Thầy Nhất Hạnh:
TNH : Tôi thấy trong nền văn hóa
dân tộc của chúng ta, có những
viên ngọc rất quý. Nếu chúng
ta biết trở về và sử dụng những
kinh nghiệm của cha ông chúng ta thì
chúng ta có thể mở một con đường
mới cho đất nước. Cố nhiên
là chúng ta phải có kỹ thuật
để có thể xây dựng lại
nền kinh tế, nhưng có kỹ thuật
không đủ, chúng ta cần phải
có một con đường văn hóa,
một con đường đạo đức.
Những yếu tố này chúng ta có
thể tìm ngay trong kho tàng văn hóa
của chúng ta.
BBC : Lúc Thầy nói như thế,
thì có phải là Thầy đã
định ra được căn bệnh
chính rồi sao?
TNH : Tôi thấy người Việt có
dư thông minh và tài năng. Nếu
phối hợp được những tài
năng trong nước và những tài
năng của người Việt ở ngoại
quốc, chúng ta sẽ có đủ
vốn liếng để làm việc đó.
Nhưng tôi nghĩ rằng, nếu chúng
ta không tìm tới với nhau được
và không kết hợp với nhau được
thì chúng ta sẽ không làm được
gì cả. Nếu so sánh một cá
nhân người Việt với một cá
nhân người Nhật, thì có thể
có cơ hội là một cá nhân
người Việt giỏi hơn, tháo vát
hơn. Nhưng nếu mà so sánh một
nhóm người Nhật với một nhóm
người Việt, ta sẽ thấy rằng nhóm
người Nhật giỏi hơn. Tại vì
họ có tinh thần đồng đội
nhiều hơn. Trong khi đó, người
Việt vẫn còn giữ tính cách
anh hùng cá nhân nhiều quá. Khi
mà trong chúng ta ai cũng muốn làm
lãnh tụ và anh hùng hết, thì
chúng ta sẽ có quá nhiều lãnh
tụ và quá nhiều anh hùng. Do
đó ta lâm vào tình trạng
chia rẽ trầm trọng. Chứng bệnh trầm
trọng nhất của người Việt chúng
ta là sự chia rẽ. Và vì vậy
chúng ta cần tu tập. Tu tập để
chúng ta có thể mở mắt ra, chấp
nhận được nhau và có thể
học làm việc với nhau trong tinh thần
đồng đội.
BBC : Vậy thì Thầy quan niệm chỗ đứng của Thầy như thế nào?
TNH : Tôi là con người của
văn hóa, và vì vậy tôi
không thích bị cưỡng ép bởi
những tư tưởng chính trị. Ngày
xưa ở tại trong nước, tôi đã
từng giảng dạy đạo Thiền,
và thanh niên theo học khá đông.
Chính tôi đã thành lập
Viện Đại Học Vạn Hạnh và
Trường Thanh Niên Phụng Sự Xã
Hội để phục vụ đồng
bào theo tinh thần bất bạo động
của Phật giáo. Bây giờ, sau mấy
chục năm hoạt động, kinh nghiệm
của tôi đã trở nên giàu
có hơn. Tôi nghĩ rằng, nếu tôi
có cơ hội để về nước,
thì công việc mà tôi muốn
làm là tiếp xúc với tuổi trẻ
và với đồng bào, để
tổ chức những ngày tu học, những
khóa tu học, để người ta có
dịp nhìn lại bản thân, tu tỉnh
lại, chuyển hóa, hàn gắn những
vết thương trong lòng mình, gây
lại hạnh phúc trong gia đình
mình. Tôi nghĩ công việc tu tập
này là một công việc căn bản.
Dầu chúng ta có tài năng cách
mấy hoặc có kỹ thuật cao cách
mấy mà nếu chúng ta vẫn còn
là những con người đầy dẫy
những vết thương trong lòng, những
con người đầy dẫy những tị
hiềm chia rẽ, giận hờn và thù
hận thì chúng ta vẫn không có
thể nào phục vụ cho đất
nước một cách có hiệu quả.
Tuy hiện tại ở ngoại quốc chúng
ta có rất nhiều thanh niên và
thiếu nữ Việt Nam đã tốt nghiệp
đại học, nắm trong tay những kỹ
thuật thật là quý hóa, nhưng
nếu những người đó về mà
không có cơ hội, không có
tự do, không có sự thương yêu
đùm bọc, thì họ cũng sẽ
không thành công, sẽ không làm
được gì. Cho nên tổ chức
tu tập để giúp làm lại con
người Việt Nam cho lành lặn hơn
và đẹp đẽ hơn, theo tôi
đó là một công tác yêu
nước căn bản. Và tôi muốn
đem những năm tháng còn lại
của tôi để phục vụ về
phương diện đó.
BBC : Là một con người nhân
bản, tất nhiên Thầy Nhất Hạnh
không khỏi không nói tới tình
trạng của xã hội Việt Nam. Tôi
đã hỏi Thầy Nhất Hạnh
rằng: "Nếu như ngày nay Thầy
phải nói với những người lớn
tuổi ở trong nước, thì Thầy
sẽ nói những gì?"
TNH : Tôi nghĩ rằng thế hệ của
những người lớn tuổi ở Việt
Nam phải nhìn nhận những cái sai
lầm của mình. Phải nhìn nhận
rằng trong những năm qua, mình đã
đưa đất nước vào một
giai đoạn quá u tối. Mình đã
đem vào trong nước những chủ
thuyết mà không thích hợp với
dân tộc và với truyền thống.
Và vì vậy mình phải tìm
cách chấm dứt tình trạng đó
càng sớm càng tốt. Những người
ấy phải giật mình tỉnh thức,
phải thấy rằng thế giới đã
bắt đầu chuyển hóa một cách
triệt để. Đừng nên tiếp
tục tham quyền cố vị và bám
víu vào những quyền lợi cá
nhân. Phải để cho thế hệ những
người trẻ có cơ hội đứng
dậy, làm lại cuộc đời của
họ và xây dựng lại đất
nước của họ.
BBC : Cách đây 25 năm, Thầy
Nhất Hạnh có viết một cuốn
sách nhan đề là: "Nói Với
Tuổi Hai Mươi", để cố giải
đáp thắc mắc và những ưu
tư của thanh niên thời đó.
Nếu bây giờ Thầy phải nói với
lứa tuổi mà ngày hôm nay mới
vừa lên 20, thì Thầy sẽ nói
những gì?
TNH : Thanh niên ngày nay phải có
tự do, phải được có cơ hội
sử dụng tự do nhận thức, phải
được có cơ hội đứng
dậy nắm lấy chủ quyền của cuộc
đời mình, của xã hội mình
và của đất nước mình.
Điều đó là điều trông
chờ của tất cả đồng bào
trong nước, cũng như ở ngoài
nước. Thế giới đã thay đổi.
Tôi thấy người Việt có đủ
thông minh, can đảm và khả năng
để đưa đất nước
tới một giai đoạn rực rỡ. Chúng
ta đừng để mất cơ hội
này, rất uổng.
BBC : Vì thì giờ có hạn,
chúng tôi xin kết thúc cuộc mạn
đàm nơi đây với bản
nhạc "Bông Hồng Cài Áo",
thơ của Thầy Nhất Hạnh, do Phạm
Thế Mỹ phổ nhạc và do Phương
Thanh trình bày. Bản nhạc cũng
kết thúc chương trình Tạp Chí
Tuổi Trẻ hôm nay. Xin mời quý vị
thưởng thức trong tinh thần mùa
Vu Lan.
(Trích "Kiều và văn nghệ đứt ruột", NXB Lá Bối, 1994)
Chân thành cám ơn Chị Dương
Kim Nguyệt đã có thiện tâm
giúp đánh máy lại bài
viết nầy (06/96).