ChU+a cha(n
with Unicode Times font
Luận về "chưa chăn" Quảng Trí Thiền Sư
Giới thiệu: Bài nầy trích từ
quyển sách "Thập Mục Ngưu Đồ
Tụng" của ngài Quảng Trí
Thiền Sư viết vào năm 1719, triều
vua Lê Dụ Tông, luận giải về
các bài tụng tranh chăn trâu.
Quyển sách nầy được ông
Trần Đình Sơn dịch sang tiếng
Việt và xuất bản tại Sài
Gòn năm 1991.
Hết thảy mê tín đều được
sinh từ "kiến", dẫm vào thì
như rừng rậm, chìm vào thì
như biển sôi. Cũng như loài
tầm làm kén, nơi đẹp là
chổ buộc ràng. Tựa như loài
thiêu thân bay vào đèn, chổ
sáng là chổ chôn xác. Cho nên
bật tiên đạt bảo rằng: - "Kẻ
lãng tử bỏ nhà đáng thương
thay. Người lử hành cô đơn
sống trong cảnh lạc loài đói
lạnh, mới biết đủ nổi khổ
của kẻ cùng đường, không
có cách gì cứu được."
Những kiến giải ấy thật là
đáng trách. Đấy là chỉ
mong nghe theo lời Phật mà lại nương
tựa vào sự dẫn dắt của ma.
Nay tôi xin thuyết phá rõ ràng,
mà thuyết phá ắt bị người
ghét. Người xưa có bảo: Lời
nói phải thì không tránh khỏi
bị cắt lưỡi. Nên tôi chỉ
lược nêu trong đám tăng chúng
bản xứ, họ gồm 5 loại đọa,
5 loại trụy, cộng lại 10 loại
người chưa chịu chăn vậy.
Loại thứ nhất
là loại do cuồng vọng, túng tứ
mà không chịu chăn. Sao vậy? Trong
kinh có dạy: "Có một loài
ma chuyên thích trí tuệ ngông cuồng,
không chịu giử giới tu hành".
Họ nắm lấy một cách sai lầm
nhũng lời lẽ có tính cách
tương tự ở kinh điển mà
bảo rằng: - "Phiền não tức bồ
đề; dâm, nộ, si là phạm hạnh".
Theo lời mà sinh ra kiến giải, theo sự
giải thích mà phát ra độc
hại. Họ có tâm ý phóng túng,
lời lẽ ngông cuồng, tội thực
không kể hết. Cứ nói chuyện
giải thoát ở cửa miệng, thì
thừa và giới luật đều mất,
đều chẳng tu hành. Hoà Thượng
Vĩnh Minh có dạy rằng: - "Khi tập
khí (thói quen đã huân tập
từ nhiều đời kiếp, tất cả
những cái đã xông ướp,
thấm nhiễm vào người) bị
nghiệp cảnh sai khiến, thì hiện hành
sao khỏi sự trói buộc của duyên?"
Cũng như bảo rằng: - "Ngàn ngày
học tập lý giải, không bằng một
ngày tu trì giới luật". Sao lại
tham cái hư danh của lý sự để
phải trầm luân đọa lạc một
cách oan uổng? Đó là bọn
sủa càn, thật đáng thương
thay! Những người này tức là
những người chưa chịu chăn.
Loại thứ hai , rơi
vào sự chi li mà không chịu chăn.
Sao vậy? Tổ sư dạy: - "Có nhiều
người thông minh học hết giáo
điển, ghi nhớ chương cú, chấp
vào cái giả danh của pháp thân
(thân chân thật của chư Phật
tức là pháp tính hay lý thể
tuyệt đối), phân tích ra mọi
loại danh tướng, thêm thắt chổ
này, bổ sung chổ nọ. Quanh năm suốt
tháng chỉ cố tranh kiến giải của
mình mà chẳng tu hành thật sự".
Vì thế nên biết: Đứa bé
đói qua hàng thịt, nhìn thấy
mà nhai ngồm ngoàm, chỉ tăng
lòng thèm khát chứ không cứu
được bụng đói. Những
người như thế chỉ làm khách
thiền ngoài miệng, tuy ghi chú chương
cú nhưng trong lòng ngã mạn, khinh
chê mọi người. Đấy là
hạnh thô bỉ nhất trong tăng chúng,
huống chi là không có công hạnh
thật sự! Như thế chỉ tăng thêm
khẩu nghiệp, thực quả đáng thương!
Hạng người này cũng không chịu
chăn.
Hạng thứ ba , bị
rơi vào si mê cái "Không"
mà chẳng chịu chăn. Sao vậy? Người
xưa có dạy: Kẻ học đạo
mới thấy sơ về cái "Không"
của các pháp, nghe người khác
tụng kinh, niệm Phật, lể bái, làm
các pháp tu hành, bèn bảo rằng:
"Pháp tách rời danh tự, nếu
chấp vào danh giả và thuyết tạm
thì càng tăng thêm sự hư vọng".
Hạng người như thế lòng và
miệng trái ngược nhau.
Há chẳng thấy kinh Lăng Nghiêm
dạy rằng: - "Nếu trong định
kia mà các thiện nam tử thấy rằng
các uẩn (Sắc: vật chất hình
tướng; Thọ: sự cảm thọ; Tưởng:
sự nghĩ tưởng; Hành: sự vận
hành và Thức: cái nhận biết.)
tiêu mất, thọ uẩn rõ ràng,
tự cho mình đã đủ, tức
có phần ngã mạn lớn, ma nhập
vào tâm phủ". Họ còn bảo
rằng: - "Một niệm vượt qua ba tăng
kỳ kiếp" (thời gian của vạn kiếp
vũ trụ, rất dài lâu không
thể tính được). Để rồi
trong lòng xem thường mười phương
chư Phật, huống chi các bậc thấp
như hàng Thanh Văn, Duyên Giác.
Họ không chịu lể bái tháp
miếu, khinh mạn kinh tượng, cho đấy
chỉ là vàng. đồng, đất,
gỗ, rồi bảo rằng: - "Nhục thân
chân thường thì không tự cung
kính mà lại sùng bái gổ
đất!" Như thế thật là
điên đảo, làm nghi ngờ sai
lạc cho người sau. Nên biết rằng:
- "Chấp Không, phá tướng đều
là quyến thuộc của Ma." Cho dù
có bảo là Không, sống cũng
Không, chết cũng Không, nhưng còn
cái Không của Đại Diêm Vương
làm sao như thế được? Thật
đáng thương! Những người
này chấp vào "Không" mà
chẳng chịu chăn.
Hạng thứ tư ,
rơi vào tùy duyên mà không
chịu chăn. Sao vậy? Họ bảo rằng
người xưa có dạy: - "Theo duyên
mà làm tiêu nghiệp cũ, tùy
thời mà mặc áo quần thì
hãy thuận theo lẻ trời mà vạn
hạnh tự đầy đủ, nhấc
chân, bỏ chân, cái gì không
phải là tịnh nghiệp đâu mà
phải làm bao nhiêu chuyện?" Họ
lại bảo: - "Có bậc Tiên đức
bảo rằng: 'Tức Tâm là Phật',
cần chi vào việc tu hành?"
Bọn như thế cũng như con chó
duổi theo cục đất vậy, không
biết rằng đó chỉ là lời
nói tạm một lúc của các
bậc Tổ Sư, vì bịnh mà cho
thuốc. Nên biết rằng: theo duyên
thuận thời, không phải là không
làm gì cả. Đấy là nhận
lầm Tổ cơ (tức cái mấu chốt
do chư Tổ bày đặt ra để
tùy căn cơ, trình độ mà
dạy bảo), tưởng đá là
ngọc vậy, thật đáng thương
xót. Cũng vì kiến giải sai lầm
như thế mà hạng người này
không chịu chăn.
Hạng thứ năm ,
bị rơi vào hạng ỷ lại quyền
thế mà không chịu chăn. Sao vậy?
Do họ không biết liêm sỉ, chạy
theo danh lợi, quên đạo đức,
bỏ bê giới luật, bỏ đi phép
tắc, mang lấy tình riêng mà ra
vậy. Thế rồi họ lại chê người
chân chính tu hành là hàng bỉ
lậu, khen ngợi bọn tự đắc ngông
nghênh là hạng lổi lạc. Do đó
không biêt hổ thẹn gì, chỉ
cứ lo nịnh hót quyền thế, ỷ
lại chốn giàu sang để mưu
lấy danh lợi. Bọn này không thể
hiện được gốc đạo; chìm
đắm trong sông ái, biển dục,
đành chịu sự trầm trụy.
Một ngày kia họa đến, phước
hết; trời, người đều ghét;
làm lụy đến Thầy, bạn.
Hạng người này cũng không chịu
chăn.
Hàng thứ sáu ,
là thân tuy xuất gia mà chẳng
chịu an tâm học đạo. Họ thuận
theo cái Không của các pháp,
chỉ mong giữ lấy cái thân huyển
ảo, làm bộ làm dáng bị đọa
lạc mà chẳng chịu chăn. Sao vậy?
Hoà Thượng Thiên Như dạy: - "Gần
đây có bọn người xuất
gia, tuy bảo rằng bỏ thế tục nhưng
thói quen tục lụy vẫn không chừa."
Họ bảo rằng thoát khỏi trần
ai, nhưng họ thì: Duyên trần không
dứt bỏ, Kinh giáo không biết,
tham thiền chẳng hay, vượn tâm rong rủi,
ngựa ý bôn ba (ám chỉ tâm
ý điên đảo, phóng túng
không định tỉnh của chúng
ta như loài vượn, loài ngựa).
Họ nhóm lại từng bầy, qua ngày
đoạn tháng. Như thế chẳng những
uổng phí của cúng dường mà
còn mai một tâm linh của chính
họ. Đến khi nhắm mắt xuôi tay
biết đi về đâu? Quả thực
là muốn vào "cửa Không"
mà trở nên sống hư chết lãng.
Bọn người như thế là bọn
vì cơm áo, vì sự yên ổn
mà ra đi xuất gia, thiệt đáng
thương xót.
Há chẳng biết kinh Bữu Tích dạy
rằng: - "Cái ngục tham dục vẩn
thường bị phiền não trói buộc."
Cái hầm dơ bẩn thường bị
trùng bọ rúc rỉa, tựa như
nhà xí có năm loài không
sạch, chăng khác gì cái bị
rách có chín lổ (ý nói về
thể xác) thường chảy ra. Rắn độc
sân hận nổi lên hòng hại người
mà làm tổn tuệ mạng. Con quỷ
ngu si vì nắm lấy thân kiến mà
nuốt cái thân trí, như bọn
giặc ác mà người đời
đều ghét, như loài chó chết
mà người hiền vứt bỏ. Không
cứng rắn, giống như cây chuối,
bọt nước, vô thường như ánh
chớp tia lửa. Tuy ăn uống chẳng bao
nhiêu mà tạo thành oan trái,
mổi khi được cúng dường
lại không biết báo đáp lại.
Điều đáng trách không phải
là ít, thực khó nói cho hết.
Nếu không xét lổi lầm sâu
xa này rồi cứ chấp chặt cái
bánh vẽ một cách mê muội, thì
không thể nào tiến tu được,
tức: Trí tuệ, đức hạnh
đều thiếu kém, lý sự đều
tiêu tan.
Trước hết cần phải biết cái
ác, biết các điều sai thì
lửa dục mới tiêu được.
Nếu đối trị hết từ gốc,
thì cái chân nguyên tự hiện
ra. Phàm hạng người như thế vì
bên trong không có sự chiếu sáng
của trí, lại bỏ gốc nắm
ngọn, sáng chiều chạy theo bọn bị
động, làm hổn loạn nguồn
chân, vẩn đục dòng tính.
Hạng người như thế thì không
chịu chăn.
Hạng thứ bảy ,
chạy theo việc người, càng ngày
càng tinh chuyên mà không chịu
chăn. Vì sao? Kính Pháp Cú dạy:
- "Như tờ giấy bao hương, như
sợi dây cột cá vậy." Phàm
vật vốn tịnh nhưng vì duyên
mà khởi thành tội phước. Có
bạn hiền minh thì đạo nghĩa
càng ngày càng tăng tiến. Bạn
bè ngu ác thì tai ương càng
ngày càng tụ tập. Giống như
giấy sạch gần hương mà thơm,
gần vật dơ mà bị hôi hám.
Lâu dần thành thói quen đều
không tự biết. Tiên Đức có
bảo: - "Thôi, thôi, thôi, hãy
tu cho sớm. Khi trời khô tạnh không
chịu đi, lại đợi cho đến
lúc mưa xối xả!" Bọn người
này thuận theo bánh xe nghiệp, đem
chôn mất gốc Đạo, mà không
chịu chăn.
Hạng thứ tám ,
dùng Phật Pháp để làm việc
đời, rồi lười biếng chẳng
chịu chăn. Vì sao? Chỉ vì tài
trí không đủ, kiến thức
không có mà ra như vậy. Hoà
thượng Phật Trí Cốc dạy: -
"Ngựa hay rong chạy thì không dám
giữ chân lại, chỉ còn cách
gò dây cương mà chế ngự.
Ý thức trôi chảy lung tung thì
không thể nương vào duyên và
sức mạnh của sự tỉnh thức
được." Than ôi! Dùng Phật
Pháp mà làm việc đời, quả
thực là bọn ngoắt đuôi mà
xin thương hại, là kẻ không
thức tỉnh. Bọn người này thì
không chịu chăn.
Hạng thứ chín ,
thì lười biếng, uể oải, cầu
an mà không chịu chăn. Vì sao?
Chỉ vì họ tự mang, tự bỏ mà
ra như thế. Bậc Tiên đức có
bảo: - "Cái dung lượng tài năng
của con người thì có lớn, có
bé, nên không thể dạy được."
Nên bảo rằng: - "Cái nhỏ không
thể ôm cái lớn được; dây
gầu ngắn thì không thể lấy
nước ở sâu." Chim cú ban đêm
nhìn thấy loài trùng nhỏ nhặt
rất rõ, nhưng ban ngày mắt lại
mờ tối, không thể thấy gò
núi, không phân định gì
được. Người như vậy tự
cho mình là đủ nên chẳng
còn mong cầu gì xa hơn. Sống
chẳng có ích gì cho đương
thời, chết cũng chẳng để tiếng
tăm cho hậu thế. Hạng người như
thế thì không chịu chăn.
Hạng thứ mười ,
là bọn cờ bạc hư hỏng tụ
tập với nhau mà chẳng chịu chăn.
Sao vậy? Họ chỉ mong cái lợi trước
mắt mà mưu kế cẩu thả. Họ
lại còn bảo rằng: - "Cầu đạo
thì quá xa vời, chẳng bằng cầu
cái lợi thiết thực." Do vậy mà
họ quen thói phù hoa, so đo nhỏ
nhặt, không tính được cho trọn
năm, huống chi là lo chuyện sinh tử!
Việc học đạo càng ngày càng
suy, việc tu tập càng lâu càng
bỏ phế, tông môn ngày càng
hư hỏng. Hạng người như thế
thì không chịu chăn.
Mười hạng người kể trên,
tuy gọi là xuất gia mà chưa bỏ
hẳn việc đời: mang lấy thân
nam tử mà không có cái chí
của bậc trượng phu. Vì thế Tổ
Quy Sơn dạy: - "Tiếc thay một đời
luống qua, gặp việc thì quay vào
vách!" Suốt ngày cứ lăng
xăng, tối lại thì mê mệt,
ngã xuống chẳng biết chôn ở
đâu. Họ ngồi trong ngục tối,
không đạt được yếu chỉ
"tức sự, tức lý", mà
cứ niệm suông câu phá bịnh,
phá chấp. Người trí thì
sâu xa biết bao nhiêu, kẻ ngu thì
chỉ bắt chước bề ngoài mà
cứ mong thành tựu việc lớn một
cách nhanh chóng thì thực là
khó vậy.
Vì thế, tôi nay xin quảng dẫn tấm
lòng thâm sâu của chư Phật,
chư Tổ mà trình bày rõ ràng
đại ý của kinh luận, mong phá
bỏ cái chấp cũ, sửa đổi
cái sai lầm trước, cùng nhau theo
đuổi dấu tích để lại
của các bậc Thánh đời trước,
cùng nhau lấy sắc chỉ từ bi của
bậc Giác Vương, không để
hư cái trí của mình, không
phụ tứ ân, cùng bước vào
cử giải thoát cùng tiến trên
con đường thực hành thành
tựu của chư Phật, làm viên
mãn trí bồ đề, chận lối
tà, mở rộng đường trí,
làm vững gốc tín mà nhổ
gai chấp, vượt khỏi bến khổ của
ba cõi, nhập vào biển nguyện của
Phổ Hiền, vượt khỏi sự phiêu
đãng của pháp giới, tiến
lên thành lớn Niết Bàn.
Ngưỡng mong chư Phật, chứng cho lòng
thành nhỏ nhặt này, mong được
phổ biến. Nay kính dâng tập sách
(Thập Mục Ngưu Đồ Tụng
Luận Giải).
Quảng Trí Thiền Sư, 1719
(Trần Đình Sơn dịch, 1991)
Chân thành cám ơn anh Phước
Nguyễn (hi-lwa@juno.com) đã có thiện
tâm đánh máy lại và đăng
từng phần trên diễn đàn
Phật Giáo vn-buddhism@saigon.com trong tháng
5-1997.